Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						A     B     SUNNUDAGUR 24. DESEMBER 2000

MORGUNBLAÐIÐ

Ásgeir ásamt Paolo Soprani fyrir utan harmonikusafnið. (Ásgeir er sá með gleraugun!)             Ásgeir og Messíana í harmonikusafninu. Besta gestaherbergið hefur verið lagt undir safnið.

Norskir hvalfangarar

báru með sér harmonik-

una vestur á fírði á síð-

ustu áratugum 19. aldar

og svo vill til að þar er

að verða til fyrsta harm-

onikusafn landsins. Pét-

ur Bjarnason kom við

hjá einum heittrúuðum

aðdáanda harmonik-

unnar, Ásgeiri S. Sig-

urðssyni á ísafírði, sem

á ótrúlega skömmum

tíma hefur komið sér

upp álitlegu safni af

þessum hljóðfærum.

ASIÐUSTU áratugum

nítjándu aldarinnar var

stóriðja á íslandi eink-

um bundin athöfnum

Norðmanna á Vest-

fj'örðum við hvalveiðai-. Þeir reistu

hverja hvalveiðistöðina af annarri og

veiddu fyrst upp hvalinn sem fékkst

fyrir vestan land en fluttu sig síðan

austur fyrir og þaðan til Suðurhafa.

Á Vestfjörðum voru mest sjö hval-

veiðistóðvar Norðmanna og starf-

ræksla þeirra breytti mörgu í dag-

legu lífi íbúanna.

Meðal nýjunga sem Norðmennirn-

ir báru með sér til íslands og íslend-

t inga var harmonikan. Þetta undra-

verkfæri var Islendingum sem

opinberun og reyndar tiltölulega

•íýtt í sögunni, því það var fyrst

i'ramleitt um 1830. Norðmennirnir

komu á hvalveiðistöðvarnar snemma

íumars og voru til haustsins. Þeir

comu með einfaldar og tvöfaldar

aarmonikur og kenndu innfæddum

að meðhöndla þessi galdratól. Það

leiddi aftur á móti til þess að dansinn,

þessi heillandi og að sumra mati sið-

spillandi athöfn, komst aftur til vegs

og virðingar í íslenskum sveitum eft-

ir að kirkjan hafði bannfært hann um

langt skeið sem hvert annað Satans

verkfæri til spillingar landslýð.

Á rúmri öld sem liðin er síðan

Norðmennirnir komu hefur margt

gerst á íslandi. Tími harmonikuball-

anna hefur komið, farið og komið aft-

ur. Fram um miðja öldina var

harmonikan í hávegum höfð, hvort

heldur var í sveit eða bæ sem hið

ákjósanlegasta danshljóðfæri en þá

tók við nokkurt tímabil þar sem hún

féll í gleymsku og dá. Rafmögnuð

tónlist hélt innreið sína með Bítlana,

Rolling Stones og Shadows framar-

lega í flokki að ógleymdum Flowers,

Hljómum og Ragga Bjarna. Ef til vill

hefði verið eðlileg þróun að gleyma

harmonikunni sem danshljóðfæri,

jr, rétt eins og ferðaorgelunum sem

stundum var notast við, en svo fór þó

ekki. Harmonikan hélt velli allan

tímann og vegur hennar fór vaxandi

að nýju á síðasta fjórðungi þessarar

aldar. Hljóðfærið hefur tekið miklum

breytingum til batnaðar og sérvitr-

ingarnir sem héldu tryggð við það

hnöppuðust saman og tóku að mynda

Hér hefur

T^Jialdið velli

félög og klúbba um starfsemi sfna

fyrir um aldarfjórðungi. Þeim óx síð-

an ásmegin og 1981 var stofnað

Samband íslenskra harmoniku-

unnenda sem varð vettvangur félag-

anna sem nú eru 19 talsins og félags-

menn skipta þúsundum.

Á ísafirði býr einn þessara furðu-

fugla sem unna harmonikunni og

töfrum hennar og spilar sér til sálu-

bótar hvenær sem tóm gefst til.

