Morgunblaðið - 06.02.1955, Blaðsíða 2

2
MORGUNBLAÐID
Sunnudagur 6. febrúar 1955.
Halldór Daníelsson fyrrv. bœjarfógefi
EINN af merkustu og mikilvirt-
ustu embættismönnum hér i
Heykjavík á öldinni sem leið og
fram á þessa öld, var Halldór
Daníelsson. Hann var sonur sr.
Daníels Halldórssonar, er var
eóknarprestur að Hrafnagili
Eyjafirði. Var hann virðulegur
preláti og mikill kennimaður á
sínum tíma.
Fæddur var Halldór að Hrafna
gili 6. febrúar árið 1855, svo i dag
«ru liðin hundrað ár frá fæð-
ingu hans. Ungur gekk hann i
Jjatínuskólann hér í Reykjavík og
að loknu stúdentsprófi sigldi
hann til Kaupmannahafnar og
stundaði þar lögfræði. Hann sneri
heim að loknu prófi árið 1883.
3>að sumar fékk hann sýslumanns
■embættið í Dalasýslu og hélt því
embætti til ársins 1886, en það
ár var hann skipaður bæjarfógeti
hér í Reykjavík.
Nokkrir samtíðarmenn og vin
ir Halldórs hafa farið þess á leit
að hans yrði minnzt hér í blaðinu
í dag. Er mér það ljúft, að svo
miklu leyti, sem efni standa til,
«n því miður eru það tilfinnan-
lega fáir, af samtíðarmönnum
lians, er nú geyma svo glöggar
minningar um hann, að þeir geti
skýrt mér greinilega frá þessum
grandvara og geðþekka manni.
Frk. Thora Friðriksson hefur sagi
mér, að einn af starfsmönnum
bæjarfógetans Halldórs Daníels-
sonar væri Jón Sigurðsson, sem
lengi var skrifstofustjóri borgar-
stjóra hér í bæ.
„Ég' gekk í þjónustu Halldórs
bæjarfógeta í nóvember árið
1903,“ segir Jón, „og var starf-
andi sem skrifari hans fram að
þeim tima, sem hann lét af bæj-
arfógetastörfum, eða til 31. des.
1908.“ Fyrstu árin, sem Halldór
var búsettur hér í bænum eftir
að hann fluttist úr Dölunum, bjó
hann í hinu nafntogaða húsi
„Glasgow". Síðan keypti hann
hús Schierbecks landlæknis, hús
það í trjágarðinum gamla í Mið-
bænum, er síðan hefur löngum
verið við hann kennt og kallað
„bæjarfógetahús", en garðurinn
er, sem kunnugt er, fyrsti kirkju-
garður Reykjavíkur.
Áður en Schierbeck tók að
stunda læknisfræði hafði hann
lagt fyrir sig garðyrkjustörf, og
liafði hann mesta áhuga á þeim
efnum, enda reyndist hann þau
ár sem hann dvaldist hér á landi
hinn nýtasti og liðtækasti maður
við að koma fótum undir garð-
yrkju almennings hér á landi.
Þau Schierbeck og kona hans
umbreyttu hinum forna kirkju-
garði staðarins í trjáreit og mat-
jurtagarð, og var öll umgengni á
‘þeim stað hin snyrtilegasta, og
eins meðan Halldór Daníelsson
og kona hans, Anna, önnuðust
garðinn. En þá voru það fáir
Reykvíkingar er sinntu garð-
yrkju.
Á fyrstu árum Búnaðarfélags
Islands fyrir og um aldamótin
:varð liðtækur maður til þess að
leggja þar hönd á plóginn, sem
um munaði er var Einar Helga-
son síðar garðyrkjustjóri. Fetaði
hann dyggilega í fótspor læri
:meistara síns, Sehierbecks,
jgarðyrkjunni, bæði í daglegum
(Störfum og eins þegar hann hóf
,að semja sín prýðilegu alþýðurit
um hagnýtar leiðbeiningar í
garðræktinni. En það kom greini-
_lcga í ljós, að hann studdist mjög
eindregið við leiðbeiningar hins
fyrsta forseta hins íslenzka garð-
yrkjufélags, landlæknisins.
