Morgunblaðið - 07.12.1948, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 07.12.1948, Blaðsíða 5
friðjudagur 7. desember 1948. MORGUISBLAÐIÐ Njófo samvinnnfjelög- in sknttfríðinda KRON nýlur ólöglegra fríðin skaffgreiðslu Hollavötöuheiði oroin otær UPPLYSINGAR þær, sem birtst hafa í Mbl. um skatt- greiðslur KRON í Rej'kjavík hafa vakið menn til almennrar hugsunar um, að skattfríðindi þess fjelags eru með þeim hætti að ekki er við unandi. Fyrirspurn Jónasar Jónsson iar um skattaupphæð 9 stærstu samvinnufjelaga landsins, sem fjármálaráðherra svaraði á Al þingi 8.1. 'fimmtudag, leiddi í Ijós, að þessi miklu fyrirtæki hafa á árunum 1939—1947 að- eins greitt 8,8 milljónir króna í skatta, en allir ríkisskattarn- ir á þessu tímabili námu 275 milljónum króna. Þótt vitað væri, að sjerregl- urnar um samvinnufjelögin í skattalögunum sjeu víðtækar og feli í sjer þýðingarmikil Bjerrjettindi fyrir kaupfjelög- in, mun þó flestum hafa kom- Sð á óvart hve hlutdeild stærstu kaupfjelaganna í skattabyrði landsmanna er ó- veruleg. í sambandi við þetta vakna margar spurningar og er ein þeirra sú, hvort allt sje með felldu um framkvæmd skattalaganna, að því er sam- vinnufjelögin snertir. — Það gæti virst, svo, sem samvinnu- fjeló'gin sje stórkostlega íviln- uð fram yfir það, sem lög heimila. KRON er ívilnað fram yfir það, sem skattalögin leyfa I lögunum um tekju- og eignaskatt segir svo: Ef kaupfjelag selur einn- ig öðrum vöru en fjelags- mönnum sínum, er allur arð urinn af slíkri sölu skatt- skyldar tekjur hjá fjelag- inu. Geti fjelagið ekki gert grein fyrir viðskiptum við utanfjelagsmenn, má telja allan hagnaðinn af starf- semi fjelagsins skattskyldar tekjur. Ákvæði skattalaganna eru hjer alveg afdráttarlaus. Allur arður af viðskiptum kaupfje- lags við utanfjelagsmenn skal vera skattskyldur og geri kaupfjelag ekki grein fyrir því, hver sá arður er, má telja allan hagnað fjelagsins skatt- ekyldan. En þegar útreikningurinn á sköttum KRON af tekjum árs- ins 1947 er athugaður, kemur í ljós, að engin viðskipti eru talin við utanfjelagsmenn, heldur eru allar tekjur fjelags ins taldar stafa af viðskiptum við innanfjelagsmenn og skattar reiknaðir eftir því eða 8% af 212,000 krónum í tekj- «r. Þrátt fyrir það, þótt það sje ineir en vitað, að töluverður hluti af hagnaði KRON stafar af viðskiptum við hina og aðra, sem alls ekki eru í fje- laginu, sléppur fjelagið við allan stighækkandi skatt og greiðir aðeins 8% í tekjuskatt af heildarhagnaðinum, eins og þar væri eingöngu um að ræða viðskipti við meðlimi fjelags- ins. Hvernig er þessu- varið um önnur kaupfjelög? Þegar fjármálaráðherra svar aði fyrirspurn Jónasar Jóns- sonar, upplýstist, að skattar 9 stærstu samvinnufjelaganna í landinu námu aðeins 3,2% af allri upphæð ríkisskattanna á tímabilinu frá 1939—147. Eins og áður er vikið að, er þessi hlutfallstala mjög lág og þarf það atriði vissulega nánari skýringar við. En í því sambandi væri þáð mjög veigamikið atriði, að rannsakað yrði á hvern hátt það ákvæði skattalaganna, sem tilfært er hjer að framan, hefur verið framkvæmt gagn- vart kaupfjelögunum. Það er vitað, að öll kaupfje- lög hafa yfirleitt stórfelld við- skipti við utanfjelagsmenn og vitaskuld á þetta ekki síst við þau stóru kaupfjelög, sem yfir lýst er hve lítið greiða í skatta, en hvernig skattgreiðslum af hagnaði þeirra viðskipta er varið, er ekki vitað nema um KRON, en það fjelag nýtur stórkostlcgra fríðinda fram yf- ir það, sem ákvæði skattalag- anna heimila. Sje svo, að verslunum með samvinnufjelagssniði sje íviln- að stórlega fram yfir það, sem löglegt er, þarf að lagfæra slíkt án tafar og tryggja, að það endurtaki sig ekki. Þeim, sem um mál þessi hugsa, er það nú orðið full ljóst, að ekki verður lengur við það unað, að