Morgunblaðið - 17.07.1948, Side 8

8
W OR GTJNBLAÐI&
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavfk.
Framkv stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.).
Frjettaritstjóri: Ivar Guðmundsson.
Auglýsingar: Árnl Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 10,00 á mánuði, innanlands,
í lausasölu 50 aura eintakið. 75 aura með Lesbók.
kr. 12,00 utanlands.
Nýtt sjónarmið í áburð-
arverksmiðjumálin u
Á LANDSFUNDI Sjálfstæðisflokksins var samþykkt svo-
hljóðandi tillaga um áburðarverksmiðjumálið:
„Landsfundurinn lýsir ánægju sinni yfir að vinna tókst
bug á þeim pólitíska áróðri, sem ætlaður var til að knýja
fram byggingu áburðarverksmiðju á meðan það mál var
ekki full athugað, enda er nú komið á daginn, að áróðurs
fyrirætlanir þessar voru til þess lagaðar að stofna málinu í
bráðan voða, en baka bændastjettinni og ríkinu mikið tjón.
Treystir fundurinn því að nú sje tryggt að þannig verði á
málinu haldið, að til gagns megi verða og verksmiðjan reist,
þegar og þar, sem rök sýna, að best henti fyrir framgang
málsins."
1 sambandi við meðferð þessa máls, sem Sjálfstæðisflokk-
urinn og forystumenn hans hafa frá upphafi haft mikinn
áhuga fyrir kom fram nýtt sjónarmið á Landsfundinum.
Þeirri skoðun var þar varpað fram, að enda þótt við Is-
lendingar hefðum ótakmarkaða orku og mikla þörf fyrir að
geta framleitt tilbúinn áburð fyrir okkur sjálfa, þá kynni
að vera veruleg hætta á því að ekkert yrði úr framkvæmd-
um vegna þess að sú verksmiðja, sem rætt hefði verið um
að reisa hjer væri alltof lítil til þess að geta borið sig. Sú
hugsun, sem skaut upp á Landsfundinum var því sú, hvort
ekki myndi kleift að byggja hjer miklu stærri áburðarverk-
smiðju en hingað til hefði verið rætt um að byggja hjer.
En til þess að mögulegt reyndist að ráðast í slíka stór-
framkvæmd yrðu tvö skilyrði að vera fyrir hendi.
1 fyrsta lagi yrði að afla mikils fjármagns til framkvæmd-
arinnar og í öðru lagi yrði að vera fyrir hendi líkur fyrir
sölumöguleikum framleiðslunnar.
Það er áreiðanlega ekki að ófyrirsynju að þeirri skoðun
var hreyft á Landsfundi Sjálfstæðismanna að hætta kynni
að vera á því að framkvæmdir í þessu mikla nauðsynjamáli
landbúnaðarins kynnu að tefjast ef áætlanir um byggingu
hennar yrðu áfram miðaðar við að byggja hjer 5000 tonna
verksmiðju, sem aðeins fullnægði þörfum okkar. Margt
bendir til þess að svo lítil verksmiðja gæti trauðla framleitt
áburð á samkeppnishæfu verði.
Það er þessvegna áreiðanlega tímabært hjá Landsfundi
Sjálfstæðisflokksins að benda ríkisstjórninni á það að taka
áburðarverksmiðjumálið upp frá þessu nýja sjónarmiði.
Það er vitað að geysilegur skortur er á tilbúnum áburði
í heiminum. Mun láta nærri eftir þeim upplýsingum, sem
fyrir liggja að Evrópulöndin skorti um það bil eina miljón
tonna af áburði á ári. Hinsvegar eru í byggingu áburðar-
verksmiðjur, sem framleiða eitt hundrað þúsund tonn af
áburði á ári.
Það er því auðsætt að mikið skortir á að þörfinni muni
á næstu árum verða fullnægt í þessum efnum. Með aukinni
ræktun fer áburðarþörf heimsins þar að auki vaxandi.
