Morgunblaðið - 30.11.1951, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 30.11.1951, Blaðsíða 9
' Föstudagur 30. nóv. 1951 MORGUNBLAÐIÐ 9 ] FRÁ því að íslendín.gar hóíu frelsisbaráttu, sína á fyrri hluta 19. aldar hafa íslensfeir rnennta- menn staðið þar í broddi fylking- ar. Allt starf og barátta manna eins og Baldvins Einarssonar, Fjölnismanna Jóns Sigurðssonar og fjölmargra fleiri íslenskra fctúdenta í KauproaHnanðfn, mót- Etðist af heitri trú þeirra á sjálf- Þtæði Islands og ákafri prá til þess fið verða þjóð sinni að liði. Þannig urðu flest samtök Hafnarstúdenta á þessu tfmabili á eiim eða annan hátt baráttutæki f freSstsbaráttu landsmanaa. STÚDENTAFJELAG REYKJATÍKUR STOFNAD Hjer heima urða stúdentar af eðlilegum ástæðum sebmi á sjer rneð fjelagsstofnanír, þar sem flestir þeirra, sem á framhalds- nám hugðu, urðu að sigla til Hafn- ar. Áhugi fyrir sjáífstasðisbarátt- unni var þó ekM dbíjuu meðal skólapilta heima á Fráni. Mun það söguleg staðreynd að stofnun Stúdentafjelags Reykjavfkur hafi fyrst og fremst átt rsetrar sínar í eóknarhug menntamanna í frelsis- tnálunum í þann mimd, sem það varð til. Stúdentaf jelag Reyfejavíkur var stofnað 14. nóv. árið 1871. Er það Jiví 80 ára uro þessar mundir. Voru stofnendur þess allir þeir Stúdentar, sem þá voru hjer á embættisskólanum, 15 í presta- fikólanum og 5 í læknaskólanum. Aðalhvatamaður að stofmm fjel- agsins var talinn Lárus Halldórs- son frá Hofi, síðar Fríkirkjuprest- ur, en fyrsti formaðnr þess varð Valdemar Briem, síðar vígslu- fciskup. Fjelagið var stofnað sem póli- tískt fjelag, til vernda.r landsrjett- indum íslands. Danír ftöfðu þá sett liin illræmdu Stöðulög, og tilgang- tir fjelagsins var meðfram sá að foerjast með oddi og egg gegn þeirri lögleysu ograngindam. Hjer var þá mentamannafjelag, sem nefndist Kvöldfjelagið, en stúdent um þótti það allt of kærulaust um •opinber mál, og þess vegna stofn- wðu þeir sitt eigið fjelag. rÓR GEYST AF STAÖ Sumum þótti hið nýja fjelag fara nokkuð geyst af stað. Jón <6lafsson kom á stað æsingum út af skipun landshöfðingja 1873, og stúdentar fylgdu honum. Það mál búið mátti ekki standa og árið lognaðist þó út af þegar Jón Ölafs 190f> skipaði það. sjerstaka nefnd eon varð að flýja land, og oánægj- til þess að koma fram með tillög- an hvarf er konungur gaf Islandi | ur um gerð íslensks fána. Nefndin stjórnarskrá árið eftír. I bar fram tvær tillögur um kross- Stúdentar voru þá allir sjálf- fána. Var önnur bláhvíti fáninn, síæðismenn, sem vildu veg Islands j en hin tillagan var um fána eins «og frelsi. Sjálfstæðisþráin var og þann, sem nú er þjóðfáni ís- fceim í blóð borin, og þegar á árinu lands. Allur þorri stúdenta hall- 1373 fengu þeir Sigurð Guðmunds- aðist að bláhvita fánanum. Var €on málara til þess a3 gera tillögu hann hyltur sem tilvonandi þjóð- wm sjerstakan íslenskan fána. fána Islands og mikið um hann rit Sigurður gerði fánann, hvítan að pg mikið um hann talað og fálka á bláum feldi, og þennan sigursöngvar orktir til hans. En fána höfðu stúdentar á tjaldi sínu Stúdentafjelaginu tókst þó ekki á Þingvöllum á Þjóðhátíðhmi 1874. að bera þann fána fram til sigurs. Þar blakti hann í fyrsta sinn sem En baráttan fyrir honum varð þó —...... < i i - l^fóðleg @g merkileg samtök is- Þessi mynd var tekin s. 1. sunnudag í hátíðasal Iláskóla íslands af núlifandi formönnum Stúdenta- fjelags Reykjavíkur. Á henni eru, talið frá vinstri, þessir menn. Neðsta röð: Ber.edikt Sveinsson, Jakob Möller, Bjöni ÞórSarson, Halldór