samvinnufje- lög njóti svo stórfelldra fríð- inda á kostnað annara skatt- greiðenda, sem nú er. Og því síður getur það leyfst, að ofan á hin óhæfilega miklu fríðindi, sem slík fjelög njóta að lögum, sje því bætt, að þau fái enn frekari ívilnanir án allrar laga heimildar. MIKLUM snjó hefur kyngt nið- ur á Holtavörðuheiði undan- farna daga og á laugardaginn ttpptist vegurinn norður. Sex bifreiðar ætluðu þá að hafa sam flot norður yfir helðina, en þær komust ekki lengra en skammt norður fyrir sæluhúsið. — Þar voru þær fastar en farþegar bif reiðanna voru sóttir í snjóbíl frá Fornahvammi. Unnið var að því í gær að moka snjó af veg- inum, en vafasamt hvort tekst að opna leiðina végna sífelldrar snjókomu. — Milli Húnavatns- sýslu og Skagaf jarðar eru sam- göngur með eðlilegum hætti bvi að Vatnsskarð er snjólaust að kalla. Sömuleiðis er Öxnadals- heiði enn fær, þó vondir kaflar sjeu í henni, þar sem farið er gamla veginn. Dalasýsluleið er orðin illfær, einkum í Svínadaln um milli Hvammsfjarðar og Gilsfjarðar. Kerlingarskarð á leiðinni til Stykkishólms var enn fært í gær, en snjókoma var þar nokkur. Jarpa" á Djúpavík bjargár tveimur bátum í sjávarháska Djúpavík, mánudag. Frá frjetaritara vorum. HJEÐAN frá Djúpavík hafa tveir vjelbátar róið til fiskj- ar í vetur, „Harpa". 30 tonn að stærð og „Gustur" 38 tonn, sem er nýbygður. Afli hefur verið saltaður eða lagður í skip. S.l. föstudag rjeru báðir bát- arnir. Róðurinn tekur venju- lega 17—18 tíma. „Gustur" kom ekki að landi á laugardags- kvöld og kl. 3 á sunnudagsnótt- ina lagði ,,Harpa" af stað að leita. Eftir átta klst. keyrslu í norður og norð-austur frá Reykjafirði, fann „Harpa* ,,Gust". Var hann með brotna vjel og var búinn að vera á reki í 21 klukkustund. Seint á sunnudagskvöld kom ,,Harpa" með hann í eftirdragi til Djúpa víkur. „Gustur" hefir enga tal- stöð. Veður var mjög gott, suð- vestan anavari, og mun hafa biargað bátnum. þa8 Húsaleigulögin verði afaramin Frumvarp tveggja SjálfstæSismanna ÞEIR Sigurður Kristjánsson og Hallgrímur Benediktsson flytja i Neðri deild frumvarp um húsaleigu. Jafnframt að gömlu húsa- ieigulögin frá 1943 verði afnumin. 1. gr. Leigu húsnæðis, sem verið hefur í leigu sama manns og frá sama eiganda frá því árið 1939, má segja upp þannig, að húsnæðið verði laust 15. maí 1949. Leigu húsnæðis, sem verið hefur í leigu sama manns og frá sama eiganda frá því árið 1943, má segja upp þannig, að húsnæðið verði laust 1. október 1949. Leigu alls annars húsnæðis má segja upp þannig, að það verði laust 15. maí 1950. Uppsagnarfrestur samkv. 1. málsgr. má þó ekki vera skemmri en 3 mánuðir og samkv. 2. og 3. málsgr. ekki skemmri en 6 mánuðir. 2. gr. Með lögum þessum eru úr gildi numin lög nr. 39 7. epríl 1943. 3. gr. Lög þessi öðlast gildi nú þegar. - Samsæti fyrir frú Margrjeti Strand 1 gærkvöldi hjeldu nokkrir vinir Karls Strands og frú Margrjetar frúnni snmsæti á veitingahúsinu Höll. Var það fólk, sem notið hafði gestrisni þeirra hiúna á heimili þeirra í T.oudon en það hefur um margra ára skoið verið opið lslend- ingum þar i l>org. Húsaleigulögin hætt að ná < tilgangi sínum. í greinargerð segir: Húsaleigulög þau, er nú gilda, eru frá 2. apríl 1943. En áður voru í gildi lög um sama efni allt frá 1940. Húsaleigu- lögin voru sett af styrjaldar- ástæðum. Höfuðtilgangur lag- anna var sá að koma í veg fyr- ir, að tekin yrði óhæfilega há húsaleiga. Ríkið tók sjer á þess- um árum vald til að leggja verð á margskonar varning og þjón- ustu til þess að koma í veg fyr- ir dýrtíð. Þótti ekki óeðlilegt, að húsaleiga væri einnig háð verðlagsreglum. En með húsa- leigulögunum var gengið það framar í þessu efni en á öðrum sviðum, að með þeim voru hús- eigendur eigi aðeins sviptir þeim rjetti að meta sjálfir húsa leigu á húsum