Morgunblaðið - 17.07.1948, Qupperneq 14

BSORGUNBLA&UÐ
i4
tumeammmmm
KENJA KONA
£ftir &» -J,
m*é
iluamá
130. dagur
Á þessum síðasta degi her-
göngunnar, fundu hermennirn-
ir, að nú voru þeir að nálgast
markið. 6. herdeidin kom fyrst
yfir landamærin til Pennsyl-
vaníu. Við Emittsburg söfnuð-
ust. háskólanemendurnir saman
til að fagna herdeidinni og
gengu með þeim dálítinn spotta.
Fóðuröflunarflokkar Suður-
ríkjahersins dreifðust þegar
her Norðurríkjanna nálgaðist,
og um nóttina safnaðist hópur
forvit.inna bænda utan um her-
búðirnar og fögnuðu hermönn-
unum sem frelsurum. Dan og
Will gáfu sig á tal við einn
bóndann. Hann var feitur og
vingjarnlegur í fasi og reið litl-
um hesti, sem virtist vera al-
veg að sligast undan honum.
„Það var sannarlega kominn
tími til að þið kæmuð“, sagði
hann* „Fólkið hjerna var orðið
dauðhrætt. Harrer liðsforingi
kom hingað um daginn og hjelt
yfir okkur ræðu og sagði að
við ættum að verja heimili okk
«r og það var reynt að setja
á fót riddaraliðssveit í hjerað-
inu. Þeir vildu fá hestinn minn,
jyi jeg sagðist ekki mega missa
íhann. Jeg þurfti að hafa hann
að flýja á honum, þegar Lee
ik'æmi. Þeir hafa verið að elt-
ast við smáhópa af Suðurríkja-
mönnum, en þeir hafa nú ekki
altaf farið vel út úr því. Suð-
urríkjamennirnir voru aðallega
að sækjast eftir hestum, svo
jeg helt mjer í hæfilegri fjar-
•íægð“.
„Hefur orðið nokkuð vart við
Suðurríkjamenn hjerna, fyrir
iftan þessa, sem sendir eru á
undan til að stela“, spurði Dan.
„Nei, en stór hópur þeirra
Itom til Hagerstown og hjelt
áfram þaðan til Chambers-
burg. Harrer liðsforingi gerði
út lið til Chambersburg fyrir
þrem eða fjórum dögum síð-
an, og þeir lentu í illindum
við Suðurríkjamenn og voru
reknir undan til Harrisburg.
Sama dag riðu nokkrir Suð-
urríkjamenn inn í Gettisburg,
hleyptu af byssunum út í loft-
sð og góluðu eins og Indíánar.
Á eftir þeim komu hermenn, á
að gisku um fimm þúsund
tnanns. Jeg hefi aldrei á ævi
tninni sjeð tötralegri, óhreinni
og þreyttari hóp manna en þá.
Það segi jeg satt að jeg sár-
kenndi- í brjósti- um þá. Þeir
voru um kyrrt í Gettisburg um
nóttina. Þeir heimtuðu af okk-
tir einhvern lifandis býsn í
»eiðu fje. Fimm þúsund dali,
held - jeg; Bæjarstjórinn sagði,
að við ættum varla bót fyrir
rass okkar, hvað þá fimm þús-
und dali. Svo þeir hjeldu á-
fram til York. Jeg hefi heyrt
að York hafi látið þá fá 28 þús_
undir til að losna við þá“.
„Þetta hafa verið erfiðir fírn
ar fyrir ykkur hjerna“, sagð'i
Wilí.
„já, vissulega hefur gengið
á ýmsu“, sagði bóndinn. „Þeir
lóku það, sem þá vantaði og
Ijetu okkur hafa bráðabirgða-
filutabrjef í staðinn. Þeir sögðu
að þau myndu verða meira
virði en peningarnir okkar eft
ir stuttan tíma. En svo fór þeim
að verða ómótt og þeir fóru.
