Morgunblaðið - 27.03.1969, Blaðsíða 3

MORGUN'BLAÐIÐ, FTMMTUDAGUR 27. MARZ 106®
3
Þeir vinna dag og ndtt og
sjóða loðnu fyrir
LOÐNA — loðna — loðna. Það er íátt, sem meira hefur verið
talað um undanfarið en loðnan; sem bátarnir hafa verið að
moka upp undanfarið, fyrst við suð-vesturland og nú austur
í Lónsbugt. Þessi litli fiskur, sem margir höfðu vart hug-
mynd um að er til, er orðið umræðuefni manna á vinnu-
stöðum og er rætt um hvernig bezt sé að matreiða loðnu, því
að loðnan er tízkuré.tturinn um þessar mundir.
Fiskimjölsverksmiðjurnar sjóða á hverjum sólarhring loðnu
fyrir milljónir króna, henni er mokað úr bátunum upp í
geymslurými verksmiðjanna og þegar hún kemur út úr verk-
smiðjunum aftur er hún orðin að lýsi og fullunnu útflutn-
ingsmjöli. Verksmið.iurnar bræða dag og nótt og starfsmenn-
irnir hafa mikla vinnu.
hægt að bræða um 500 tonn
á sólarihring.
★
Oddgeir Pétursson stóð við
bræðarann. Hann hefur u-nnið
við fiskbræðslu í áratug.
— Þetta er fagvimna, segir
Oddgeir, þótt hún sé ekiki
metin sem slíik. Að standa hér
mundur Eiríksson. Hann setti
poka undir trektina og þegar
hann var orðinn fullur af
loðnumjöli lakaði hann fyrir
og sendi pokann niður á jarð-
'hæð, þaðan sem honum var
ekið í geymslu.
— Við skiptumst á að vera
héx uppi og niðri á bettinu,
erum einn tíma á hvorum
stað, segir Guðmundur.
— Ég var heppinn að kom-
ast í þetta — maður fær
hvergi svona góða vinnu
núna. Ég hef 8 þúsuhd aðra
viikuma og 10 þúsund hina.
★
Sá sem stjórnar allri vinn-
unni er Óskar Guðlaugsson
verkstjóri í Örfirisey og
á Kletti og 'hann sér um að
bræðsian gangi eins fljótt og
vel fyrir sig og hægt er.
Síldar- og fistkimjölsver'k-
smiðjan h.f. í Reykjaivík hefur
tvær verksmiðjur, aðra á
Kletti en hina í Örfirisey. Frá
því fyrstu loðnunni var land-
að 22. febrúar hetfur verið
landað 32 þúsumd tonnum til
verksmiðjanna og er útflutn-
ingsverðmætið áætlað hátt í
75 milljónir króna. Hvor
verksmiðja bræðir að jatfnaði
u.m 500 tonn á sólarhring og
í fyrradag höfðu þær brætt
úr 22 þúsund tonmum og úr
því loðnumagni höfðu fengizt
3200 tonn af mjöli og 700 tonn
af lýsi.
Víð bruigðum oikkur út í
Örfirisey í fyrradag. í verik-
smiðjunni er unnið daig og
nótt, það er unnið á tvískipt-
um vöiktum og eru 14 menn á
hvorri vakt. Þeir vinna 12
tíma á sólarhrimg, aðra vik-
una að nóttu til og hina að
degi til og þeir taka sér aldrei
frí. Sumir stanfsmannanna
hafa unnið í Örfirisey eða á
Kletti í mörg ár, aðrir eru
þarna aðeins meðan loðnuver-
tíðin stendur. Vinnan er mikil
og ikaupið er 8—10 þúsund
krónur á viku. Það gerist
óvíða betra nú, enda urðu
margir til að biðja um vinnu,
þegar farið 'var að bræða.
*
Það var verið að bræða
loðnu, sem geymd 'hafði verið
í öðrum tankinum vestan við
verksmiðjuna. í „kjallara"
tanksins sat gamalreyndur
starfsmaður Sigfús Magnús-
son, en 'hans startf er að
skammta verksmiðjunni loðnu
úr tanknum. Þegar verk-
smiðjuna vantar loðnu fær
hann l'jósmeriki og færibandið
fer af stað og flytur loðnuna
inn í sjóðarann, sem er lang-
ur sívalningur. Þar er loðnan
soðin við hita frá kyndistöð
verksmiðjunnar, en hún eyðir
að jafnaði 34 þúsund lítrum
af olíy á sólarhring. Það er
svolítið misjafnt hve langan
tíma tekur að sjóða loðnuma
og fer það eftir því hve gömu.1
hún er. Bezt er loðnan, ef hún
hefur verið geymd í 3 — 4
daga — þá næst fitan bezt úr
henni. Verksmiðjan getur
brætt 400—450 tonn af alveg
nýrri loðnu, en ef hún hetfur
verið geymd í nokfcra daga er
Oddgeir Pétursson:
„Þetta er fagvinna."