Fyrirrennari Jóns Sigurðssonar
H skrifarastarfinu hjá Halldóri
'Daníelssyni var Jón G. Sigurðs-
■son síðar bóndi í Hofgörðum á
Snæfellsnesi. Hann var prýðilega
vandvirkur maður og ritaði af-
'burðagóða hönd. Hafði hann ver-
ið skrifari hjá Páli Briem á þeim
járum er Páll var sýslumaður
jRangæinga.
s Um embættisrekstur Halldórs
segir Jón Sigurðsson m. a.:
Halldór Daníelsson var í allaj
staði fyrirmyndar embættismað-í
^ur. Húsbóndi var hann hinn
ágætastk í Þcjiif; serm umgengupt
— Aldarminníng —
hann og höfðu af honum náin
kynni, vissu, að hann mátti ekki
vamm sitt vita; var prýðismaður,
sönn fyrirmynd í allri háttprýði
og hegðun. Röggsamur var hann
í hvívetna og vildi láta til sín
taka. Sýndi það sig tiltölulega
snemrrra, að embætti það sem
hann átti að annast, var svo um-
fangsmikið og argsamt að hann
varð slitinn að kröftum um aldur
fram.
Um það leyti sem Halldór
Daníelsson tók við bæarfógeta-
embættinu voru um 3500 manns
hér í Reykjavík. Mannfjöldi fór
hér ört vaxandi, svo árið 1908
voru hér alls 11 þúsund. Mikil
störf hlóðust árlega til viðbótar
á bæjarfógetann, þar sem hann
varð að annast öll venjuleg lög-;
reglustjórastörf, dómarastörf,
skatta- og tollheimtumál Lands-
sjóðs, vera uppboðshaldari bæj-
armanna, borgarstjóri og annast
formennsku allra nefnda bæjar-
stjórnarinnar, svo óhætt var um
það, að starf hans var hið ónæð-
issamasta embætti landsins. —
Leysti hann öll störf sín vel af
hendi, svo til fyrirmyndar var,
því hann var gæddur miklum
hæfileikum, reglusamur og kost-
gæfinn í hvívetna og vakti yfir
fjárhag bæjarins og lét sér sífellt
annt um að hann væri í góðu
lagi. En þá reyndi á útsjón hans
og framtak, þegar vatnsveita
Reykjavíkur kom til sögunnar,
sem var hið vandasamasta verk
á þeirra tíma mælikvarða með
aðstæðum í verklegum efnum,
sem þá voru hér.
Starfinu og vinnutímanum á
skrifstofu bæjarfógetans á þeim
árum sem Jón Sigurðsson var
þar skrifari lýsti hann á þessa
leið:
„Vinnan hófst kl. 9—10 á
morgnana. Þá var snæddur morg-
unverður kl. 10—11, lokað frá
kl. 2—4 en opið aftur frá kl. 4—7.
En mér var það vel kunnugt, að
bæjarfógeti sjálfur vann venju-
lega til kl. hálfeitt að nóttu og
auk þess meira og minna á öll-
um helgidögum.
Eitt var það einkenni Halldórs
Daníelssonar, hve mikils hann
mat heiður embættisins og hve
honum sárnaði það í hvert skipti,
sem honum fannst að einhver af
hinum fjölmörgu viðskiptamönn-
um hans sýndi embætti hans ó-
virðingu. Hann var hinn staki
reglumaður í þeim efnum er lét
sig jafnan skipta miklu, að hver
maður bæri virðingu fyrir hon-
um sem embættismapni. Ég man
eftir einu atviki úr embættistíð
hans á þessum árum, er bar
greinilegan vott um þennan
streng í fari hans. Á þeim árum
var mikið um uppboð og húsa-
brask hér í bænum. Einn þeirra
manna, er stundaði nokkuð þá
iðju og þurfti þá af eðlilegum
ástæðum að staðaldri að hafa
náin kynni af veðbókum og veð-
bókarvottorðum, hætti sér út á
þann hála ís að verða til þess að
einn nafntogaður borgari bæjar-
ins lét hafa það eftir sér í opin-
beru blaði að veðbókarvottorðin
hjá bæjarfógetanum væru ekki
sem áreiðanlegust, og að em-
bættisfærslan væri yfirleitt í
megnustu óreiðu.