Jónasson, Páll Ásgeir Tryggvason, núverandi fcrmaður, Matthías Þórðarson, Alexander Jóhannesson, Ásgeir Ásgeirsson, Vilhjálmur Þ. Gislason. Miðröð: Theodór Líndal, Tómas Jónsson, Gunnar Viðar, Einar B. Guðmundsson, Kristján Guð- laugsson, Hákon Guðmundsson, Gústaf Pálsson, Sigurður Ólason og Hörður Bjarnason. Efsta röð: Lúðvík Guðmundsson, Sigurður Bjarnason, Eiríkur Pálsson, Einar Ingimundarson. Jakob Sigurðsson, Páll S. Pálsson, Kristján Eicjárn, Þorvaldur Garðar Kristjánsson og Friðjón I ekki þak yfir höfuðið Má fuliyrða að þar fjekk margur alþýðumaðurinn í fyrsta sinn fiæðslu um margt viðvíkjandi sögu lands og þjóðar, fornar bókmenntir og ný vísindi. Alþýðu- fræðslan hófst véturinn 1882—83 o,t var henni haldið uppi með fyr- irlestrum um 40 ára skeið, og stundum með smávegis styrk frá Alþingi. • Þá má minnast á það, að f jelag- ið stóð fyrir því að reistir voru minnisvarðar á leiðum þeirra Sig- urðar Guðmundssonar málara og Pjeturs Guðjohnsens organista. En stærsta átakið á þessu sviði var það er íjelagið gekkst fyrir því að reisa Ií);neskju_ af Jónasi Hallgrímssyni. Tillaga um það kom fram á fundi í fjelaginu 1897. Var þá þegar farið að safna fje til þcssa minnisvarða og vai unn- ið ósleitilega að því í tíu ár. Og hinn 16. nóv. 1907 — á aldaraf- mæli skáldsins :— var svo likneskj- an afhjúpuð með mikilli viðhöfn, er fjelagið gekkst fyrir. Þetta er fyrsta líkneskjan, sem gerð var af íslendingi. HÚSNÆÐÍSLAUST FRÁ UPPHAFI Fjelagið hyrjaði fundi sína S [prestaskólanum, en fluttist þaðan 1884 og hefir síðan verið á sífelld- um hrakningi húsa á milli. — Snemma tók það þó að, safna f je í húsbyggingarsjóð, en það gekk jafn vel með hann og söfnunina^' til minnisvarðans, og enn á Þórðarson. — Fjórir af fyrrverandi formönnum fjelagsins, sem á lífi eru, voru fjarstaddir myndatökuna. Voru það þeir: Sveinn Björnsson, forseti íslands, Thor Thors, Kristján Albertson og Ari Jónsson Arn- alds. — Ljósm. Ólafur Mganússon (Kgl. hirðljósm.) tákn um það, að stúdentar ætluðu ] til þess að Island f jekk sinn eigin ] Það gekkst fyrir fyrstu blysför ekki að ljetta fyrri en ísland hefði fána, og rjeði þar mestu um fána- og álfadansi á íslandi á gamlárs- fengið sjerstakan fána. Út um alt hneykslið á höfninni í Reyk.javík kvöld 1871. Voru hvatamenn þess land tóku menn þessu nýmæli með sumarið 1913. Upp úr því skipaði Jón Ólafsson og Valdemar Briem. fögnuði og víða blakti hvíti fálk- inn á stöngum um hinar dreifðu byggðir. Þegar Alþingishúsið var reist, var fálkinn settur yfir dyr þéss, en dönsk skip, sem voru í förum hjer við land, ljetu tilleið- ast að hafa fálkafánann uppi á framsiglu. En 1903 er fálkinn tek- inn í skjaldarmerki Islands og gat því ekki verið í fána lengur. HVÍTBLÁINN VERÐUR TIL Stúdentafjelagið sá að við svo Alþingi sjerstaka fánanefnd, ogj Fengu þeir skólapilta í lið við hún lagði til að tekin yrði upp; sig svo að alls urðu blysberarnir sú gerð fánans, er stúdentar höfðu um 70, og þótti þetta þá eigi síðri Elsti núlifandi formaður Stúdentafjelagsins, Beiiedikt Sveinsson, fyrrverandi alþingisforseti, ásarnt núverandi formanni fjelagsins, Páli Ásg. Tryggvasyni lögfræðingi. hafnað. Upp úr því kom þríliti fáninn, sem útrýmdi danska fán- anum hjer á landi 1. des. 1918. Mátti segja að sá dagur væri sig- urdagur fyrir Stúdentafjelagið. Því að enda þótt gerð fánans skemmtun en dýrasýningar nú. Árið 1873 stofnaði fjelagið til leiksýninga í Glasgov/ og naut þar aðstoðar Siguiðar Guðmundsson- ar málara. Var þá t. d. leikin