Morgunblaðið - 21.07.1977, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 21. júlí 1977
15
vori, þótt ekki væri nema um 10
MW virkt afl að ræða. Til þess að
ná þessu marki þyrfti væntanlega
um 25 kg/s af gufu við 8 ata úr
neðra kerfi. Sama árangri mætti
einnig ná með um 18 kg/s við 8
ata úr neðra kerfi auk um 10 kg/s
við 3,5 ata úr efra kerfi. Til þess
að ná nægu efra kerfis vatni
mætti nýta rennsli úr holum 8, 9
og 10 en þær munu alls flytja
nægilegt vatnsrennsli úr efra
kerfi til þess að vinna um 10 kg/s
af lágþrýstigufu. Þá er og auðvelt
að bora nýjar holur niður í efra
kerfi.
Goshætta og landröskun. A
meðan á núverandi virkni á
Kröflusvæði stendur er að sjálf-
sögðu hætta á margskonar tjóni
vegna jarðelds, hrauns, skjálfta
og annarrar landröskunar. Ymsu
má hagræða til þess að draga úr
hugsanlegu tjóni, og er þá eðlileg-
ast að styðjast við sögulegar heim-
ildir um hegðun svæðisins við
fyrri goshrynur.
Tæring I borholum. Tæring á
fóðurpipum og öðru efni í borhol-
um er mjög alvarlegt mál, sem
gefa þarf fullan gaum.
Efni f gufu og vatni á Kröflu-
svæði eru þannig, að nokkur
hætta er á tæringu. Við hönnun
borhola verður að gera tilraun til
þess að verja yztu meginfóðurplp-
ur og sjá svo um að endurnýja
megi a.m.k. hluta af innri pípum.
Stýring gufuveitu. Samrekstur
margra borhola, sem hafa ólfka
þrýstingsferla getur valdið nokkr-
um vanda, og þarf að huga að
þessu sérstaklega. 1 þessum efn-
um mætti leita til reynslu manna
við Wairakei á Nýja Sjálandi.
(5.3) Leiðir til aukinnar gufu-
vinnslu og betri afkasta borhola.
Eins og fyrr getur skiptir megin-
máli að auka æstætt rennsli bor-
hola á Kröflusvæði. I þessum efn-
um eru þrjár leiðir þ.e. (1) bætt
staðsetning, (2) endurhönnun til
þess að vinna gegn rennslis-
minnkun og (3) rennslisörvun
með sérstökum aðferðum, sem
auka innstreymisfleti. Til þess að
hafa vonir um bætta staðsetningu
þarf að endurkanna og raunar
gerrannsaka allt Kröflusvæðið.
Er hér einkum um að ræða jarð-
eðlisfræðilega gagnasöfnun með
alimörgum aðferðum.
Endurransókn
og gagnasöfnun
(6.1) Markmið. Borholur ber að
staðsetja þannig, að þær hafi
möguleika að skera nægilega við-
ar æðar á hæfilegri dýpt. Líkur
eru fyrir láréttum æðum einkum
á lagamörkum og e.t.v. i hraun- og
innskotsiögum. Likur eru á nær
lóðréttum æðum við lóðrétt inn-
skot svo sem ganga og í brota-
svæðum. Of yfirleitt eru meiri
Ifkur á æðum á svæðum, sem hafa
orðið fyrir röskun af einu eða
öðru tagi. Augljóst er, að staðsetn-
ing lárétta æðasvæða veldur
meiri örðugleikum en lóðréttra.
Ýmsum könnunaraðferðum til
þess að bæta tækni við staðsetn-
ingu borhola verður hér skipt í
tvo flokka, (1) aðferðir, sem aðli-
legt er að nota og (2) hugsanlegar
aðferðir, sem bent er á að til
greina komi þótt að svo stöddu
geti verið tvisýnt um árangur.
Y f irborðsrannsóknir,
eðlilegar aðferðir.
Þyngdar- og segulsvið. Nákvæm
þyngdar- og segulsviðskort með
þéttum mælistöðvum geta gefið
mikilsverðar upplýsingar um
stöðu brotlina og innskota. A
Kröflusvæði virðist eðlilegt að
endurmæla um 10 ferkm svæði,
og hafa ekki meir en 100 metra
milli mælistöðva. Reynsla verður
að skera úr um það, hvort þetta
mælisvæði sé nægilegt.
