Morgunblaðið - 15.01.1958, Side 11

Miðvikudagur 15. jan. 1958.
MORCUNBLAÐIÐ
11
Gubmundur H. Guðmundsson*
Reykvíkingar vilja ekki glundroða,
heldur örugga stjórn Sjálfstæóismanna
I MOTSAGNAMOLDVIÐRI hins
rökþrota og málefnasnauða minni
hluta í bæjarstjórn Reykjavíkur
kennir margra grasa um þessar
mundir, og er það að vonum.
Aldrei hafa þeir gengið eins aum
ir, til kosninga og nú, aldrei kvið-
ið eins mikið fyrir dómi bæjar-
búa. En þar eiga þeir við sjálfa
sig að sakast og eru menn að
meiri, ef þeir taka þeim dómi
með karlmennsku.
★
Eitt af blöðum minni hlutans
ræðir að nokkru „aðgerðarleysi“
vatnsveitunnar. En hver er svo
sannleikurinn um framkvæmdir
á vegum Vatnsveitu Reykjavíkur
á yfirstandandi kjörtímabili? Ár-
lega hafa verið lagðar æðar bæði
í nýjar götur og ný hverfi, auk
enaurnýjunar á eldri æðum.
Nema þessar lagnir 5000 m
á ári, eða á síðustu 4 árum nálægt
20000 m. Á sama tíma hafa verið
sett upp hundruð vatnsmæla hjá
vatnsfrekustu neytendum. Farið
hafa fram viðgerðir á fjölda bil-
ana á götuæðum, auk þess sem
á vegum vatnsveitunnar vinna
að staðaldri menn að því að þétta
og gera við leka í vatnskössum,
krönum og öðrum þeim áhöldum,
sem tengd eru veltukerfinu víðs
vegar um borgina. Komin er til
landsins dæla, sem verið er að
undirbúa uppsetningu á, og gert
er ráð fyrir, að auki svo flutnings
getu aðfærsluæða til borgarinnar,
að allt það vatn, sem fáanlegt er
úr Gvendarbrunnum, verði til um
ráða fyrir borgarbúa. Hafinn er
undirbúningur að borunum eftir
vatni á svæði fyrir ofan Gvendar
brunna, ef á þann hátt mætti
takast að auka það vatnsmagn,
sem vatnsveitan hefur yfir að
ráða. Ráðgert er að byggja vatns-
geyma á Litlu-Öskjöhlíð, sem
gera nauðsynlegt að skipta borg-
inni í fleiri þrýstikerfi. Það, sem
helzt hefur tafið þær framkvæmd
ir, er skortur á tæknimenntuðum
mönnum í þjónustu vatnsveit-
unnar. Þeir verkfræ ðingar, sem
hún hefir nú í þjónustu sinni, eru
störfum hlaðnir við önnur verk
í þágu fyrirtækisins. Til viðbótar
framantöldu hefir verið gerð
áætlun um stórfelldar fram-
kvæmdir til aukningar aðfærslu
vatns til borgarinnar.
Oft hefir verið að því fundið,
að bæjaryfirvöldin hafi gert of
lítið af því að byggja yfir starf-
semi sina: skrifstofur og annan
þann rekstur, sem rekinn er á
vegum bæjarins og stofnana hans.
Á því máli eru þó ýmsar hliðar,
sem athuga ber, þegar um það
er rætt. Hefði bæjarfélagið fyrir
tuttugu árum ráðizt í stórfram-
kvæmdir á því sviði, t. d. látið
hyggja ráðhús eftir þeim hug-
myndum, sem þá voru efst á
baugi, má telja víst, að með því
gífurlega verðfalli, sem orðið
hefir á hinum íslenzka gjaldmiðli,
hefði slíkt talizt hyggileg ráð-
stöfun. En hefði sú bygging full-
nægt þeim kröfum, sem nú eru
gerðar, miðað við stærð borgar-
innar í dag og þær breyttu að-
stæður, er síðan hafa skapazt?