í fyrradag kom hþpur riddara-
liðsmánna úr okkar her. Þeir
fóru hjeðan vestur úr bæn-
um. En jeg er fegin að þið er-
uð komnir. Maður, sem hefur
hest undir sjer, getur altaf lagt
á flótta, hvert á land, sem hann
vill, en þið aumingjarnir, fót-
gangandi. Þið verðið að vera
þar sem þið eruð niður komnir
og taka því sem að höndum
ber. Mjer sýnist þið vera
hraustir og hugaðir. Og það
er líka eins gott. Það er allt
fullt af Suðurríkjamönnum
hjer í kring. Lee er á leiðinni
með aðalherinn gegnum Gash-
town Garp.“
„Jeg sje ykkur aftur á morg-
un“, sagði hann að skilnaði.
„Og takið þið nú duglega á
móti þeim“.
Þegar hann var farinn, sagði
Dan: „Allur aðalherinn, sagði
maðurinn. Will veistu, að þá
getum við búist við að berj-
ast við hundrað þúsund manna
her?“
„Hvers vegna lætur Meade
okkur ekki bíða hjerna, þang-
að til allur okkar her er kom-
inn?“
Dan brosti: „Maður fær ekki
altaf sínum vilja framgengt í
stríði, Will. Ekki einu sinni þó
að maður sje yfirhershöfðingi.
Meade vill auðvitað ekki láta
okkur berjast við ofurefli. En
ef til vill er ekki annars úr-
kosta. En við þurfum ekki að
hafa neinar áhyggjur af því“.
Dan hló og klappaði á öxl
Wills. ,,Þú átt aldrei að hafa á-
hyggjur, þegar þú ert í hern-
um, Will. Þú átt að gera £að,
sem þjer er sagt“.
IV.
Um nóttina fyrir 13. júlí var
kyrrt veður. Það var hætt að
rigna og himininn var að verða
heiðskír. En Dan varð ekki
svefnsamt. Hann langaði ekki
til að sofa. Hann var að hugsa
um morgundaginn. Eftir
tveggja klukkustunda göngu
mundu þeir koma til Gettys-
burg. Að öllum líkindum var
einhver hluta Suðurríkjahers-
ins ekki lengra undan en það.
Honum var að detta í hug, að
ef hann færi upp á einhverja
af hæðunum, sem hann hafði
sjeð í kring um náttstaðinn, áð
ur en dimmdi, þá mundi hann
ef til vill sjá varðeldana í b
búðum Suðurríkjamanna. Hann
minntist ýmsra Suðurríkja-
manna, sem hann hafði kynnst
í stríðinu. Hann hafði bæði
kynnst stríðsföngum og útvörð-
um Suðurrikjahersíns, sem
voru reiðubúnir til þess
spjalla um stríðið við hvaða
Norðurríkjamenn sem var. Það
var einkennilegt fyrirtæki,
þetta stríð, hugsaði Dan. Mað-
ur hittir annan mann sólskins-
fagran sumarmorgun við læk,
sem rennur milli herbúða óvin-
anna. Báðir hafa farið úr til
að baða sig í læknum. Bún-
ingurinn, sem annar maðurinn
fer úr er grár, en hinn fer úr
bláum. Þegar þeir eru komnir
úr öllum fötimum, eru þeir
mjög álíka, annar ef til vill
svolítið grennri, en hinn og mál
far annars ofurlítið öðruvísi en
hins. Þeir spjalla saman ur
daginn og veginn, eins og vin-
ur við vin.
Ef svo einhver liðsforingi
segði öðrum manninum að berj
ast næsta dag og annar liðs-
foringi ségði hinum manninum
að berjast líka, mundu þeir báð
ir gera það. Annar gæti ráðist
á hinn með gapandi gin og æp-
and_i eins og vitskertur morð-
ingi. Þeir mundu berjast upp á
líf og dauða með byssum og
byssustingjum og hvaða öðru
morðvopni, sem til næðist. —
Undir öðrum kringumstæðum
hefðu þessir sömu menn getað
orðið mestu mátar. En þeir eru
reiðubúnir til að drepa hvorn
annan, ef einhver annar segir
þeim að gera það.
