Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Page 81

Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Page 81
kvæðanna. — Fallvatnið, er biskupi var drekkt í, heitir Brúará, sem höfundur notar sem rímorð. Sú notkun veldur hvorki meira né minna en þessu: „Þar hallast blómin enn að mildri móður og muran vex. O heita djúpa þrti!“ — Og heiti drekkingarvatnsins upphef- ur einnig næsta erindi með yfirlýsingu: 0, djúpa þrá. — Við hljótum að spyrja: Hverj- ar hefðu tilfinningar skáldsins orðið, ef bisk- upi hefði verið drekkt í Apavatni? Samt hefur Matthías Johannessen mikla til- hneigingu til að yrkja, og hún mun eiga ræt- ur að rekja til elsku á skáldskap og nokkurs lærdóms í þeim fræðum. En þetta hrekkur bara ekki til. Það nægir ekki að langa að finna til, ef hæfileikann vantar, ekki heldur að lesa sér til um, hvernig aðrir fara að því. Orðasóun getur ekki komið í staðinn fyrir skýrleika í hugsun, óragrautur ekki í staðinn fyrir innblástur, né heldur atorka í staðinn fyrir málkennd. Nei, ljóð Matthíasar Johannessens minna ekki á kvæði W. Whitmans, né heldur er það byltingarhitinn, sem maður saknar í þeim. Borgin hló er eitt allsherjar alibí fyrir skáld- gyðjuna — óhrekjandi fjarverusönnun. En vera má, að hún verði einhvern tíma notuð sem eitt af mörgum sönnunargögnum í því sakamáli, sem fyrr eða síðar verður höfðað á vettvangi andans gegn íslenzkum ritdóm- endum á tuttugustu öld. Stefán Jónsson. Fólk í draumi og veruleik Cuðmundur G. Hagalín: Sól á náttmál- um. Bókaútgáfan Norðri, Reykjavík, 1957. Hagalín færist allnokkuð í fang í síðustu skáldsögu sinni, þeirri sem hér er til umtals. Sagan fjallar um það vandamál íslenzkt sem einna umræddast hefur orðið á seinni árum: fólksflutninginn úr sveitum til kaupstaðanna °g Reykjavíkur, auðn og einangrun kostasælla sveita. Höfundur freistar þess að gefa einhvers konar þverskurð af þjóðfélagi þessara tíma; persónur hans eru af flestum stigum, allt frá peningahákörlum og stórgróðamönnum syðra td kotbændanna í afdalnum fyrir vestan. DAGSKkÁ Gegn ódyggðum nýja tímans, peningatrú og lífsgæðakapphlaupi, teflir höfundur óðalsbónd- anum í Hjallatúni, Ásbrandi Guðmundssyni, og hans góðu konu; þau eru fulltrúar þeirra lífs- hátta er hann telur sigurstranglegasta, þeirra dyggða er bjarga mega afvega þjóð á réttar brautir. Og niðurstaðan verður sú að fulltrúi æskunnar í bókinni, dóttursonur bónda og nafni, flytur vestur ásamt unnustu sinni til að taka við jörð afans, ekki til að auðgast á að selja hana undir hafnargerð og borgarstæði heldur til að vinna hans megi verða þjóðinni nýtileg, til að skila henni ekki steinum fyrit brauð. Margt er jákvætt um þessa bók Hagalíns: hann reynir að gefa sem fjölbreyttasta mynd þess þjóðfélags er hann lýsir og gætir heiðar- leika og hleypidómaleysis í mannlýsingum; bygging sögunnar er skemmtileg og hún er fremur ánægjuleg aflestrar. Annað mál er það að illgerlegt er að festa trú á boðskap sögunn- ar, að minnsta kosti er undirrituðum það ekki unnt með neinu móti. Æskumaðurinn Ásbrand- ur er með afbrigðum ósennileg persóna; látum vera að honum leiðist nám og finnist líf sitt og jafnaldra sinna næsta tilgangslaust, að hann uggi um flesta hluti í óstöðugum heimi, fari síðan á síld og nái sér þar í kvenmann sama sinnis — hitt skiptir öllu máli að hann lifir ekki, hann er ekki persóna af holdi og blóði heldur kennisetning í bók, orð hans ekki ræða lifandi manns heldur predikun höfundar sjálfs um æskulýðinn í dag. Þess vegna er heldur ekki unnt að festa trú á dæmi hans, þess vegna fer boðskapur sögunnar fyrir ofan garð og neðan. Hér er komið að kjarna máls. Það fólk sem hér keniur við sögu minnir því miður alltof oft á brúður, á persónur á sviði, lifir of sjaldan raunverulegu lífi. Þetta á til að mynda við um „asfaltskáldið“ Baldur Varberg; maður sá virð- ist ekki ýkja líklegur til að skrifa heimsbók- menntir eða yrkja lífvænleg Ijóðmæli, hvorki „sýmbólsk og irratsjónell“ eða þá „geómetrísk", það er ómögulegt að taka hann alvarlega sem fulltrúa þeirrar skáldakynslóðar er koma skal eins og þó virðist tilætlun höfundar. Jafnvel Asbrandur bóndi verður býsna tortryggilegur þar sem hann leggur út textann fyrir húsfreyju sinni; lesandinn getur skilið hann, þegar hann mætir freistingunm í líki mammons og stenzt hana. en þegar hann tekur að útskýra tilfinn- ingar sínar og lífsskoðun, rýkur tiltrúin út í veður og vind. Þá talar ekki lengur Asbrandur 79

x

Dagskrá: tímarit um menningarmál

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Dagskrá: tímarit um menningarmál
https://timarit.is/publication/1059

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.