Ég verð að draga slíkt í efa.
Hin síðari ár hafa ýmsar fram-
kvæmdir strandað á fjárfesting-
aryfirvöldunum og í því sam-
bandi hafa bæjaryfirvöldin látið
aðrar, að sínu áliti nauðsynlegri,
framkvæmdir sitja í fyrirrúmi.
Ekki hefur staðið á minnihluta-
flokkunum að veitast að hinum
ábyrga meirihluta fyrir aðgerðar
leysi á þessu sviði, enda lítið
bólað á skilningi þeirra á því.
Enginn byggir á lánum einum
saman og ekki er ósennilegt, að
slíkar framkvæmdir kæmu að
einhverju leyti við pyngjur borg-
arbúa.
En þó kemur vesöld þeirra
sömu flokka bezt fram í gagn-
rýni og vandlætingu þeirra á því,
að bærinn fyrir nokkrum árum
kaupir fokhelt hús við Skúlatún
og innréttar það fyrir skrifstof-
ur hitaveitu, skipulags, bygginga
fulltrúa og húsameistara, svo og
skjala- og minja-safn og alla
skrifstofustarfsemi bæjarverk-
fræðings, auk þess að þar verð-
Guðmundur H. Guðmundsson
ur bráðlega tekinn í notkun
myndarlegur salur fyrir fundi
bæjarstjórnarinnar. Þegar þetta
hefir gerzt, ætlar allt að ganga
af göflunum hjá hinum „skel-
egga“ bæjarfulltrúa Framsóknar
flokksins og borgarstjóraefni
glundroðans. Æpt er hástöfum
um hneyksli og bruðl. Hvaða
ábyrgur borgarbúi getur stutt
slíka angurgapa til valda og
áhrifa um bæjarmál?
★
Sjálfstæðismenn í bæjarstjórn
Reykjavíkur hafa nýlega lagt
fram tillögur um, hvaða svæði
sé heppilegast fyrir væntanlega
stækkun hafnarinnar. Hafa þær
tillögur komið til umræðu í bæj-
arstjórn og var þá ágreinings-
laust vísað til annarrar umræðu.
Á þeim fundi er enn tekin ákvörð
un um frestun vegna þess, að
umsagnir skipulags- og umferð-
arnefndar höfðu ekki borizt bæ’j-
arfulltrúum í hendur fyrr en á
fundinum. Um það ' leyti, sem
fundi er slitið, birtist bæjarfull-
trúi Framsóknarflokksins í gætt-
inni og sést á því, hver er hinn
raunverulegi áhugi þess „skel-
egga“, þegar til á að taka. Metur
hann þá meira kaffidrykkju á
Borginni eða annað því líkt en
að sinna þeim málum, sem hann
þó telur sig einan færar. um að
leysa, svo viðunandi s \
Þær tillögur aðrar, .
stæðismenn hafa lagt .. um
hafnarmál, og varða mvverandi
innri höfn sérstaklega, hníga að
því að fullgera þann hluta hafn-
arsvæðisins, sem enn er ekki full
nýttur, þ. á. m. viðlegupláss
stærri skipa við norðurgarð, auk
skjólkvíar í vesturkrika hafnar-
innar fyrir smærri báta. Hvort
tveggja nauðsynlegar fram-
kvæmdir. Um þá fyrri má geta
þess, að þá fyrst eru möguleikar
fyrir hendi um hafskipabryggju
við norðurgarð, að áliti sérfróðra
manna, að áður sé byggður skjól-
garður úr Örfirisey til norðaust-
urs í stefnu á Engey, sem jafn-
framt yrði upphaf þess garðs,
sem gert er ráð fyrir, að byggður
verði, þegar hafizt verður handa
um stækkun utan núverandi hafn
argarða. Nokkru eftir að tillögur
Sjálfstæðismanna um stækkun
hafnarinnar urðu kunnar, birtist
í „Tímanum“ langhundur mikill
eftir einn af frambjóðendum á
lista Framsóknarflokksins við
væntanlegar bæjarstjórnarkosn-
ingar. Þessar tillögur eru, að því
er bezt verður séð, að flestu
leyti samhljóða tillögum Sjálf-
stæðismanna, enda höfundur
þeirra velmetinn stýrimaður,
starfandi á vegum Skipaútgerðar
ríkisins og með þá reynsiu að
baki, sem menn öðlast við slík
störf. Hitt er svo annað mál,
hvort á hans færi er að segja til
um, á hvern hátt skuli byggja
bryggjur og bólverk innan
þeirra hafnargarða, sem hvor
tveggja tillögurnar gera ráð fyrir.