Um það ríkir áreiðanlega ekki ágreiningur að miklu meiri
líkur eru til þess að áburðarverksmiðja, sem hjer yrði byggð
og framleiddi t. d. 100 þúsund tonn á ári hefði margfalt
meiri möguleika til þess að bera sig fjárhagslega og vera
samkeppnishæf en 5000 mála verksmiðja sú, sem hjer hefur
verið ráðgert að byggja.
Hjer er að vísu um stórt mál og þýðingarmikið að ræða.
En hversvegna má ekki láta sjer koma til hugar að við
Islendingar, sem höfum hæga orku til þess að byggja risa-
vaxin iðnaðarfyrirtæki til framleiðslu nauðsynjavara, sem
viðreisn þjóðanna veltur mjög á, verðum studdir til þess að
ráðast í slíkar framkvæmdir?
Við Islendingar verðum sjálfir að vita um þá miklu mögu-
leika, sem land okkar býr yfir til stórframleiðslu nytsam-
legra vara. Ef við ekki höfum djörfung eða manndóm ti
þess a. m. k. að gera tilraun til þess að hagnýta þá, okkur
sjálfum.og öðrum til gagns, þá er ekki við því að búast að
aðrir taki það ómak af okkur.
En hið nýja sjónarmið, sem Landsfundur Sjálfstæðis-
flokksins benti á í áburðarverksmiðjumálinu er þess virði
að það sje tekið til athugunar.
Laugardagur 17. júlí 1948-
UR DAGLEGA LIFINU
Ströng tollskoðun
í Höfn.
TVÆR ISLENSKAR konur,
sem nýlega eru komnar úr ferða
lagi til Kaupmannahafnar segja
frá æfintýri, sem þær lentu í
við tollskoðun á Kastrup-flug-
velli í Kaupmannahöfn, er þær
komu frá Islandi. Móttökurnar
voru þær hjá hinum dönsku
tollvörðum, að frúnum var skip
að inn í klefa og látnar berhátta
sig undir eftirliti kvenmanns,
en síðan var leitað í fötum
þeirra.
Þetta þótti konunum, sem von
er ill meðferð. Þær höfðu enga
tollskylda vöru meðferðis, ekki
svo mikið sem sígarettupakka.
Er þær fóru heim aftur um
sama flugvöll, var ekki einu
sinni litið í farangur þeirra.
Ætli Dönum þætti ekki hart,
ef þannig væri farið með ferða-
fólk frá Danmörku, sem hingað
kemur? Það hlýtur að vera
hægt að gera tolleftirlit án þess
að grípa til svo róttækra ráð-
stafana, sem konurnar urðu
fyrir.
Við þessu rná búast.
EN VIÐ OÞÆGINDUM, eins
pg hinar íslensku konur urðu
fyrir í Kastrup, geta ferðamenn
búist við að verða fyrir, sem
ferðast um í Evrópu um þessar
mundir. Tolleftirlit hefir alls-
staðar verið hert mjög, vegna
sífeldra smygltilrauna og
svartamarkaðsverslunar. Flest
lönd banna innflutning á pen-
ingum í seðlum, og það eru eink
um peningar, sem fólk reynir að
komast með framhjá tollvörð-
um.
Öruggasta ráðið fyrir ferða-
menn er að kynna sjer hvað
flytja má tollfrjálst milli landa
og fara eftir því, það er aldrei
að vita hvenær tollverðir taka
sig til og gera nákvæma leit.
Nánasar-háttur.
ÞEGAR „ESJA“ var hjef á
dögunum með erlenda ferða-
menn, fekkst undanþága hjá
viðkomandi yfirvöldum fyrir
því, að veita mætti erlendum
|farþegum skipsins áfengi. á á-
kveðnum tímum dags.
Ferðamenn eru vanir því um
borð í skipum, sem fara í skemti
ferðir, að geta átt aðgang að
glasi af vína frjálst og óþving-
að. Laumudrykkja og klósetta-
fyllirí þekkist ekki yfirleitt á
skemtiferðaskipum. Til þess að
fyrirbyggja alla misnotkun, var
settur tollvörður 1 veitingasal
skipsins.