Dan velti því fyrir sjer, hvern
ig gat á þessu staðið. Líklega
var það vegna þess að annar
maðurinn trúði á málstað, sem
hinn áleit rangan. Ef til vill
gat hvorugum manninum aldrei
dottið í hug af sjálfum sjer, að
fará að berjast þess vegna. En
menn, sem að öllum líkindum
voru vitrari og ábyggilega á-
kaflyndari en báðir þessir
menn, höfðu ákveðið að þeir
ættu að berjast, og þeir gerðu
það ónauðugir. Þegar maður
byrjar að berjast, þá heldur
hann áfram, þangað til hann
hefur unnið eða er sigraður, ef
þá nokkur maður er til í hon-
um. Nema einhver liðsforingi
kæmi og segði, að nú ættu all-
ir að hætta að berjast, friður
væri kominn á, þá mundu Suð
urríkjamenn og Norðurríkja-
menn vera jafn miklir vinir eft
ir sem áður.
Þetta vandamál var bæði
leiðinlegt og ruglandi, fannst
Dan. Samt fannst honum það
vera furðu rólegt starf að vera
hermaður. Við og við þurftu
menn að berjast, en þá voru
hermennirnir ekkert annað en
peð á taflborði. Um að gera að
drepa sem flesta, þeim mun fyrr
var sigurinn vís. Maður vand-
ist bví a ðsjá blóðstrauma og
innyfli og afhöggna handleggi
og fætur fyrir utan læknatjöld-
in eftir orusturnar. Það hætti
að verka á mann sem hræðileg-
ur vitnisburður um eyðilegg-
ingar á mannlegum verum eins
og manni sjálfum. Hermaður á
vígvellinum eða hermaður á
milli orustu þyrfti aldrei að
taka neinar ákvarðanir. Að-
eins gera það sem honum var
sagt.
Á vígvellinum var eins og til-
finningalíf manna slokknaði.
Auðvitað voru allir hræddir,
með þvalar hendur og skrauf-
þurrar varir. En það var eins
og allir væru áhorfendur, allir
sáu vel hvað fram fór og ein-
staka athafnir voru greyptar
óafmáanlega í huga manns. Það
var eins og allir væru rólegir
innanbrjósts, enda þótt þeir
gæfu frá sjer villidýrsöskur og
berðust af lífs og sálar kröft-
um. En þegar orustan var um
garð gengin, varð mörgum ó-
mótt og þá var hægt að sofa
að bví er virtist alveg óendan-
lega.
Dan datt í hug, hvort Will
mundi geta sofið þessa nótt.
Will mundi vera önnum kaf-
inn á morgun í einhverju lækna
tialdinu, eða^í einhveriu húsi
eða hlöðu. Önnum kafinn við'
að höegva dautt og skemmt
bold af mönnum, rjett eins og
bppar börkurinn var flettur af
trián>im og greinarnar skorn-
ar af. Honum datt aftur í hug.
hvort Mat og Tom mundu vera
í herdeildinni, sem 6. herdeild-
in mundi berjast við á morgun.
Svör^jg hvít
Austurlenskt ævintýri.
8.
vellinum. Hann tók myndina fram úr barmi sínum og nefndi
nafn fallegu stúlkunnar, en letrið var jafn kalt og líflaust,.
Síðan nefndi hann nafn negrastúlkunnar og þegar í stað
biossaði letrið upp í rauðri glóð og hesturinn lagði af stað
alveg eins og ókunn hönd stýrði honum. Fírus skildi, að í
þessa átt skyldi hann stefna svo að hann hjelt förinni stöð-
ugt áfram, nam samt við og við staðar til að sjá letrið, sem
iýstist upp í hvert skipti, sem hann nefndi nafn negrastúlk-
unnar.