Guðni Guðmundsson og Einar Einarsson: „Maður
samdauna lyktinni, hitanum 0g hávaðanum“.
verður
Loðnan, sem veidd var fyrr i mánuðinmn er nú orðin að
mjöli, sem býður útfiwtninigs. Óskar Guðlaugsson verkstjóri
og Stefán Hermannason, sem rannsakar prufur af mjölj og
lýtsí eru ábyrgir fyrir þvi að þarna sé gott mjöL
— Ljósm. Sv. 'Þ.
í 12 tíma er nútíma þrælahald,
en maður gæti ekki lifað
öðruvísi. Þetta er alveg sér-
staklega miikið núna, en þó
ekikiert met, því að fyrir 2 —
3 árum var loðna stöðugt
í 2 — 3 mánuði.
Oddigeir sér einnig um
pressuna, en 'þangað fer loðn-
an úr sjóðaranum. Pressan
skilur vökvann og mjölið að,
og þaðan fer mjölið í þurrk-
ara en vöikvinn í skilvindu.
Þegar búið er að skilja lýsið
úr vöikvanum fer vökvinn í
eimara ..sem skilur frá það
sem eftir kann að vera af
mjöli í vöfkvanum.
Hávaðinn í verksmiðjunni
er slífcur að vart heyrist
mannsins mlál. Og lyfctin . . .
★
Guðni Guðmundsson kynd-
ari kyndir ofninn, sem þurrk-
ar mjölið. — Hitinn inni í
þurrkaranum verður mestur
um 1400 stig segir Guðni, en
tfyrir framan hann verður
.hi'tinn 40—50 stig gæti ég
trúað, þótt ég hafi aldrei
mælt hanm.
— Ég tefc orðið ekki lengur
eftir hitanum, lyktinni eða
hávaðanum. Maður verður
samdauna þessu, enda er ég
búinn að vera við þetta í tíu
ár, aðallega inni á Kletti.
Einar Einarsson var við
eimarann, sem er rétt hjá
þurrfcaranum. Það sem hann
fær af mjöli úr vökvanum fer
í ofninn hjá Guðna.
— Ég er .búinn að vera við
þetta síðan ’54, segir Einar.
Ég var fastur i þessu, en hef
ekki verið það nú tvö síðustu
árin. Það er nóg að gera
núna, en ég veit ekki hvort
ég verð áfram þegar loðnu-
vertíðin er búin.
★
Þegar mjölið fer úr þurrk-
aranum fer það í 'kvörn sem
malar það og þá er ekki
annað eftir en vigta það í
poka. Úr kvörninni fer mjöl-
ið í sjálfvirka vigt, sem vigt-
ar nákvæmlega 50 kiló og
hleypir þeim niður um eins
fconar trekt. Fyrir neðan
hana stóð ungw piltur, Guð-
Einum mikilvægum þætti
verksmiðjunnar má ekki
gleyma og það er rannsókn-
arstofan. Þar hittum við
Stefán Hermannsson.
— Hér þarf í fyrsta lagi að
fylgjast með rotviarnarefnun-
Guðmundur Eiríksson:
„Maffur fær hvergi slpona
góffa vinnu núna.“
um, sem sett eru í loðnuna, ef
hún þarf að geymast lengi
segir Stefán. Svo þanf að
fyigjast með mjölinu og lýs-
inu sem unnið er. Prufur eru
teknar hjá hverri vakt og
vatns- og fituinnihald mjöls-
in® athugað. Vaitnsinnihaldið
má vera um 8%, en fitan sem
minnst. Þetta eru aðeins
vinnslupruíur sem hér eru
tefcnar — útflutningsprufurn-
ar eru teknar í rannsóknar-
stofu fiskiðnaðarins.
★
Þannig hefur lifið gengið
unídantfarið í fiskimjölverk-
smiðjunum suð-vestanlands
og nú eru verksmiðjurnar á
Austtfjörðum vaknaðar til
þess að taka við loðnunni af
Lón^bugt.