Samhent hjón

Hann heitir Ásgeir S. Sigurðsson,

er Þingeyingur að uppruna og hefur

verið formaður Harmonikufélags

Vestfjarða nær óslitið frá stofnun

þess 1986. Hann lét einungis af

stjórn meðan hann var formaður

Sambands íslenskra harmoniku-

unnenda 1993-1996, en hann hefur

verið mjög virkur í Sambandinu síð-

an. Eiginkona hans er Messíana

Marzellíusdóttir, sem var píanó-

kennari við Tónlistarskóla ísafjarðar

um árabil. Hún lét Ásgeir algjöriega

um harmonikuspilið lengi vel en

hreifst að lokum af áhuga hans á

harmonikutónlistinni, fór að kynna

sér hljóðfærið og hóf að kenna á það

fyrir rúmum áratug. Árangurinn er

sá að óvíða á íslandi er áhugi meiri á

harmonikunámi en við Tónlistar-

skóla ísafjarðar. Hátt á þriðja tug

nemenda eru þar við nám og tveir

þeirra unnu til viðurkenningar á

hæfileikakeppni í harmonikuleik

1999 auk þess að leika á landsmóti

SÍHU á Siglufirði í fyrrasumar við

góðan orðstír. Messíana hefur einnig

komið að gerð námskrár fyrir harm-

onikuna og átt þátt í mótun hennar.

Ákveðið var að taka hús á þessum

heiðurshjónum til þess að forvitnast

meira um þetta ágæta hljóðfæri

harmonikuna, en þó einkum til þess

að berja augum harmonikusafn Ás-

geirs, sem mér vitanlega er hið eina

hérlendis. Ásgeir er tiltölulega ný-

byrjaður að safna harmonikum og

honum hefur orðið ótrúlega vel

ágengt eins og meðfylgjandi myndir

sýna. Ég byrjaði á því að hringja í

Asgeir til þess að boða komu mína og

Ijósmyndarans, Halldórs Svein-

björnssonar. Eftir þrjár hringingar

án svars komu dillandi harmoniku-

tónar í símann og síðan skilaboðin:

Ásgeir tekur hér lagið á fyrsta safngripinn, Soprano-harmoniku. Hann

lét gera hana upp svo hún er nú í'spilahæfu standi. Innfellda myndin

hér til hliðar sýnir vel hvflíkur kjörgripur hún er.

„Þetta er hjá Ásgeiri og Messý, við

erum ekki heima, en þú getur lesið

inn  skilaboð  eftir að  hljóðmerkið

heyrist." Nú var haldið úti rann-

sóknarstarfi         sem

leiddi til þess að áður

en Iangt um leið vor-

um   við   mættir   á

Urðarveginn og sest-

ir  yfir  rjúkandi  te-

bolla.

Mikið tónlistarlíf

Laxárdal

Þessi áhugi á harmon-

ikum. Hvernig stendur á

honum?

„Ja, það var nú þannig

að föðurbróðir minn, Hall-

grímur Hallgrímsson hálf-

bróðir pabba, hann var

harmonikuleikari og þegar ég

man fyrst eftir mér þá spilaði

hann oft heima á sunnudags-

morgnun) og við ýmis tækifæri. Ætli

áhuginn hafi ekki byrjað við það. Það

var tvíbýli þarna heima, eða raun-

verulega þríbýli fyrst þegar ég man

eftir mér og svo tvíbýli, þannig að

hálfbræðurnir, pabbi og hann bjuggu

sinn á hvorum jarðarhlutanum. Þessi

fóðurbróðir minn, Hallgrímur, þótti

mikill ballspilari

og hann sagði

mér, man ég,

að það sem

hann fékk fyrir

böllin voru

tvær krón-

ur þegar

hann var

sem mest

ið spila.

Innifalið í því

var að labba

kannske úr

næstu sveit

með harmon-

ikuna á bakinu

- og til baka

aftur fyrir

tvær krónur!

Nú svo voru

náttúrlega í Þingeyjarsýslu þegar ég

var að alast upp þekktir harmoniku-

leikarar, miklir og góðir ballspilarar

víða í flestum sveitum og strax og

maður fór að fara eitthvað, sérstak-

t-ssi harmonika kom

frá Hnitbjörgum á

Ströndum. Uóiiiant íkin

hefur blómstrað við ttína

hennar á liðnum árum.

lega á böll, þá heyrði maður í þessum

snillingum. Ogleymanlegt var að fara

á tónleika Toralfs Tollefsen og Johns

Molinari upp úr 1950. Það jók á

áhugann.