Hann ferðaðist í marga daga. Það var engin bvggð í
kringum hann, og hann svaf úti á nætumar. Þegar hann
varð hungraður, borðaði hann ávexti af trjánum, og þegar
hann varð þyrstur drakk hann kalt uppsprettuvatnið í lind-
iinum. Inn milli kletta og fjalla hjelt hesturinn förinni áfram,
aðeins á einum stað stýrði Fírus honum til hliðar. Það var
við mikið klungur og gil, sem hesturinn virtist vilja fara
yfir.
Þetta er algjörlega ófært hugsaði Fírus og sneri hestinum
inn á góðan stíg, sem lá upp með gilinu. Þarna hjelt hann
áfram nokkurn tíma, en cjatt svo í hug að líta á verndar-
gripinn. En letrið hafði dofnað og blosSaði ekki upp, þegar
hann nefndi nafn negrastúlkunnar.
Jæja, hann hefði þá átt að velja leiðina yfir gljúfrið, þó
hún væri hættuleg. Hann sneri því við og reið niður klungr-
ið. En hesturinn hrasaði, svo að Fírus varð að stíga af baki
og teyma hestinn niður einstigið. Það var mjög erfitt, en
prinsinn sagði samt við sjálfan sig: Jeg verð að hafa það
áfram, og þetta er rjetta leiðin.
Og þegar hann hafði farið í kringum stóran klett, sem
næstum því lokaði gljúfrinu birtist honum sljettur stígur,
sem lá upp á fjallstindinn.
Uppi á fjallinu mætti hann kaupmannalest, sem hann slóst
í för með. Þeir voru oft nærri orðnir fyrir miklum óhöpp-
um, en það var verndargripur Fírusar, sem jafnan bjargaði
þeim. Einu sinni ætluðu ræningjar að ráðast á þá, en þegar
hann nefndi nafn Fagurrósar yfir ki’ystallsplötunni kom
hvirfilvindur skyndilega yfir þá, sem þyrlaði sandinum upp
í þykk rykský. Þegar hvirfilvindurinn var liðinn hjá, voru
Hann hefir verið kúreki alla
sína æfi.
★
Ekkja ein fór á miðilsfund
til þess að hafa samband við
eiginmann sinn sáluga.
„Pjetur“, sagði ekkjan, „ertu
hamingjusamur núna?“
< „Já, jeg er mjög hamingju-
samur“ svaraði andinn.
„Ertu hamingjusamari, en
þegar þú varst á jörðinni hjá
mjer?“
„Já, stórum mxm“.
„Heyrðu, segðu mjer, hvern-
ig er þetta eiginlega þarna á
himnum?“
— Konan mín kyssir mig á
hverju kvöldi, þegar jeg kem
heim.
•— Er það svona mikil ást?
— Nei, það er rannsókn.
★
— Hvað, þú segir að þú hafir
ekki verið við giftingu dóttur
þinnar. Hvar varstu þá?
— Jeg var að leita að vinnu
handa tengdasyni mínum.
•k
Pjetur: — Konan mín skilur
mig ekki, en þín?
Páll: — Jeg veit það ekki, jeg
hef aldrei heyrt hana minnast
einu orði á þig.
★
Vinnukonan: — Frúin er bú-
in að fá sjer nýjan eiginmann.
Matreiðslumaðurinn: — Held
urðu að hann verði lengi í vist-
inni?
„A himnum“, svaraði Pjetur,
„jeg er alls ekki á himnum".
★
Bill: — Jeg vil giftast stúlku,
sem getur eldað góðan mat og
sjeð vel um heimilið, en ekki,
sem ekkert getur gert annað en
spilað bridge.
Bob: —• Ágætt, þá skal jeg
kynna þig fyrir vinnukonunni
okkar.
★
Hún: — Hvað heldurðu að
jeg sje gömul?
Hann: 21 árs.
Hún: — Hvernig fórstu að
geta upp á því rjetta?
Hann: — Það var enginn
vandi, jeg taldi bara baugana
fyrir neðan augun.