Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Page 5

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Page 5
„skál fyrir fróni og fjölni og allt það“ í ár eru liðin 150 ár síðan fyrsta heftið af Fjölni kom út, „ársriti handa Islendingum“. Fyrstu fjórir árgangar þess voru gefnir út af Brynjólfi Péturssyni, Jónasi Hallgrímssyni, Konráð Gíslasyni og Tómasi Sæmunds- syni. Þeir voru allir námsmenn í Kaupmannahöfn þegar ritið hóf göngu sína nema Tómas, sem var orðinn prestur. Þessa afmælis minnumst við í Tímariti Máls og menningar með því að birta greinar um Jónas Hallgríms- son og þjóðernisstefnu og nokkrar greinar um rómantískan skáldskap, allt frá 18. aldar skáldverkinu Raunum Werthers unga eftir Goethe að Astkonu franska lautinantsins eftir John Fowles, sem kom út 1969. Og til að rifja upp með lesendum sanna merkingu þess misnotaða hugtaks „rómantíkur“ endurprentum við í þessu hefti „Ævintýr af Eggerti Glóa“ eftir þýska rómantíska skáldið Ludwig Tieck. Það birtist í fyrsta árgangi Fjölnis í þýðingu Jónasar og Konráðs og er eitt af fáum dæmum um virkilega rómantískan skáldskap í ritinu, þrungið dulúð og óhugnaði; persónur reika um villta náttúru á valdi óhaminna hvata sinna sem leiða þær út í glæpi og sifjaspell — og loks til tortímingar. Annað efni í Fjölni minnir yfirleitt meira á upplýsingarstefnu en rómantík, enda olli ævintýrið tals- verðum úlfaþyt meðal lesenda, meiri en flest annað efni í ritinu. Menn skrifuðu, að sögn, reiðileg lesendabréf og ortu níð um riddarann glóhærða. Þess vegna birtist í fjórða árgangi löng og skynsamleg en svolítið þvælin málsvörn fyrir ævintýrið, sem jafnframt er fyrsta vörn fyrir rómantískan tilfinningaskáldskap á íslensku. Þar segir meðal annars: . . . skáldin geta tekið sér til yrkisefnis hvurt sem þau vilja — hinn sýnilega heiminn eður hinn ósýnilega, hinn ytra eður hinn innra, hinn líkamlega eður hinn andlega. . . . Þegar ósýnilegi heimurinn er gerður að yrkisefni, hvarflar auga andans frá útborði hlutanna til hins ósýnilega, er í þeim er fólgið, og kemur til leiðar hinum sýnilegu breytingum, með sama hætti og sálin veldur breytingum líkamans. Með þessu móti má gjöra að yrkisefni hið ósýnilega eðli og leyndar- dóma náttúrunnar; og að því leyti sem til mannsins nær, sálu hans og fýsnir hennar og tilhneigingar; og að síðustu andanna heim eður guðlega hluti. . . . Það var algengast, að skáldin tóku sér ekki tilefni af neinu, sem í raun og veru hafði gjörst, né höfðu neina viðleitni á að leiða í ljós þá tímana, sem um voru liðnir, eða voru að líða, heldur bjuggu þeir sjálfir til yrkisefnið, ímynduðu sér menn, og létu þá vera svo skapi farna, að þeir ættu sjálfir sem hægast með að lýsa þeim, og 403
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.