Ný- ársnóttin og Skuggasveinn. Næsta væri önnur en það hafði óskað, þá i vetur voru sýnd f jögur leikrit, þar var hitt meira um vert, að hjer á meðal Hellismenn. En upp úr vat unninn sigur í fánamálinu,' þessu fór að bera á andúð gegn og því á það vel við að stúdent-' því, að prestaskólamenn væri að ar minnist þessa dags jafnan með leika. Og á hinn bóginn þótti þetta hátíðabrag. leiða bæjarbúa i of mikla freistni, Af öðrum málum, sem fjelagið , þvi að „kerlingainar seldu rokk- ljet mikið til sín taka fram yfir ana sína og karlarnir sjóstakk- aldamót, voru Mentaskólamálið, t ana sína" til þess að geta keypt Bankamálið, Stjórnarskrármálið, j aðgöngumiða á sýningarnar. —- Háskólamálið og stofnun íslensks: Skommu síðar andaðist svo Sig- eimskinaf jclags. Yrði of langt mál . urður Guðmundsson og upp frá Nú fyrir skömmu hefur Stó- deritafjelagið bundist samtökum við háskólastúdenta, háskólaráð og önnur samtök menntamanna uro byggingu fjelagsheimilis stúdenta. Hefur bæjarráð þegar úthlutað góðri lóð í háskólahverfinu undir þá byggingu. Mun nú verða hafin öflug barátta fyrir lausn þessa máls. Fer vel á því að hún skulí hafin á þessum tímamótim í lífi fjelagsins. ¦ ¦ ,f BREYTT VIÐHORE Viðhorf eru nú mjög breytt i íslensku þjóðlífi frá hinum fyrri starfsárum Stúdentafjelagsins. Starfsemi þess hefur því eðlilega breytt töluvert um svip. Fjelagið' Hefur þó fram til þessa dags ver- ið trútt þeim tilgangi sínum að láta hin örlagaríkustu mál þjóð- arinnar jafnan til sín taka. 1 vitund menntamanna og þjóð- arinnar í heild er það ennþá þjóð- 'eg og merkileg stofnun. Innan hess vjebanda hafa margir af á- ojætustu forvígismönnum Islend- inga starfað að fjölmörgum nytja og menningarmálum. Mun svo enn verða á komandi tímum. 38 FOEMENN Á LÍFI Rúmlega 70 menn munu hafa verið formenn Stúdentafjelags Reykjavíkur frá upphafi. Eru 32- þeirra á lífi. Elstur þeirra, nær 74 ára, er Benedikt Sveinssont fyrrverandi alþingisforseti, er var formaður 1903—1904. Núverandi formaður er Páll. Ásg. Tryggva- son lögfræðingur. Fjelagar Stú- dentaf jelagsins eru nú um 700 talst ins. Er það því fjölmennara en\ nokkru sinni fyrr. Undanfarin ár hefur fjelagið starfað af miklum þrótti. Stendur fundastarfsemi þess um þessar mundir með blóma. Hjer hefur aðeins verið 'stiklað á nokkrum atriðum úr sögu þessa merka fjelags. íslenskir mennta- menn hylla það á áttræðisamæli þess og árna því gæfu og lang- lífis. S. Bj. að rekja það allt. Núverandi stjórn StTidentafjelftrrsins: Sitjandi frá vinstri: Pjetur Sewntmdssen vi3skípi;ifræ3ingur, gjaldkeri Páll Ásg. Tryggvason lögfræðingur, fcni!., Ásgtir IVJagnússoa lögfræ?" —r. varaformaður. Standandi frá vmstri: Vilhjálmur Árnason, r.ieðstjórna.ndi og I ;.?;nús Guðjónsson stv,? . r ritari. i"R T-LUSTARFSEMI FJtíLAGSINS i ?' ið er ekki úr vegi að minnast K.\ n þátt sem Stúdentafjclagið hefir átt í því r-ð halda uppi Kkemmtunuir C.reðslu í þess- um bæ, meða. I ;snn var enn á gelgjuskeiði. því varð miima um sýningar. Þó var leikið við og við. Seinast var leikið „Allt í grænum sjó", en það þótti of grátt gaman, svo að það vár bannað. HAPPADRJÚGAR NÝUNGAR Þá varð alþýðufræðsla r'fel ins úthaldsbetri og happ; Viðskipfi Vesfur- og Ausfur-Þýskalands BERLÍN, 29. nóv. — Á mcrgun, föstudag, stöðvast öll vi'lskiptf Vestur- oð Austm-Þýsk Jgnds. Undanfarna 3 mánuði hafa íarið ¦ "am lítils háttar vöruskipti milli andanna, en v..*>3kiptasaiTmir ¦ < •'. fellur úr gildi í fyrran — Reuttr-NT

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.