Morgunblaðið - 16.03.1946, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 16.03.1946, Blaðsíða 9
Laugardagur 16. mars 1946 ÍOEflChBLABlis PERON, EINRÆDISHERRA ARGENTÍNU ÞEGAR Juan Domingo Peron, fyrverandi varafor- seti og atvinnu- og heil- brigðismálaráðherra Argen- tínu, sökum ákveðinna til- mæla argentinskra verka- manna, var kallaður heim úr fangavist sinni á eyjunni Martin Carcia, sýndi rás viðburðanna, að hugsjónir Evrópumanna höfðu ekki fest rætur í Argentínu. Það gæti hvergi skeð nema í Suður-Ameríku, að öreig- arnir hörmuðu fall einræð- isherra og beittu öllum brögðum til að koma hon- um til valda á ný. Þrátt fyrir fjöldann allan af andstæðum stjórnmála- hreyfingum og glundroða þann, sem styrjaldaráróð- urinn hefir haft í fór með sjer, þýða hugtökin ,;ein- ræði" og „lýðræði" ekki það sama í Evrópu og Suður- Ameríku. í Suður-Ameríku eru liðsforingjar hersins yf- irleitt ekki af efnaðri stjett- unum (sjóliðsforingjarnir eru þó oft efnaðir), en til- heyra lægri millistjettun- um. Einræðisherrar Suður- Ameríku eru ósjaldan nokk urs konar verndarar þeirra fátækari, eða — til að orða þetta öðru vísi — þeir taka peninga frá hinum ríku og gefa þá fátækum. Einræðis- herrar þeir, eem gegnt hafa herskyldu, eru oft vinstri- sinnaðir, og efnaðir landeig endur, námueigendur og aðrir kapítalistar eru hat- römustu andstæðingar þeirra. Ibúar Argentínu hafa sýnt það í verkinu, að þeir eru ákaflega hrifnir af hin- urrí svo kölluðu „Caudillo", sem venjulega eru leiðtogar á sviði stjórnmála. Hugtak- ið „Caudillo" hefir í Arg- entínu allt aðra þýðíngu en í öðrum spönskumælandi löndum. „Caudillo" er leið- togi, sem hefir persónulegt fylgi. Að áliti flestra Argen tínumanna er ák'veðin yfir- lýst stefna eða hugsjón ekki aðal atriðið. en „Caudillo" verður að hafa sterkt per- sónulega fylgi og vera öðru vísi en menn gerast alment. Hann þarf að vera hug- rakkur og frekur, myndar- legur að sjá og vingjarn- legur við þá fátæku, auk þess sem hann verður að skilja hugsanagang verka- mannastjettarinnar og vera dulur í allri framkomu sinni. Peron ofursti er „Cau- dillo". Hinn frægi byltinga- sinni, Hipolito Irigoyen for- seti, var einnig þekktur „Caudillo". Þegar byttingin varð innan hersins 4. júní 1943, var Peron ofursti næstum óþekktur. Síðan fóru að heyrast raddir um það, að hann væri foringi hins dularfulla fjelagsskap- Hann telur sig verndara fátækl- inganna og lætur atvinnu og heil- brigðismál sérstaklega til sín taka ar, sem gekk undir nafninu' „Samfylking herforingj- anna", sem síðar var leyst upp. Þessi f jelagsskapur I lagði að mörkum leynd þ'á,! sem sjálfsagt þykir að sje ¦ argentískum einræðisherra j samfara. En Peron ofursti J er myndarlegur á velli og ótrúlega djarfur í fram- komu. Kom sínum mönnum að. ÁN ÞESS að nokkur veitti því eftirtekt, lagði Peron á ráðin um hjáip sína til handa fátækum, með því að setja á stofn atvinnu- og heilbrigðismálaráðuneyti, en hann gerðist yfirmaður þess. Síðan !am hann á fót fjöldanum ijllum af verk- lýðssamtökum og útnefndi sjálfur yfirmenn þeirra. — Hann setti af foringja verk lýðsfjelaga þeirra, sem starf að höfðu til þessa, og valdi sjálfur nýja leiðtoga úr flokki yngri áhangenda sinna. Þetta orsakaði óhjá- kvæmilega ósamkomulag milli Peron annars vegar og sósíalista og gömlu verk- lýðshreyfinganna hins veg- ar. Þá var gefin út reglu- gerð, sem hafði í för með sjer töluverðar endurbætur á launum, eftirlaunum, sjúkrahjálp og vinnutíma. Hver einasta atvinnugrein var bundin við sjerstakar reglugerðir. Þannig bætti hann enn einu við þá eiginleika, sem prýða eiga „Caudillo" — góðgerðir til handa fátæk- lingunum. En þetta hafði Þinghöllin í Bvienos Ayres. vinurekendur landsins sner ust næstum allir gegn hon- um, og hatur þeirra á hon- um og stjórn hans óx með það í för með sjer, að at- degi hverjum. Peron deildi hart á hina ríku, en þeir aft ur á móti báru hann þeim sökum, að hann væri að koma af'stað stjettahatri í landinu. Aðalóvinir Perons eru um 50 f jölskyldur, sem lifa á kvikfjárrækt og hafa öll völdin í landbúnaðar- samtökum Argentínu. Sagt er «ið áhangendur Perons tilheyri sömu stjett unum, sem fyrir mannsaldri