Undir eins og þessi grein kom
fyrir augu bæjarfógeta fór hann
fram á það, að ríkisstjórnin setti
setudómara til að framkvæma
rannsókn og dæma í þessu máli,
svo það upplýstist gersamlega,
hvort nokkuð væri hæft í þess-
um sakaráburði eða ekki. Setu-
dómarinn kom innan skamms en
Halldór lét ekki á sér standa með
öll nauðsynleg gögn í málinu.
Yfirheyrslur út af ákærunum á
bæjarfógetann hófust snemma
dágs. Þeím linrjti ekki fyrr en
komið var fram á kvöld en þá
var svo komið’ að málin virtust
fn I Ikomlega' upplýst. Enda gat
h'áitn ekki þugsað sér að slaka á
'rannsókn*fýrr cn hahn lie’fðí full-
komlega verið hreinsaður af
þeim. Dómur gekk síðan í málinu
og var bæjarfógetinn algjörlega
sýknaður af öllum atriðum ákær-
unnar.
Þegar Halldór Daníelsson hafði
gegnt bæjarfógetastarfinu í
Reykjavík í 22 ár, reyndist ger-
samlega ómögulegt að sami mað-
ur gegndi svo vandasömu og
margbrotnu starfi, enda rak nú
að því, að bæjarstjórnin varð at
hafnasamari en hún áður hafði
verið, þar sem hafnargerð kom
á dagskrá og hin umfangsmikla
vatnsveita til höfuðstaðarins.
Hinn 31. des. árið 1908 hvarf Hall
dór frá því starfi, enda var nú
kosinn borgarstjóri í fyrsta sinni
í Reykjavík, sem var þáverandi
bæjarfógeti í Hafnarfirði, Páll
Einarsson. Halldór Daníelsson
tók á árinu við dómarastörfum
í yfirréttinum 1. jan. 1909. Síðar
varð hann hæstaréttardómari,
þegar hæstiréttur var stofnaður.
Gengdi hann því embætti til
dauðadags. Hann andaðist 15.
september 1923.
inn var svo mikil, að aldrei varð
neinn misbrestur á því. Það kom
sér vel hversu honum var létt
um allar ákvarðanir og úrskurði
í stórum og smáum málum, því
hann féll aldrei fyrir þeirri freist
ingu að láta málaafgr. dragast á
langinn. Því eins og þér vitið þá
hafa valdsmenn tvennan hátt á
þessu. Sumir liggja á því leiða
lagi að láta málin dragast úr
hömlu og hliðra sér hjá að kveða
upp úrskurði í málum. Þeir, sem
halda fullri reglu og kveða upp
úrskurði sína baka sér stundum
óvildar frá hendi málsaðila og
jafnvel stundum eru þeir svo ó-
! heppnir að hreppa óvild frá báð-
um málsaðilum, en Halldóri varð
aldrei sleipt á því að lenda í und-
andrætti með úrskurði sína. í
minni tíð kom það aldrei fyrir,
að dómar Halldórs féllu þegar
óhæfilega langt var liðið frá því
að hann skyldi fella dóma sína.
Þar kom fram vammleysi hans
í þessum efnum.
Halldór Daníelsson var önnum
kafinn við embættisstörf sín og
skipti sér lítið af öðrum málum.
T.d. stjórnmál leiddi hann venju-
lega hjá sér. Þangað til allt í einu
að hann brá frá venju sinni á
efri árum sínum og bauð sig þá
fram til þings, en varð fyrir von-
brigðum um fylgið.