Ég trúi því, án þess ég á nokkurn
hátt vilji vanmeta góðan vilja
þessa ágæta manns, sem um sinn
virðist hafa lent á pólitískum
refilstigum, að til þeirra verka
þurfi meiri séi-þekkingu en hann
sem leikmaður geti í té látið.
Höfuð-atriðið er, og um slíkt
á ekki að þurfa að vera ágrein-
ingur, að fyrr en síðar sé endan-
lega ákveðið, hvort stækka beri
núverandi höfn á því svæði, sem
tillögur Sjálfstæðismanna gera
ráð fyrir, eða á öðrum þeim
svæðum, sem oft hafa verið nefnd
í þessu sambandi.
★
Þegar Sjálfstæðismenn í bæjar
stjórn á sínum tíma beittu sér
fyrir byggingu hins svokallaða
smáíbúðahverfis, settu minni-
hlutaflokkarnir allt á hreyfingu
til að spyrna gegn þeim fram-
kvæmdum og sýndu með því ber-
lega, eins og raunar oft áður og
síðar, hug sinn til afkomu hins
efnaminna fólks. Er nú löngu
viðurkennt, að með þeim fram-
kvæmdum var fjölda heimila
sköpuð skilyrði til þess að koma
upp eigin íbúð, sem ella hefði
ekki tekizt. Meðan þær fram-
kvæmdir stóðu sem hæst, var
það algengt, að öll fjölskyldan,
hver einstaklingur, ungur sem
gamall, er verkfæri gat valdið,
hjálpaði við húsbygginguna.
Ég held, að sú gerð húsa sem
byggð var í þessu hverfi, sé mjög
vinsæl hjá öllum almenningi,
enda þarf ef til vill ekki frekar
vitnanna við um það en þau við-
brögð minnihlutaflokkanna, sem
getið er hér að framan.
★
Þegar sú breyting var gerð á
sínum tíma, að starfsmönnum
í hinum ýmsu greinum bæjar-
rekstrarins var gefinn kostur á að
nota við störf sín eigin bifreiðir
með árlegum styrk úr bæjarsjóði
’ í stað þess, að bærinn ætti sjálfur
j bifreiðirnar, eða notaðar væru
leigubifreiðir, hafði það í för með
sér stórkostlegan sparnað fyrir
| bæjarsjóðinn, Þessu gátu bæjar-
fulltrúar minnihlutaflokkanna
ekki unað, enda hafa þeir við
hvert tækifæri síðan, bæði í bæj-
arráði og bæjarstjórn, greitt at-
i kvæði gegn þessu fyrirkomulagi.
I Ber þar enn að sama brunni, að
sparnaður í rekstri bæjarfélags-
ins er þeim síður en svo áhuga-
mál.
★
Við afgreiðslu fjárhagsáætlun-
ar ár hvert bera fulltrúar minni-
hlutaflokkanna fram sæg af til-
lögum til lækkunar á ýmsum lið-
um áætlunarinnar, án þess að
þeir séu fáanlegir til þess að
benda á, hvort segja eigi upp
starfsmönnum eða lækka laun
þeirra, enda allar slíkar tillögur
bornar fram til að sýnast og í
trausti þess, að hinn ábyrgi meiri
hlutaflokkur verði að fella þær.