Berghiti og varmastraumur.
Augljóst er, að uppstreymi heits
vatns og gufu veldur auknu
varmastreymi við yfirborð, og
þarf ekki að ræða það frekar.
Rafleiðni og jarðspenna. Raf-
Ieiðnigögn hvort heldur rak- eða
riðstraums eru gagnleg, en vegna
mikillar dreifingar er túlkun oft
erfið og tvísýn.
Smáskjálftar. Slfkir skjálftar
eiga upptök þar sem spenna er i
bergi og röskun fer fram. Stað-
setning á upptökum er þvf oft
gagnleg.
Efni I vatni, gasi og jarðvegi.
Jarðefnarannsóknir eru mikið
svið, og hér gefst ekkert tóm að
ræða gagnsemi þeirra. Aðeins
skal á það bent, að nú eru kunnar
mjög auðveldar aðferðir við
greiningu ýmissra snefilefna svo
sem kvikasilfurs og þessháttar
efna. Taka þarf til athugunar að
gera snefilefnakort af Kröflu-
svæði, en þessi gögn gætu verið
gagnleg við greiningu upp-
streymissvæða.
Skjálftaöldur. Seismiskar mæl-
ingar eru skarpari greiningar-
tækni en flestar aðrar jarðeðlisað-
ferðir. Slikar mælingar gefa þýð-
ingarmiklar upplýsingar um lag-
skiptingu og aðra jarðlagabygg-
ingu. Nákvæm könnun ölduhraða
og öldusveifa gefur og gögn um
hraða í einstökum jarðlögum,
Poisson-hlutfall og öldudeyfingu,
en þessar stærðir geta gefið hug-
myndir um hita-, fasa- og
sprunguástand. Þá hafa P-
öldutafir og S-ölduskuggar verið
gagnleg við staðsetningu innskota
I bráðnu eða nær-bráðnu ástandi.
Yfirborðarannsóknir,
hugsanlegar aðferðir
Titringur. Sú skoðun hefur
komið fram oftar en einu sinni, að
sititringur með 0.1 til 10 riðum sé
einkenni virkra háhitasvæða.
Þótt enginn hafi enn lagt fram
nægilega sennilega skýringu á or-
sökum sliks titrings hafa menn þó
framkvæmt talsvert af titrings-
mælingum á ýmsum svæðum f
Bandarikjunum. Höfundur þess-
arar skýrslu hefur yfirleitt tekið
dræma afstöðu til gagnsemi slikra
mælinga, einkum ef þeim er ætl-
að að visa á lítið virk háhitakerfi
neðanjarðar.
En virkni á Kröflusvæði er svo
mikil að ekki má útiloka þann
möguleika, að tvifasa straumar
vatns og skyld fyrirbrigði geti
valdið við yfirborð mælanlegum
titringi, sem nota mætti til leitar
að uppstreymisstöðum. Hér verð-
ur að visu að hafa i huga, að
borholur og hverir eru talsverðir
titringsvaldar, og er þvi hætt við
að greiningarörðugleikar geti
komið fram á Kröflusvæði. Vegna
þess ástands, sem nú rfkir, má þó
ekki hafna gagnsemi titringsmæl-
inga, og ætti að taka málið til
frekari athugunar. Bent skal á að
mæla má titring á þverskurðum
sunnan og norðan við aðalvirkn-
ina.
Togspenna. Gera verður ráð
fyrir því, að togspenna riki f jarð-
lögum yfir innskotum og svæðum,
sem eru' sprungin vegna lárétts
átaks. Togspennumælingar hafa
ekki verið framkvæmdar á jarð-
hitasvæðum, og tækni við slikar
mælingar er raunar litt þróuð
enn. Sá sem þetta ritar er þó
þeirrar skoðunar, að spennumæl-
ingar megi gera í hæfilega djúp-
um borholum með tiltöluiega ein-
földum aðferðum. Reikna verður
með a.m.k. um 100 metra djúpum
holum. Hæfilega heillegur hluti
hola nálægt botni er siðan afgirt-
ur með steypu- eða gúmmítöppum
og sprengdur með vatnsþrýstingi.