síðan voru öflugustu stuðn- ingsmenn byltingasinnans Irigoyen. Mikil leynd um- kringdi einnig Irigoyen: hann hjelt fáar ræður, kom sjaldan fram opinber- lega, hló aldrei og gekk ætíð í dökkum fötum. Irigoyen var einnig góður við fátækl- ingana. Hann gaf velgerð- arstofnunum forsetalaun sín og bjó í hálfgerðri fá- tækt i einu herbergi. En ýmislegt er ólíkt með þeim Peron og Irigoyen. Sá síðar nefndi sagði aldrei eitt orð. Peron ofursti talar allar stundir. Meðan hann var atvinnu- og heilbrigðis- málaráðherra hjelt hann svo margar æsingaræður um „mannvonsku kapítal- istanna" að aðeins örfáir höfðu tíma til að lesa þær. Efnuð kona komst einu sinni svo að orði, að henni þætti það ætíð leitt, að hún skyldi ekki vera karlmaður, svo hún gæti myrt Irigoyen. Konur efnamanna hafa í seinni tíð látið í ljós- álíka hug í garð Perons. Og kom- múnistar hata Peron of- ursta, því hann hefh* lagt þá í einelti og stolið þrumu- fleyg þeirra. En stefnur kommúnista og sósíalista eru innfluttar stefnur. Só- síalistar eru yfirleitt afkom endur spánskra og ítalskra innflytjenda. en fylgiendur kommúnista eru rússneskir og pólskir Gyðingar. Áhang endur Perons eru 100% Ar- gentínumenn. Hugrökkustu óeirðaseggirnir á götum Bu- enos Aires eru annars veg- ar hinir vopnuðu fylgisvein- ar Perons og hins vegar kommúnistar og spánskir lýðveldissinnar. „LýðveLdissinnar". ÞEIR, sem í dag skreyta sig með auðkenningunni „lýðveldissinnar", eru íhalds menn, byltingasinnar, só- síalistar, kommúnistar, stjórnleysingjar og allir aðr ir andstæðmgar Perons, hversu svo sem huv pólit- íska fortíð þeirra kann að vera. Meira að segja með- limir samtaka þeirra, sem undir forustu José Felix Uruburu hershöfðíngja, steyptu lýðveldisstjórn Iri- gaoyen af veldisstóli 1930, kalla sig nú. „lýðveldis- sinna". Kröfugöngur ,,lýð- veldissinna" um íbúðahverfi Bueons Aires fara ósjaldan eins rólega fram og prúð- mannlegt samkvæmi, en fylgifiskar Perons fara ferða sinna í samfestingum og jakkalausir. „Peronisti", er sá venjulega, sem ekkert á til. — Mjög fáir efnaðir menn tilheyia þeirri hreyff ingu. Stjórn Argentínu heíir —- að nokkru leyti sökum. utanaðkomandi áhrifa — síðan í byltingunni 1943, stefnt til vinstri. ÁstæðVa*. ekki aðeins sú, að Peron, ;ytti um stefnu, heldur að forsetar og ráðherrar \gu úr stjórninni og nýir nu í staðinn. Frá upphafi 'ir Peron lagt megin- ?rslu á framgang atvinnu- heilbrigðismálaráðuneyt ííns. Svp er að sjá, sem 5 annað liggi eftir hann. að byrja með var stjórn ís íhaldssöm, en brátt n að því, að farið var að ta þjóðernissinnum og verandi fylgismönnum >tillos forseta áhrifarík bætti. 3tef nubre/tingin iil stri náði hámarki sinu, ;ar dr. Biaumuglia, sosí- ;ti, sem gerst hafði fylg- íaður Perons, var gerður yfirmanni stuðnings- nna Perons í Buenos res. Peron ofursti skifti sjer eftir byltinguna mest af málefnum atvinnu- og heilbrigðismálaráðuneytis- ins, og það, sem síðan héfir átt sjer stað, bendir til þess, að hann álíti þetta megin- verkefni lífs síns. Á sviði. hermálanna varð hann, er fram liðu tímar, að láta sjer nægja að vera hæst æðstur. Menn hafa því komist að" þeirri niðurstöðu, að þa"ð hafi verið hann; sem rjeði^ vinstristefnvmni eftir bylt- inguna. Bókamarkaðurinn í Bankasfræti UNDANFARNA daga hefir verið sjerstöl' bókaútsala í. Bankastræti : húsi Verslunar Jóns Þórðarsonar. Eru þarna* seldar erlendar bækur með nið- ursettu verði og auk þess f jöMit íslenskra bóka, sem legið hefir hjá bóksölum út um land. Fle:;t" ar þessar bækur munu haf.a. verið uppseldar hjer o« sum- ar ófáanlegar um nokkur ár. Jeg leit á bókamarkaðinn í gær og sá bar meðal annars þessar bækur: Lýsing íslands eftir Þorvald Thoroddsen, Ljóð- mæli Bjargar C. Þorláksson, Laxdæla, útg. Halldór Kiljan Laxness, Ferðabók Eggerts og Bjarna, Rit Jónasar Haligrímy- sonar, ÞjóSsögur Jóns. Arna- sonar og margar fleiri sagna- útgáfur. Ennfremur eru þ^rna islensk ar skáldsögur og ljóðabækur, fræðirit alls konar o. m. fl. Því er nú minst á þennan bókamarkað, að hann stendur ekki lengur- en í dag, og nú þvú seinustu forvöð fyrir boka- menn að ná sjer í bæknr þar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.