Við sams konar tækifæri bera
þessir sömu herrar fram tillögur
um hækkanir á ýmsum gjalda-
liðum og jafnframt aðra nýja án
þess að skeyta því, þótt slíkt
hefði í för með sér stórfellda
hækkun útsvara, sem alli’r virð-
ast þó sammála um, að halda
beri í skefjum, eins og frekast er
unnt. Þegar tekin er ákvörðun
um byggingu ákveðins fjölda
íbúða, bera þeir fram tillögur um,
að byggðar séu á sama tíma
helmingi fleiri íbúðir án þess .að
láta sig nokkru varða, hvort
hægt sé að afla þess fjármagns,
sem til þess þarf eða standa
undir þeim vaxtagreiðslum, sem
slíkt hefði í för með sér.
★
Ætla verður, að í hópi þeirra
mörgu utanbæjarmabna, sem
flutzt hafa búferlum til höfuð
staðarins á undanförnum árum,
sé margt kjósenda Framsóknar-
flokksins. Kann því að virðast
allundarlegt, að fylgi flokksins
hér hefir ekki vaxið að sama
skapi, heldur þvert á móti. Á
þessu er þó augljós skýring. Fólk
þetta er sem sé fljótt að skynja
þann stórhug, er býr að baki
hinum mörgu og miklu fram-
kvæmdum bæjarfélagsins, eftir
að það hefir átt þess kost að sjá
þær með eigin augum og er hætt
að skoða hlutina gegnúm gler-
augu „Tímans".
Við bæjarstjórnarkosningarnar
1954 tókst hinum „skelegga" bæj
arfulltrúa Framsóknarflokksins
að reita af flokkinum um það bil
300 atkvæði frá því í alþingis-
kosningunum, sem fram fóru
sumarið 1953, og verður ekki
annað sagt en hann hafi þar með
sannað umbjóðendum sínum
ágæti sitt og þá röggsemi („skel-
eggheit" væntanlega á máli ,,Tim
ans“), sem hann er mest rómaður
fyrir í „Tímanum“ að undan-
förnu. Þess má geta í þessu sam-
bandi, að á sama tíma töpuðu
allir glundroðaflokkarnir til sam
ans á ,16. hundrað atkvæðum.
Sjálfstæðisflokkurinn bætti hins
vegar við sig 3397 atkvæðum og
fékk næstum 50% allra gildra
atkvæða. Sú reynsla sannaði þá,
og svo mun enn verða, að kjósend
ur í Reykjavík ganga að kjörborð
inu og greiða atkvæði eftir eigin
sannfæringu án tillits til annarra
sjónarmiða en þeirra einna að
tryggja sem bezt forsjá og fram-
tíð Reykjavíkur undir öruggri
stjórn Sjálfstæðisflokksins.
Verbomeno nndir rúðstjórn
Merkileg bók um þrælkun verkamanna
í löndum kommúnista
NÝLEGA er kominn út bæklingur er nefnist: Verkamenn undir ráð-
stjórn. Höfundur hans er rússneskur rithöfundur, Anatole Shub.
Stefán Pétursson fyrrverandi ritstjóri hefur þýtt bókina úr ensku
á íslenzku.
í bók þessari er lýst lífskjörum verkalýðsins í Rússlandi og þeirri
þrælkun og harðræði, sem verkalýður leppríkja Rússa veröur að
búa við. Rætt er um uþpreisnir verkalýðsins og andstöðu gegn
ofbeldisstjórn kommúnista, bæði í Austur-Þýzkalandi, Póllandi og
Ungverjalandi. Hinu algera skipbroti kommúnismans og hagkerfis
hans er lýst og sagt frá því volæði, sem það hefur leitt yfir verka-
lýð þeirra þjóða, sein við það búa.