Harmonikan kom í mína heima-

sveit um eða upp úr 1870, það veit ég

með vissu, því það eru til nótur að

sálmalagi fyrir einfalda harmoniku

frá þeim tíma, skrifaðar af þeim

merka menningarfrömuði, Benedikt

frá Auðnum og það er merkt á þessar

nótur hvort draga á harmonikuna

sundur eða ýta henni saman. Svo má

náttúrlega segja frá því að það er tal-

ið að Hjálmar afi minn frá Skútu-

stöðum hafi heillað skólastjóradótt-

urina, Áslaugu Torfadóttur, þegar

hann var við nám í Ólafsdal hjá Torfa

Bjarnasyni, laust fyrir 1890, með

harmomkuleik. Hann lék svo vel á

harmoniku fyrir hana að hún fór með

honum norður í Þingeyjarsýslu og

þau giftust þar. Þetta er að vísu

munnmælasaga og hann var fyrst og

fremst orgelleikari. Ég er ekki einu

sinni viss um að hann hafi spilað á

harmoniku þarna í Olafsdal, en ég

get samt vel trúað því!"

Hvenær byrjaðirðu að spila sjálf-

ur?_

„Eg eignaðist mína fyrstu

harmoniku þegar ég var fimmtán

ára, það var 80 bassa harmonika. Svo

hafa þetta nú svona orðið vandaðri

og dýrari hannonikur þegar tíma-

rnir hafa liðið. Mín spilamennska var

nú að mestu heima í Laxárdalnum.

Það vöru svo góðir spilarar í sveit>

unum í kríng að það var ekki algengt

að ég væri fenginn til að spila. Það

var þá hélst til að hvíla hina. Annars

var tóhlistaiiíí' ótrúlega mikið í dain-

um. VÍða voru tií orgel og fiðlur voru

til á flestum bæjum og margir sem

náðu góðum tökum á þeim. Þessi

fiðlumenning var reyndar fyrir mína

tíð, en fiðlurnar voru enn til, víðast

hvar.

Að mestu var þarna spilað á píanó-

harmonikur. Það voru reyndar menn

á Húsavík sem spiluðu á

hnappaharmonikur en frammi í

sveitunum held ég hafi verið lítið um

það eftir að gömlu diatonisku harm-

onikunum sleppti."

Af Hauga-Laugu og

fleiri góðum gripum

Þetta safn, sem er orðið býsna

verklegt. Hvenær vaknaði hugmynd-

in að því?

„Hugmyndin að safninu kom þeg-

ar til mín kom kona sem heitir Soffía

Ingimarsdóttir og gaf mér harmon-

iku sem maðurinn hennar, Baldur

Sigurlaugsson hafði átt, eða þeir

bræðurnir, Baldur og Trausti Sigur-

laugs. Hún gaf mér hana og það var

fyrsti gripurinn og upphafið að þessu

safni. Það er þessi hérna með bogna

borðinu, Soprani," segir Ásgeir og

klappar harmonikunni ástúðlega.

„Svo kom næst þessi Seandalli harm-

onika, sem Haukur heitinn Daníels-

son gaf mér. Hún fannst á öskuhaug-

unum á ísafirði og hefur gengið

undir nafninu Hauga-Lauga og verið

mikið notuð af harmonikufélögum

sem rigningarharmonika. (Rigning-

arharmonika er notuð þegar spila

þarf utan dyra í óvissri veðráttu og

menn þora ekki að hætta rándýrum

harmonikum út undir bert loft).

Þetta hefur sennilega verið rétt fyrir

1990, svo að það er kominn rúmur

áratugur. Ég hef síðan fengið aðra

harmoniku af ruslahaug annars stað-

ar en ómögulegt er að segja til um


					
Fela smįmyndir
B 1
B 1
B 2
B 2
B 3
B 3
B 4
B 4
B 5
B 5
B 6
B 6
B 7
B 7
B 8
B 8
B 9
B 9
B 10
B 10
B 11
B 11
B 12
B 12
B 13
B 13
B 14
B 14
B 15
B 15
B 16
B 16
B 17
B 17
B 18
B 18
B 19
B 19
B 20
B 20
B 21
B 21
B 22
B 22
B 23
B 23
B 24
B 24
B 25
B 25
B 26
B 26
B 27
B 27
B 28
B 28
B 29
B 29
B 30
B 30
B 31
B 31
B 32
B 32
B 33
B 33
B 34
B 34
B 35
B 35
B 36
B 36
B 37
B 37
B 38
B 38
B 39
B 39
B 40
B 40
B 41
B 41
B 42
B 42
B 43
B 43
B 44
B 44
B 45
B 45
B 46
B 46
B 47
B 47
B 48
B 48
B 49
B 49
B 50
B 50
B 51
B 51
B 52
B 52
B 53
B 53
B 54
B 54
B 55
B 55
B 56
B 56