STAKSTEIItlAR
Ungur vísindamaðui
tekur til máls
Alþýffublaffiff birti sl. sunnu-
dag samtal við ungan visinda-
mann, Leó Kristjánsson jarffefflis
fræðing frá ísafirffi. Hann stund-
aði nám við Edinborgarháskóla
og fleiri háskóla á Bretlandseyj-
um en vinnur nú viff raunvísinda
stofnun Háskólans. A næstunnt
hyggst hann halda til Nýfunda-
lands og ljúka þaðan e.t.v. dokl-
orsprófi eftir svo sem 2 ár. En
hann segist vera staffráffinn í því
aff smúa heim aftur og kemst
siðan aff orffi á þessa leiff:
„Ég er ekki aff flýja land vegna
þess aff ég telji ekki verandi hér.
Siður en svo. Náttúruvísinda-
menn geta haft nóg fyrir stafni
á tslandi og munu áreiðanlega
hafa þaff um ófyrirsjáanlega
framtíð. Hér er urmull ókann-
affra vifffangsefna, — og það við-
fangsefni, sem ekki koma til með
aff kosta nein ósköp, en eru
áríffandi engu aff síffur. Nei, ég
fer utan einfaldlega til þess að
sjá mig um, kynnast nýjum
mönnum og málefnum, víkka
sjóndeildarhringinn sem maður
segir.“
Vaxandi skilningur
Síffar í samtalinu kemst hinn
ungi vísindamaffur aff orffi á
þessa leiff:
„Ég er ekki kominn til meff að
samþykkja þaff, að hér sé svo
sérstaklcga slæm aðstaða til vís-
indaiffkana. Viff erum aff vísu
töluvert á eftir nágrannaþjóffum
okkar, t.d. á sviffi náttúrufræffi-
rannsókna, vegna skorts á fé og
mannafla. En ég held aff ástand-
iff fari batnandi og skilningur al-
mennings og ráffamanna á gildi
hagnýtra rannsókna og svo-
nefndra undirstöðurannsókna,
sem hér hefur skort mjög til
skamms tíma, hafi glæffst til
muna á síðustu árum. Og þaff er
mikill misskilningur aff standa
í þeirri trú að rannsóknir og
vísindastörf þurfi endilega að
kosta morff fjár. Aff vísu eru
mörg slík vifffangsefni fjárírek,
— en alls ekki öll. Þaff er oft
hægt að byggja upp mikilvægar
rannsóknir stunda merk visinda-
störf án þess aff þaff kosti nein
ósköp. Og einmitt hér — þar sem
t.d. vantar svo tilfinnanlega
athugun á almennri jarff-
fræffi landsins — ætti slíkt
auffveldlega að vera hægt.
Annars held ég að þaff sé affal-
lega samvinnu- og skipulagsleysi,
sem standi náttúrufiæffingastétt
landsins fyrir þrifum.“
Enn segir í sarn alinu:
— „Þú er ekkert hrifinn af
„Surtseyjarævintýrinu", Leó?
Þér finnst sem sé þaff hafi verið
gert of mikiff úr bví á kostnaff
annarra ekki ómerkari viðfangs-
efna?
— Já, vafalaust. Ég fæ t.d.
ekki skiliff að þaff hafi mikla
visindalega þýffingn aff fylgjast
gaumgæfilega með því, hve
margir fuglar hafa viffdvöl í
Surtsey, effa hve mikiff fugladrit
safnast þar fyrir.“
Menntaskóli á Isafirði
TJndir lok samtalsins spyr
blaffamaffurinn Leó Kristjánsson
um skoðun hans á menntaskóla
á Vestfjörffum. Svaraffi hann
þeirri spurningi^ á þessa leiff:
— „Mér finnst þaff alveg bara
siálfsagt, segir hann og gerist
ákafur. Þetta er hara kjaftæffi,
sem sumir eiu aff halda fram að
það fáist ekki kennarar að æðri
skólum úti á landi. Það er fullt
af mönnum, sem vilja miklu
heldur vera úti á landi. Og að
halda þvi fram, að ekki sé hægt
að fylla menntaskóla á fsafirði,
ia, það er álika mikil vitleysa.
Og ég vil bara benda á það í eitt
skipti fyrir öll aff Húsmæðra-
skólinn á tsafirði er alltaf fullur
nf stelpum!"
*
*

*