Morgunblaðið - 01.08.1979, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 1. ÁGÚST 1979
Jón G. Sólnes, alþm.
Efnahagsmálin hafa eins og
vant er verið mikið til umræðu hjá
okkur. Segja má, að umræður
manna á meðal um þau mál
yfirstigi allt annað. Jafnvel að
umræður um hið ískyggilega
ástand og landbúnaðar- veður-
fars- og uppskeruhorfur hverfi í
skugga fyrir talinu um verðbólg-
una, olíukreppuna, vaxta- og
skattamálin. Og mikil lifandi
skelfingar firn eru það, sem bless-
aðir sérfræðingarnir, hagfræðing-
arnir, hagræðingarráðunautar,
félagsfræðingar og hvað þeir nú
nefnast eru búnir að demba yfir
þjóðina á síðustu mánuðum og
vikum um öll þessi mál. Enda er
svo komið að allur venjulegur
almenningur stendur alveg ráð-
þrota og skilur hvorki upp né
niður í öilum þessum umfangs-
miklu kenningum fræðinganna,
þegar þessi mál ber á góma.
Að mínu mati er það eitt sam-
eiginlegt með öllum þeim mörgu
sérfræðingum, sem hér hafa verið
að verki og ráðið hafa stefnunni í
efnahagsmálum þjóðarinnar, ekki
aðeins núna þessa síðustu mánuði
eða vikur, heldur síðustu áratugi,
að allt eru þetta aðilar, sem aldrei
hafa hið agnarminnsta komið
nálægt raunverulegu, lifandi,
skapandi atvinnulífi þjóðarinnar,
hvað þá að þeir hafi nokkurn tíma
fengist við rekstur t.d. á sviði
framleiðslu, iðnaðar eða kaup-
sýslu. Mér er mjög til efs, að þeir
aðilar sem bókstaflega hafa ráðið
stefnunni í efnahagsmálum þjóð-
arinnar eftir hinum og þessum
kennslubókarreglum, væru nokk-
urs megnugir ef til þess kæmi að
þeir ættu að standa í því, að
stjórna daglegum rekstri einhvers
slíks fyrirtækis, sem tengt væri
einhverri grein atvinnuveganna
sem nefndir voru hér að framan.
Það er staðreynd, að það virðist
hafa verið einhver árátta ríkjandi
hjá stjórnvöldum á undanförnum
áratugum, að þegar hefur þurft að
leysa vandamál efnahagslegs eðl-
is, þá hafa þeir sem mesta reynslu
og þekkingu hafa aflað sér vegna
starfa og þátttöku í atvinnulífi
þjóðarinnar, verið gersamlega
sniðgengnir. Mat stjórnvalda á
slíkum aðilum hefur verið langt
fyrir neðan þá þekkingu sem
fengist hefur með skólalærdómi
einum, og er þó alls ekki með
þessum orðum verið hið minnsta
að draga úr gildi þeirrar stað-
reyndar að „menntun sé máttur"
— síður en svo — aðeins skal bent
á að hóflegt mat allra aðstæðna er
á hverjum tíma líklegast til far-
sæls árangurs.
Einhver versti agnúi, sem við
hefur verið að eiga undanfarin ár í
sambandi við ýmislegt er snertir
framkvæmd efnahags- og pen-
ingamála hjá okkur, hefir verið
það lagaákvæði sem því miður var
upp tekið á sínum tíma, að setja
bann eða hömlur við verðtrygg-
ingu almennra fjárskuldbindinga.
Það er enginn minnsti vafi á því,
að þetta lagaákvæði er búið að
vera mikill bölvaldur i sambandi
við öll eðlileg fjármagnsviðskipti
fyrir utan það að eiga stóran og
verulegan þátt í hinni hrikalegu
verðbólgu sem við eigum við að
stríða.
Eftir setningu laganna um
stjórn efnahags-mála ofl. sem
samþykkt voru á síðasta þingi,
töldum við stjórnarandstæðingar
það helst bitastætt í þessum laga-
bálki, að eftir að lögin tækju gildi
væri von til þess, að umrædd
ákvæði um hömlur á verðtrygg-
mgum fjárskuldbindinga yrðu
algerlega felldar úr gildi. Því
miður hefur sú raunin ekki orðið á
ennþá a.m.k. Að vísu hefur ekki
okort á, að birtar hafa verið
langar og flóknar reglugerðir um
ýmiss konar útreikninga á vöxtum
af inn- og útlánafé peningastofn-
ana, en öllum þessum margbrotnu
reglugerðarákvæðum sem birt
hafa verið er það sameiginlegt, að
ákvæði sem nauðsyn ber til að séu
þannig framsett að þau séu ein-
föld í framkvæmd og skiljanleg
öllum almenningi, eru sett fram í
einskonar véfréttarstíl, umvafin
svo þvöglingslegu, torfkenndu orð-
skrúði að fæstir botna upp eða
niður í þessum reglum og jafnvel
vafasamt að höfundarnir sjálfir
séu alklárir á öllum atriðum
þeirra. Sagt er að með þessum
nýju vaxtareglum eigi allt að
vinnast, þannig að nú verði innan
tíðar náð þeim árangri að öll inn-
og útlán séu á hinn hagkvæmasta
hátt verðtryggð að fullu. Ég er
einn þeirra sem er í miklum vafa
um að þær aðgerðir sem lýst hefur
verið hér að framan, sé rétta
leiðin að settu marki.