Á árunum þegar ég var full-
trúi Halldórs Daníelssonar hafði
ég það starf á hendi, að annast
uppboð í bænum. Er mér minnis-
stætt frá þeim árum atvik, sem
ER ég kom að máli við Halldór
Júlíusson, fyrrv. sýslumann,
til að fræðast af honum um Hall-
dór Daníelsson, komst hann að
orði á þessa leið:
— Það skal tekið skýrt fram
til að fyrirbyggja allan misskiln-
ing, að ég var alls ekkert skvld-
ur Halldóri Daníelssyni. Hann
var tengdasonur Halldórs Frið-
rikssonar, yfirkennara, því kona
hans, Anna, var dóttir Halldórs.
Þegar ég á að lýsa þessum heið-
ursmanni í fáum orðum, þá verð-
ur að mínu áliti honum réttast
og nákvæmast lýst með því að
taka skýrt fram, að hann var í hví
vetna vammlaus maður. Skvldu
rækinn í hvívetna og lét sér annt
um að öll embættisfærsla hans
væri í fullkominni reglu. Em-
bættisannir hans voru jafnan
miklar því hann var í allri bæj-
arfógetatíð sinni, átti þess lítinn
kost að ráða til sín nægilega
starfskrafta sér til aðstoðar. Full-
trúar hans, áður en ég tók við
fulltrúastörfum, voru þeir Guð-
mundur Guðmundsson, faðir Lúð
víks Guðmundssonar, skólastjóra
og Ásmundur Sveinsson. Halldór
Daníelsson var ávallt í allri dag-
legri framkomu sinni mjög virðu
legur maður, og ég hygg það rétt
að hann væri meira virtur en
elskaður af almenningi hér í bæ.
Vinnuskilyrðin á bæjarskrifstof-
unni voru framúrskarandi erfið,
því við starfsmennirnir urðum
að hafast við fjórir, allir í litlu
herbergi í húsi hans. Þar var
sífelldur erill, af mönnum, sem
komu til að spyrja um allt milli
himins og jarðar er viðkom bæj-
arfógetaembættinu. Svo ekkert
næði varð til að afgreiða menn
á skipulégan hátt. Störfin hlóð-
ust á bæjarfógeta og þurfti hann
að hafa sig allan við til þess að
afgreiða allt er hann hafði með
höndu|n,_á réttum tíma. En kost-
gæfni hans við embættisreks^iji;-
varð eftirminnilegt í bæjarlífinu.
Eitt sinn á sólríkum sumardegi,
fékk ég það hlutverk að efna til
nýstárlegs uppboðs er var gert
í því skyni að losna við hrönn af
allskonar skrani, sem árum sam-
an hafði verið í fjörunni við
höfnina. Brimið hafði myndað
fjörukamb, en sjórekið skran var
eftir endilöngum kambinum. Þar
var m.a. brak úr bátum er rekið
hafði á land, bútar af akkerisfest-
um og allsskonar dót, sem menn
höfðu látið eiga sig þar sem það
var komið. Nú þegar til átti að
taka og fjarlægja allt þetta rusl,
urðu margir bæjarmanna til þess
að lýsa eignarhaldi sínu á skran-
inu. Þeir lýstu því með allhvat-
víslegum orðum, að þetta væri
þeirra eignir enda þótt þeir hefðu
ekki árum saman látið á því bera
eða haft í frammi nokkra tilburðí
um að lýsa þessu eingarhaldi sínu
allt fram til þeirrar stundar er
uppboðshaldarinn, sem var ég,
gerði sig líklegan til að fjarlægja
allt þetta skran af kambinum.