Það hefði nú mátt ætlast til,
að enginn óviðkomandi færi að
skifta sjer af þessu sjálfsagða
fyrirkomulagi. En gamli nánasa
hátturinn ríkir enn og munu á-
kveðnir menn ætla að setja
himinn og haf í hreyfingu til
að þessum veitingum verði
hætt.
•
Það væri eftir öðru!
ÞAÐ VÆRI svo sem eftir
öðru, að farið yrði eftir ein-
hverjum sjervitringum í þessu
máli. Landslög hafa ekki verið
brotin á ein eða annan hátt. —
Yfirvöldin geta veitt leyfi til
vínveitinga í samkomuhúsum í
landi, þegar svo stendur á, að
ástæða þykir til og sama er vit-
anlega leyfilegt, þegar um skip
er að ræða — þar að auki er
skipið heimili farþega.
Það kom ekki fyrir að hinir
erlendu farþegar Esjunnar mis-
notuðu sjer þessa vínveitinga-
undanþágu, hvorki með því, að
bera áfengi í land, eða með því
að drekka sig ölvaða.
Nei, það á ekki að ansa neinni
vitleysu í þessu máli, og engar
æsingar ættu að koma til greina.
•
Þarfara verkefni.
ÞEIR MENN, SEM telja það
einhverja köllun hjá sjer í þessu
lífi, að skifta sjer af áfengis-
málunum, hafa vissulega þarf-
ari verkefni að vinna, en að
hnýsast í það, þótt áfengi sje
veitt um borð í ferðamanna-
skipi, eins og tíðkast allsstaðar
í heiminum.
Einhver þeirra hefði getað
komið til aðstoðar, er erlendi
ferðamaðurinn ætlaði að taka
kvikmyndir af miðbænum hjá
Arnarhóli hjer á dögunum, en
fekk ekki frið til þess fyrir ölvuð
um róna, sem snerist í kringum
hann með fíflalátum. Það eru
slíkir menn, sem áfengispostul-
arnir ættu að hjálpa til að
„frelsa“, ef hin mikla köllun
þeirra heldur fyrir þeim vöku.
•
Þegar bannað var að
skera hval.
FREGNIR AF HVALVEIÐ*
UNUM, sem hafnar voru hjer í
vor frá hvalveiðastöðinni í
Hvalfirðinum, benda til þess,
að hjer sje á ferðinni álitlegur
atvinnuvegur, sem kunni að
gefa nokkurn erlendan gjald-
eyri í aðra hönd.
En hvalveiðar og hvalskurð-
ur hefir ekki ávalt verið jafn-
vel sjeður hjer á landi. Gísli J.
Johnsen, framkvæmdamaður
mikill, sem kunnugt er, fór einu
sinni fram á leyfi til að veiða
og vinna úr hvalafurðum í
Vestmannaeyjum. Nefnd var
sett í málið, sem skilaði því áliti,
að ekki væri ráðlegt, að leyfa
þenna atvinnurekstur í Eyjum
vegna óþrifa, sem af því myndu
stafa fyrir þorpið!
Það hefir löngum vilfað við
brenna, að við Islendingar kynn
um ekki að notfæra okkur auð-
æfin við strendur landsins og
verið seinir til að taka upp nýj-
ungar.
« ■llliri ■ ll l ■ www - -wtíSISMWMi
| MEÐAL ANNARA ORÐA .

ítalir lesa enn um hrun fasisfa-veldisfns.
Eftir Henry Buckley, frjetta-
ritara ííeuters í Róm.
ÍTALIR hafa enn áhuga á
því að lesa um ástæðurnar fyr-
ir hruni ítalska ríkisins í síð-
ustu heimsstyrjöld.
