Tíminn - 05.05.1965, Blaðsíða 1

Tíminn - 05.05.1965, Blaðsíða 1
<* fliflWI II Viðherf iil geðsjúkiinga hef- ur breytzt mjög til batnaðar Geðsjúkdómar munu vera eínhverjir algengustu kvillar hér á landi. Því gegnir furðu og hefur oft verið til umræðu, hversu illa er búið að þessari grein læknisfræðrnnar hjá okkur. Eins og fram kemur í eftirfarandi viðtali við Tómas Helgason^ prófessor, getur Kleppur aðeins tekið á móti litl- um hluta þeirra sjúklinga, sem sárlega þyrftu á sjúkrahúsdvöl að halda, um lengri eða skemmri tíma. Prófessor Tómas Helgason veitti mér góðfúslega blaðavið-' tal fyrir nokkru og fræddi mig sitthvað um þessi mál. Að við- talinu loknu gekk hann með mér um ýmsar deildir sjúkra- hússrns. Ýmsar lagfæringar hafa verið gerðar á stofunum. Við komum á tvær kvenna- og karladeildirnar, og hafa ýmsar lagfæringar verið gerð- ar þar, stofurnar nýmálaðar og vistlegar, blóm í vösum, mál- verk og eftirprentanir prýddu veggi. Á öðrum deildum var ekki eins langt komið lagfær- ingu, en þó ýmislegt, sem reynt var að gera svo að stofurnar yrðu notalegri. Sums staðar voru eins og tveggja manna her bergi. Sumar deildirnar eiga hins vegar langt í land til að fá þann svip, sem læknar og hjúkrunarlið mundu kjósa. Pró- fessorinn gat þess, að hefðu þeir eins og nokkrar milljónir til umráða mætti margt og mik- ið gera og gæti sjúkrahúsið þá fyrst orðið eins hefcnilislegt o'g nauðsynlegt væri. líó og andlegt jafnvægi. ríkti hvarvetna. Þeir, sem ímynda sér, að á geðsjúkrahúsum ríki annarlegt andrúmsloft, ys og læti og jafnvel öskur, hefðu orðið undr andi á því, hve allt var rólegt og þægilegt. Sumir höfðu feng- ið bæjarleyfi, ýmist til að fara í heimsóknir eða kaffiboð aðrir voru í vinnu. Sjúklingar gengu um og skröfuðu saman, lásu í bókum eða fengust við föndur ýmiss konar.Nokkrir lágu í rúm um sínum og virtust sinnuiitlir um það, sem fram fór. Hvar- vetna sem læknirinn birtist, var honum vel fagnað, sjúkl- ingarnir komu til hans og hann tók í hönd þeirra og skipti við þá nokkrum vingjarnlegum og uppörvandi orðum. Prófessor Tómas lét þess getið, að hann hefði á fundi Geðvemdarfélagsins komið með þá tillögu að opna Klepp, þ.e. gefa almenningi kost á að koma og skoða sjúkrahúsið til að glæða skilning fólks á því, sem þarna er reynt að gera Eyrir sjúklingana. Þetta væri þó allt óráðið og að sjálfsögðu mundi hann leita eftir sam- bykki sjúklinga sinna áður. Sjúkdómarnir skiptast í psykosis og nevrosis. í skrifstofu læknisins var borið fram kaffi og meðlæti, og ég byrjaði á því að spyrja, hvort geðveila eða geðveiki væru mjög algengir sjúkdómar á íslandi. — Það sem geðlæknir á fyrst og fremst við með geðveilu — sem á síðari árum hefur verið kölluð geðvilla — eru meiri háttar og varandi skapgerðar- gallar, sem eru svo miklir, að einstaklingurinn eða þjóðfélag- ið þjáist vegna þeirra, segir próf. Tómas. — En þegar tala 'á um geðsjúkdóma í heild, get- um við sagt að þeir skiptist í meiri háttar sjúkdóma, þ.e. geðveiki eða psykosis og hins vegar minni háttar, þ.e. nevros is, það sama og fólk kallar taugaveiglun, en hefur verið íslenzkað betur með orðinu hugsýki. Fólk talar um tauga- veiklun og telur"það vera vef- ræna taugasjúkdóma, en vef- rænar breytingar eru sjaldnast samfara þessum sjúkdómi, held- ur koma fram andleg einkenni. Eftir núverandi þekkfcigu er sjúkdómurinn talinn eiga sér tilfinningalegar rætur. Þessi sjúkdómur, þ.e. nevrósurnar geta fylgt' vefrænum sjúkdóm- um og eru því fyrst og fremst verkefni lækna að fást við þá, en ekki leikmanna, sálfræðinga eða félagsráðgjafa (social work- ers) þótt þeir séu prýðis hjálp- armenn og geti tekið þátt í meðferð sjúklingsins undir handleiðslu geðlækna. Geðsjúkdómar eru mjög algengir kvillar. — Geðsjúkdómar eru af- skaplega algengir kvillar. Það má segja, að þriðji hver mað- Prófessor Tómas Helgason. v:y:Sí.vÍÆMÆ^Xv«; Ljósmynd TÍMINN — GE. óhjákvæmilegt að nokkrir verði varanlegir öryrkjar. Dánarlíkur eru mestar í fyrstu, eins og ég sagði, en síðar ekki nieiri ea hjá heilbrigðu fólki. Ef bætast við 1—3 ólæknandi sjúklingar á hverju ári, þá er hópurinn orðinn