í lok formála bókarinnar er
meðal annars komizt að orði á
þessa leið:
„En dóm sögunnar um tilraun
Lenins er verkalýðurinn sjálfur
nú byrjaður að kveða upp aust-
ur þar. Barátta hans er farin að
lýsa sér í sífeldum fjarvistum
frá vinnu, seinagangi á fram-
leiðslunni, setuverkföllum á
vinnustað, hópgöngum, allsherj-
arverkföllum og hreinum og
beinum byltingum. Það hefur
logað upp úr í verksmiðjunum á
öllu svæðinu frá Skoda-smiðjun-
um í Pilsen til kúluleguverksmiðj
unnar, sem kennd er við Kagano-
vitsj austur í Moskvu. I dag er
verkalýður ráðstjórnarheimsins
að færa mönnum heim sanninn
um það, sem Karl Kautsky, hinn
frægi sósíaldemokratiski and-
stæðingur Lenins, sá fyrir löngu
síðan:
„Það er ekki hrun einræðis-
stjórnarinnar á Rússlandi, heldur
áframhald hennar, sem felur í
sér alvarlegustu hættuna fyrir
frelsisbaráttu verkalýðsins á okk
ar dögum“.“
Það er vissulega mikils virði,
að þessi bók skuli hafa verið
þýdd á íslenzku. Hún á erindi
til allra þeirra, sem vilja kynn-
ast sannleikanum um hin lam-
andi áhrif kommúnismans á bjóð
ir þær, sem búa við hagkerfi
hans.
„Stúlkan v/ð fljótid
iTALSKAR kvikmyndir, sem
sýndar hafa verið hérlendis und-
anfarin ár hafa hlotið miklar vin-
sældir, enda hafa þær flestar
verið efnismiklar, vel gerðar og
ágætlega leiknar. — ítalska kvik
myndin „Stúlkan við fljótið" sem
Stjörnubíó sýnir um þessar mund
ir, hefur alla kosti þeirra góðu
ítölsku mynda, sem hér hafa áð-
ur sézt. Efni myndarinnar er á-
hrifamikið, leikstjórnin, sem er i
höndum Maris Soldati, prýðileg
og leikurinn afbragðsgóður. Leik
urinn gerist meðal verkafólks á
Ítalíu og fjallar um ástir ungrar
stúlku, Nives, og smyglarans
Gino Lodi. Verða kynni þessa
unga fólks örlagarík, einkum
hinni skapheitu og stoltu stúlku,
enda er elskhugi hennar kald-
rifjaður og ófyrirleitinn, þar til
hinir hörmulegustu atburðir í
leikslok, milda huga hans og
beina honum inn á braut heiðar-
legs lífernis. — Aðalhlutverkin,
Nives og Gino Lodi, leika þau
Sophia Loren og Rick Bataglia.
Er leikur þeirra afbragðsgóður,
einkum er þó Sophia Loren sönn
í hlutverki sínu og leikur hennar
í sorg og angist stórbrotinn og
áhrifaríkur.
Ættu sem flestir að sjá þessa
ágætu mynd, þvi að hún er vissu
lega þess virði.
//
Frumskógavitið "
ÞESSI ameríska kvikmynd, sem
sýnd er í Austurbæjarbíói, fjall-
ar um hreystilega baráttu
franska útlendingahersins í loka-
orrustinni um Dien-Bien-Phu í
Indókína árið 1954. Er þar lýst
á mjög raunsæjan hátt hinni von-
lausu aðstöðu franska hersins,
sem uppreisnarmenn hafa um-
kringt á þröngu svæði og hinni
hatrömmu baráttu, sem haldið
er uppi á báða bóga. Hetjulund
hinna frönsku hermann er mikil,
en stoðar þó lítið gegn ofurefli
hinna innfæddu, kænskubrögðum
þeirra og leikni í að fela sig I
frumskógunum og koma óvinun-
um í opna skjöldu, enda lýkur
viðureigninni svo að hin franska
herdeild er stráfelld.
Mynd þessi er ágætlega gerð og
vel tekin og gefur vafalaust góða
hugmynd um hinar miklu hörm-
ungar og ógnir, sem samfara eru
styrjaldaræðinu, sem svo mjög
hefur þjáð mannfólkið Ego.