Sá þrýstingur, sem mældur er
þegar holuveggur klofnar gefur
gögn um togspennu i bergi. Að
sjálfsögðu er spurning, hvort
gagnsemi slíkra mælinga gæti
borið borunarkostnað. Holurnar
væru nothæfar til annarra kann-
ana svo sem hitamælinga.
Jarðspenna. Umtalsvert er, að
rafspennumælingar við Kilauea á
Hawaii hafa sýnt, að talsverð jarð-
spenna (self-potential) er um-
hverfis kvikuinnskot. Hugsanlegt
er að greina megi innskot með
nægilega þéttum spennumæling-
um.
(6.4) Borholuaðferðir. Borholu-
gögn eru mjög mikilsverð, og er
þvi rétt að freista þess að ná öll-
um slikum upplýsingum, sem
nokkur tök eru á. Er hér um að
ræða gögn um hita, þrýsting,
rennsli og leka. Ytarlegum gögn-
Framhald á bls. 31
EvaRode (t.v.), Jan Ragnar Hagland og Else Mundal. (Ljósm. mu. Emiiia).
Norrænir fræðimenn hér á landi:
Þingað um íslendingasögur
ingasögur á nýnorsku til almenn-
ingsnota.
Eva Rode sagði að i Danmörku
væri mun minna kennt í fornnorr-
ænum fræðum en í Noregi, og
hefði minnkað frá þvi sem var.
Hún sagðist hafa komið hingað til
lands fyrir átta árum, en Elsa
Mundal sagði þetta vera fimmtu
heimsókn sína hingað. Jan Ragn-
ar kvaðst hafa verið vinnumaður
á Hvanneyri fyrir nokkru.
Öll létu þau mjög vel af dvöl-
inni hér og lýstu mikilli ánægju
með þetta framtak Arriastofnunar
og það væri ómetanlegt hverjum
þeim er læsi íslendingasögur að
koma hingað og kyrilkast sögusvið-
inu.
Þátttakendur i þessari ferð
hingað til lands á vegum Árna-
stofnunar voru 3 frá Finnlandi,
Noregi og Danmörku, en 6 frá
Svibióð
STOFNUN Arna Magnússonar
bauð í ár hingað til lands hópi
ungs fólks, sem leggur stund á
norræn fræði við háskóla á hinum
Norðurlöndunum. Það var siðan
fyrir u.þ.b. hálfum mánuði að
fimmtán manns komu hingað til
lands á vegum stofnunarinnar.
Þetta boð hingað til lands var að
sögn Jónasar Kristjánssonar, for-
stöðumanns stofnunarinnar, að
veita þessu fólki innsýn i þær
aðstæður og umhverfi, sem ls-
lendingasögur gerast i. Jónas
sagði að ferðin hefði verið þannig
skipulögð að fyrst vardvalið i
nokkra daga i Reykjavik og þar
fluttir fyrirlestrar og hafðar um-
ræður. Voru þrjár sögur teknar
- fyrir, þ.e. Egilssaga, Njálssaga og
Kjalnesingasaga. Siðan var farið i
ferðalag á þær söguslóðir, sem
um ræðir i þcssum sögum. Er þvi
ferðalagi nú nýlokið og halda
gestirnir utan i dag.
Jónas sagði að Stofnun Arna
Magnússonar hefði fengið styrk
frá Norræna menningarsjóðnum
og væri í ráði að halda þessu
áfram og stefna að því að fá hing-
að hópa annað hvert ár. Mbl.
ræddi við þrjár hinna erlendu
gesta i gær, þau Evu Rode frá
Danrriörku og Elsu Mundal og Jan
Ragnar Hagdal frá Noregi.
Þau sögðust öll leggja stund á
það sem væri kallað Nordisk
Philologia, eða norræn fræði.
Sögðu þau að i Noregi væri það
skyldufag í öllum menntaskólum
að lesa eitthvað af íslendingasög-
um á frummálinu og í sex þeirra
væri starfandi sérstök deild í
norrænum fræðum. Þau sögðu að
2—300 manns i Noregi legðu
stund á norsku, sem háskólafag
og stór hluti þess væri lestur is-
lenzkra bókmennta á frummál-
inu. Það kom einnig fram að i
Noregi eru oft gefnar út Islend-