bysna stór eftir nokkra áratugi. f öðrum grfeinum lækn- isfræðinnar eru margir srjúk- dómar, þar sem læknar staada ráðalausir, en þeir eru oftast banvænir, og þar af leiðandi safnast ekki fyrir hjá þeim 6- læknandi sjúklingar, eins og hjá okkur. Mörgum verður ljóst eftirá, að þeir voru sjúkir. — Finnur fólk til sjúkdóms síns? — Margir finna til hans, að minnsta kosti öðru hverju. Þeir, sem haldnir eru meiri háttar geðveiki telja sig oft ekki veika og kenna óþægfcidum eða einhverju öðru en sjúkdómi, gagristætt hinum taugaveikl- uðu. Sumir sjúklingar hafa innsýn í sjúkdóminn allan tímann, aðrir aðeins í byrjun og enissa það síðar. Það sker úr á milli geðveiki og tauga- veiklunar, að þann geðveika brestur skilning á eigið ástand og mat hans á veruleikasnnn er mjög truflað. Hjá himim taugaveiklaða aftur á mótí, skortir aðeins skilning þegar snertir ákveðna bletti í sSar- lífi hans. — Eru sjúklingar fusir «* leita læknis? — Yfirleitt þeir, sem ekki tefta læknis af sjálfsdáðum, taka \*í vel þegar þeim er ráðlagt að fara til læknis, en auðvitað em þeir líka til, sem vilja ekki viðurkenna, að þeir séu sjúkir og eru því tregir. Jafœwl þeir, RÆTT VIÐ TÓMAS HELGASON PRÓFESSOR ur, sem nær 14 ára aldri, eigi á hættu að verða haldinn ein- hverjum geðsjúkdómi, sem leita þarf lækninga við. En obbinn af sjúklingum er sem betur fer, haldinn nevrósum og ekki alvarlegri tegund geðsjúk- dóma. Margir eru haldnir drykkjusýki, svo að verulegum meinum valdi. Um 6 prósent fá meiri háttar geðsjúkdóma, og loks eru í kringum 3—4 pró, sent, sem eru svo vangefnir. að þeir þurfa á læknisfræði legri, uppeldislegri eða félags- legri aðstoð að halda. Psyko- patar — geðvilltir eru um 4 prósent. Heildartíðni geðsjúkdóma | svipuð hjá köliim og konum. — Eru geðsjúkdómar almenn. ari meðal kvenna en karla? — Það er einkennilegt, þegar hugleidd er tíðni og dreifing sjúkdóma, er alltaf álitið, að taugaveiklun sé almennari með- al kvenna en karla. Ef allt er talið með, má segja að um 18 prósent kvenna verði fyrr eða síðar á lífsleiðinni að leita til læknis vegna taugaveiklunar Aftur á móti þurfa um 9 pró- sent karla læknishjálp vegna taugaveiklunar. Þar k' móti kemur eitt, sem jafnar þenn- an mun, og er það ofdrykkian Uppundir tíu prósent karla lenda í vandræðum vegna henn- ar, en aðeins eitt prósent kvenna, Leggi maður þessar tölur því saman, er útkoman hin sama. Þetta sést einnig, þegar athugað er eftir kynjum og ýmislegum félagslegum sér kennum, t.d. hvort viðkomandi eru uppaldir og búsettir í bæ eða sveit, giftir eða ógiftir og hvernig þeim er skipað stéttir. Heildartíðni þessars kvilla er nokkurn veginn jöfn hjá körlum og konum. Batahorfur eru oftast góðar. — Hvernig eru batahorfur sjúkl'inga? — Miðað við hversu algengir þessir sjúkdómar eru, valda þeir tiltölulega sjaldan varan- legri, meiri háttar örorku. Batavonir eru góðar og dánar- líkur aðeins lítillega auknar, og eru þær heldur meiri hjá sjúklingum, sem haldnir eru alvarlegri geðveiki og m.a. vegna. sjálfmorðshættunnar. — Þá lægi beinast við, að þér spyrðuð, hvers vegna spítalinn sé alltaf fullur af krónískum sjúklingum, segir læknirfcm. — Skýringin er sú, að lítill hluti sjúkdómanna er langvinnur og við ráðum ekki við.þá, frómt frá sagt. Við erum ekki almátt- i»ír frekar en aðrir. Og þvi er sem lítið innsæi haf a í eigin líð- an, fást til að koma, og séu þeir teknir í viðeigandi meðferð, tekst oftast að skapa skilning hjá þeim og þegar þeir finna breytinguna, verður þeim eftir á ljóst, að þeir voru veikir. — Getur sjúkliii'gur hugsan- lega blekkt geðlækni? — Við erum alls ekki óskeik- ulir frekar en aðrir. Það er hægt að plata geðlækni í hálf- tíma viðtali, en því oftar sem læknir talar við sjúklinginn, því minni líkur eru til, að læknirihn verði blekktur. Það kemur oft fyrir, að hringt er til manns og maður er beðinn að koma og líta á einhvern af- ohgðilegan. Og síðan kemur í ljós, að það er sá sjúki, sem hefur hringt. Margir geta hæg- lega setið á sér, þegar þeir þurfa að sanna geðlækni, hvað Framhaln a 22 sfðu

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.