Að minnsta kosti þrjú af að-
aldagblöðum Rómaborgar birta
einskonar „framhalds-sögur“,
frásagnir af því, þegar Musso-
lini var steypt af stóli, og er
það ljóst dæmi um það, hve
mikinn áhuga almenningur hef
ir á efninu.
í, ,11 Momento" er nú verið
að birta hina nýrri dagbók Cia-
nos, í „II Tempo“, bók Rachel
Mussolini, „Líf mitt með Ben-
ito‘‘ í „II Messagero" eru birt-
ir útdrættir úr bókinni „Tvö
ár úr sögunni 1943—1945“, þar
sem velþekktur rithöfundur,
Attilo Tamaro segir frá atburð
um bessara tveggja ára, og
styðst hann þar við skjöl og
bækur, sem áður hafa komið út,
og einnig nýjar sannanir, sem
fram hafa komið í málinu.
• •
FRIÐUR VIÐ RÚSSA
Tamaro segir frá því, þeg-
ar Mussolini ræddi við jap-
anska sendiherrann í Róm 25.
júlí 1943 — sama daginn og
hann var rekinn frá völdum —
og sa.gði hann þá, að eina lausn
in yæri friður við Rússland.
í brjefi, sem Viktor Emmanu
el, konungur, ritaði Mussolini
nokkru áður en hann hröklað-
ist frá völdum, drap hann á,
að ítalir semdu sjerfrið við
bandamenn. í bókinni er einn-
ig sagt frá hiki konungsins við
það að fyrirskipa handtöku
Mussolinis og reiði drottningar-
inar yfir því, að hinu konung-
lega heimili skyldi sýnd sví-
virðing með handtöku einræð-
isherrans.
• •
UMMÆLI KONUNGS
Tamaro birti brjef, er hann
segir að konungurinn hafi skrif
að Mussolini 15. maí 1943. Þar
lætyr Emmanuel konungur í
ljós miklar áhyggjur og þung-
ar yfir gangi stríðsins. Skrifar
hann m. a.: „Þetta er nú fimta
árið, jem Þýskaland á í styrj-
öld og þjóðin er þreytt og her-
ir hennar ekki eins öflugir og
herir Rússa. Ef nú sókn á hend
ur Rússum fer út um þúfur,
getur svo farið að hrun verði
í Þýskalandi sjálfu“.
„Það getur vel verið, að
bandamenn sjeu að ráðgera inn
rás í Suður-Frakkland. Olík-
legt er að þeir geri innrús á
ítölsku eyjarnar. •— Það ætti að
gera allt, sem unnt er, til þess
að sameina þjóð vora á þessari
stundu og forðast ætti allar fas-
ista-ræður.
„Það er nauðsynlegt að vera
í nánu sambandi við Ungverja-
land, Rúmeníu og Búlgaríu, sem
bera litla ást til Þýskalands.
Það er mikilvægt að vera við
því búinn, að nauðsynlegt reyn
ist að skilja örlög Ítalíu frá ör-
lögum Þýskalands, en innan-
landshrun getúr orðið þar þeg-
ar minnst varir — eins og ár-
ið 1918“.
• m
25. JÚLÍ
Attilo Tamaro leggur á-
herslu á það, að konungurinn
hafi tekið ákvörðun um að
steyna Mussolini af stóli löngu
áður en hinn frægi fundur
æðstaráðs fasista var haldinn
24. iúlí.
Hann vitnar í brjef, sem
hann segir að konungurinn hafi
skrifað vini sínum: „í janúar-
lok 1943 tók jeg þá ákvörðun,
að binda endi á stjórn fasista
og losna við Mussolini“.
Tamaro segir, að konungur-
inn hafi trúað hertoganum af
Accyiarone fyrir þessu, fyrstum
manna, og lýsir hann hertog-
anum þannig. að hann sje
„greindur vel, stjórnsamur, sam
viskulaus" og gefinn fyrir að
nota „leynileg vopn“.
Auk þess var þremur hers-
höfðingjum skýrt frá þessari
ákvörðun konungs. Ákveðið
Framh. á bls. 12.