sínum, heldur voru þeir um leið sviptir að verulegu leyti umráðarjetti yfir húseignunum. Nú eru liðin 8 ár, síðan húsaleigulög voru sett, og á fjórða ár, síðan styrjöld- inni lauk. Stórfelldar breyting- ar á húsnæðismálum og gallar þeir, sem fram hafa komið í lögunum og framkvæmd þeirra, valda því, að lögin eru hætt að ná tilgangi sínum og orðin úr- elt. Vi leigjenda býr enn við lága leigu. Nokkur athugun hefur farið fram á því, hve mikið af leigu- húsnæði „Harpa" bjargar öðrum báii. „Harpa" varð fyrir því lánli í gærkvöldi að bjarga öðrum bát með sex manna áhöfn. Er örugt að bátur og jafnvel áhöfrv væri ekki ofansjávar nii, ei ..Hörpu" hefði ekki notið viðL Það, sem skeði var þetta: Klukkan 17 í gær barst nej'S- arkall frá m.b. Ægi frá Kakrr- ananesi. Sagðist hann yera staddur norð-austur af Reykjn- neshyrnu með bilaða vjel og ¦ ræki hratt undan veðri, segl væru lítil og þeir rjeðu 'Jítið ferð bátsins. Hvasst var á norð- aUstan (6 vindstig). sjór og jeljagangur. Skömmu síðar kora skeyti, sem hljóðaði svo: „Hek- ain í áttina til lands. Vlndur stendur beint á land. R&onm ekki við neitt". „Harpa" bjóst strax til ferð- ar og rjett fyrir kl. 18 lagð) húa af stað. Talstöðin í ,.Ægi" var í góðu lagi, svo að næstum etöð- ugt samband var við ..Hörp- una" og stöðina hjer í land.i Allt virtist horfiS í hafið. Fyrir utan Reyðarfjörð vrvj hættuleg sker og grynníní'ar, sjerstaklega hið hættulega blitHÍ sker, Barmur, sem mörg sMp hafa strandað á. Braut nú á öll- um þessum skerjum og rrymn- ingum. Hásjóað var. Þegar „Harpa" kom út fyrir svoka.ll- aðan Gjögurhlein, sáu skipverj- ar bálið á þilfari „Ægis". tsg -V3 hann rak hraðbyri beint n-pp á Barm inn á milli brotsjóaTtn. Skyndilega hvarf bálið, talstöð- in þagnaði og allsstaðar grúJíS svartamyrkur. Töldu þeir A „Hörpu", að þá væri úti u.m ,,Ægi". En eftir svo sem 20 míat heyrðist aftur í „Ægi". Eittn brotsjóanna hafði skolliS yfir bátinn og hann hálffyllsL if sjó. Skipstjórinn, Andrjes Sig- urðsson, var á dekki, er þeftta skeði, en einhver tflviljun rjeðl því, að honum skolaði efckí fyr- ir borð. Tilbúnir til björgunar. „Harpa" var komin einr n*« lægt Barm og tök voru á til- í Reykjavík sje nú búin að bjarga því, sem brot- sloppið undan þeim tilgangi sjóarnir skoluðu yfir skeriífc húsaleigulaganna að halda húsa leigunni í gamla horfinu. I ljós Hinn ægilegi leikur og íer9 „Ægis" yfir Barm stóð yíir i kom, að ca. % af leiguhúsnæði klukkutíma. Má það teljast er í húsum, sem byggð hafa mikil gæfa, að þeir skyldu a'ð- verið á tímabili húsaleigulag- ; eins einu sinni fá á sig brot- Ula» I anna. Leiga í þessu nýja hús-'s.ió og aldrei taka niðri. næði er margföld á við húsa- tímann sáu þeir ekkert aeiíMI leigu í gömlu húsunum. Þetta brot á báða vegu, en ekH húsnæði er því í raun og veru (.Uörpuna" fyrr en alver' gar komið undan áhrifum húsaleigu \ komið að henni. laganna. Við athugun, sem fram j Það gekk vel að koma 4;-ig hefur farið á leigjendaskiptum frá ..Hörpu" yfir í „ÆJgi" er í eldri húsum á tímabilinu 1940.hann var laus við Barm, Var —45, kom í ljós, að nálægt helm ! svo haldið til Djúpavíkj- o^ ingur íbúanna hafði skipt um og komið þangað k). 22 uta bústaði. Þetta fólk er einnig [kvölrH5. Allir voru heilir á húfi, komið undan leigumála húsa-'en rennblautir inn að sjrinni. i leigulaganna. Síðan 1945 hafa' Þess má geta. að hefði enn orðið miklar breytingar í ,,Harpa" ekki verið til tstki -r þessu efni, svo að varla er ó- yfjr skerið" kom, að þi • • Ut varlega óætlað, að aðeins % „Ægis" ekkert annað eri kh fct- leiguhi'isnæðis í Reykjavík sje ótt ströndin framundan GJötfuy nú háður hinni lágu verðlagn- vita. Skipstjóri á „Hörp ' i r Framh. á bls. 12. Trausti Magnússon. V ^S^.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.