Þarna var Halldóri Daníelssyní
rétt lýst (Sennilega hefur einnig
bæjarstjórn haft hér fingur í
spilinu um þessa ákvörðun, að
hreinsa kambinn, en um þetta
man ég þó ekki). Hann tók sig
íram um aukna hirðusemi í bæn-
um og lét að sjálfsögðu þegar út
í það var komið, að láta sama yfir
alla ganga um tiltektir og þrif í
fjörunni fram undan höfuðstaðn-
Ritstjoraskipti við Ægi
9
Lúðvik Kristjánsson lætur af
störfum fiskimálastjóri tekur við
NÝLEGA er út komið rit Fiskifélags íslands, Ægir. Er það 1.
hefti, 48. árg. Hefur Lúðvík Kristjánsson, sem verið hefur
ritstjóri þess s. 1. 17 ár, látið af störfum við það, en við ritstjórn
tekið Davíð Ólafsson, fiskimálastjóri.
Við lok síðasta árs lét Lúðvík
Kristjánsson af ritstjórn Ægis
eftir að hafa gegnt því starfi um
17 ára skeið. Hefur hann því ver-
ið ritstjóxú rúmlega þriðjung af
æviskeiði ritsins, segir í grein í
Ægi þar sem Lúðvík er kvaddur
og honum þökkuð störf í þágu
ritsins.
RITVERK UM ÍSLENZKA
ÞJÓÐHÆTTI TIL SJÁVAR
Stofnandi ritsins var Matthías
Þórðarson frá Móum og átti hann
það upphaflega sjálfur. En
nokkru eftir að Fiskifél. íslands
það upphaflega sjálfur. En
nokkru eftir að Fiskifélag ís-
lands var stofnað tók það að sér
útgáfu ritsins og hefur svo ver-
ið ætið síðan.
Lúðvík mun þó halda áfram að
gefa sig að ritstörfum fyrir og
um sjávarútveginn, en hann hef-
ur undanfarin ár unnið að því
að safna ýmsum fróðleik um
sjávarútveginn á fyrri tímum.
Vinnur hann nú að miklu rit-
verki um íslenzka þjóðhætti til
sjávar, sem mun verða ómetan-
leg heimild um þróunarsögu fisk-
veiða hér á landi.
KEMUR ÚT HÁLFS-
MÁNAÐARLEGA
Sú breyting verður gerð á út-
gáfu ritsins, að það verður nu
hálfsmánaðarblað í stað mánað-
arblaðs og er ætlunin að það
muni á þann hátt geta fluít les-
endum sínum mcira nýlegt frétta
efni en áður, bæði innlent og er-
lent. Auk þess mun Rannsóknav-
stofa Fiskifélagsins leggja til
efni í ritið um rannsóknir sínar
svo og birtast þættir um haf- og
fiskirannsóknir, sem framkvæmd
ar eru af sérfræðingum fiski-
deildarinnar. Sömuleiðis verða
hér eftir sem hingað til birtar
ýmsar skýrslur varðandi sjávar-
útveginn og sölu og útflutning
sjávarafurða.
Menntaskólaleikurinn 1955 „1inkaritarinn“
NÆSTKOMANDI mánudag frumsýna Menntaskólanemendur í
Iðnó gamanleikinn „Einkaritarinn", eftir hinn vinsæla enska
leikritahöfund Charles Hawtrey. Leikrit þetta hefur verið sýnt
einu sinni áður hér á landi, 1939, og þá af Menntaskólanemendum
í Reykjavík.
Leikrit þetta er gamanleikur í
þrem þáttum. Gerist það á ensku
óðalssetri og er eitt af hinum
svonefndu klassisku skopleikjum.
Var höfundur þess mjög frægur
á sínum tíma, og meðal annars
aðlaður í Englandi fyrir leiklist-
arstörf, sem var óvenju rfiikill
heiður. — Leikrit þetta skrifaði
Hawtrey 1884.
Ákveðnar háfá verið þrjár
sýningar leiksins og eru þær á
mánudag, þriðjudag og föstudag.
Verða ef til vill fleiri sýningar.
— Leikstjóri er Einar Pálsson,
Alls eru 12 hlutverk í leiknum
og fer Valur Gústafsson með að-
alhultverkið, og leikur einkarit-
arann. — Leiktjöld eru fengin að
láni hjá Leikfélagi Reykjavíicur
og búninga hefur Leikfélagið og
Þjóöleikhúsið lánað. ;