I sambandi við þessi mál koma
óneitanlega upp í huga manns
ýmsar spurningar:
1. Af hverju voru ákvæðin um
bann gegn verðtryggingu al-
mennra fjárskuldbindinga ekki
afnumin með öllu? — Fjár-
magnsmarkaðurinn gefinn al-
gerlega frjáls og leyft að aðlaga
sig slíku ástandi — þannig að
grundvöllur væri fyrir því að
eðlileg og réttlát vaxtakjör
gætu skapast af sjálfu sér. Hér
var að mínu mati um gullvægt
tækifæri að ræða sem ekki
mátti undir neinum kringum-
stæðum láta ganga sér úr
greipum.
2. Þegar lögum um Seðlabanka
íslands, var breytt á síðasta
þingi á þann veg, að bankanum
var heimilað að miða útlán
vegna endurkaupa og rekstrar-
lána til atvinnuveganna við
gengi erlends gjaldmiðils, bent-
um við stjórnarandstæðingar á,
að eðlilegt væri að gefa inn-
lendum sparendum, fólkinu í
landinu sama rétt, þ.e. að eiga
kost á að tryggja innlánsfé sitt
á samskonar hátt. Það er engin
vafi á að slík ráðstöfun hefði
orðið til þess að stórauka al-
mennan sparnapð í landinu.
Það der mjög stór hópur spari-
fjáreigenda sem hefur mikinn
áhuga á að geta tryggt innláns-
fé sitt með slíkum hætti. Af
hverju er þessi tilhögun ekki
reynd? Lánsfé tryggt með þess-
um hætti er mun ódýrara held-
ur en lánsfé sem er með fullum
vísitölubótum. Þannig væri slík
tilhögun á tryggingu innláns-
fjár mun minna verðbólgu-
hvetjandi heldur en t.d. spari-
skírteinalánin. Við skulum nfl.
ekki gleyma því, að erlendis er
einnig nokkur verðbólga, þó að
hún sé ekki með slíkum ofsa-
hraða og hjá okkur.
3. Samkvæmt nýbirtum reglum
um vaxtaútreikning innláns-
stofnana eru hæstu vextir af fé
á svokölluðum gjaldeyrisreikn-
ingum 7%. Nú er það svo að við
tökum árlega að láni erlendis
frá milljarða upphæðir. Hvað
er slíkt fé annað en sparifé
erlends fólks? Af þeim tilkynn-
ingum sem birtar hafa verið í
sambandi við slíkar lántökur,
kemur hinsvegar fram að slík
lán bera miklu hærri vexti en
gjaldeyriseigendur hér eru
látnir búa við. Af hverju þetta
misræmi?
4. Birtar hafa verið fyrirætlanir
Byggingalánasjóðs ríkisins og
ýmissa lífeyrissjóða, að hafa þá
framkvæmd á útlánum fram-
vegis, að lánin verði að fullu
verðtryggð með öllum vísitölu-
bótum, en vextir reiknist 2%,
lánstími 25 ár. Miðað við þær
gífurlegu erfiðu og óvissu að-
stæður sem hér ríkja í sam-
bandi við öll efnahags- og pen-
ingamál, getur að mínu mati
verið hér um stórhættulega
tilhögun að ræða, nema því
aðeins að sett verði inní vænt-
anlega lánssamninga ákvæði
um heimild um endurskoðun á
tilhögun endurgreiðslu og
lánskjara t.d. á fimm ára
fresti. Að alhæfa í samningi
sem á að gilda í jafnlangan
tíma og fjórðung aldar við slíka
óvissu og við eigum við að búa í
peningamálum, án þess að gefa
nokkurt minnsta svigrúm til
breytinga eða endurskoðunar
er alveg fráleitt. Við íslending-
ar höfum ekki góða reynslu af
langtímabundnum samningum
um fjárhagsleg efni og eigum
því að láta „víti verða okkur til
varnaðar" og fara með mikilli
varúð í slíkum langtíma fjár-
skuldbindingum, Er því ekki
ástæða til þess að skoða þessi
mál betur?
Að lokum þetta. Við íslendingar
verðum að fara að láta okkur
lærast, að draga úr því mikla
miðstýringarvaldi sem yfir öllu
hefur ríkt hjá okkur alltof lengi.
Við verðum að fara að innleiða hér
samskonar siði og venjur og tíðk-
ast hjá öðrum frjálsum lýðræðis-
þjóðum í almennum efnahagsmál-
um og þá ekki hvað síst er snertir
meðferð peninga- og gjaldeyris-
mála en þar er álappahátturinn
hjá okkur hvað mestur. Fyrr en
við snúum okkur að slíku verkefni
af festu og alvöru munum vér enn
ekki „ná vápnum sínum" svo tekin
séu traustataki alkunn orðvæðing
míns ágæta samherja Sverris
Hermannssonar alþm.
Jón G. Sólnes
Bram van Velde.
Bram Van
Velde
Öllum, sem með listviðburðum
fylgjast hérlendis, mun kunnugt
um hina stórhöfðingjalegu gjöf
hins nafnkunna fransk-holl-
enzka myndlistarmanns Bram
van Velde til Listasafns íslands.
Gjöfin, er telur 65 grafísk verk,
(litógrafíur) hefur verið vel
tíunduð í fréttum fjölmiðla, og
Valtýr Pétursson hefur m.a.
skrifað tvær fræðandi greinar
um listamanninn og gjöf hans
hér í blaðið.
Víst er, að Bram van Velde er
mjög nafnkunnur um heims-
byggðina og er hans skilmerki-
lega getið í einhverju fullkomn-
asta uppsláttarriti yfir málara-
list í 8 þykkum bindum er út
hefur komið, og sem ég var svo
lánsamur að eignast á sl. ári. En
þrátt fyrir fullkomleika þessa
uppsláttarrits (Die grosse ENZ-
YKLOPADIE DER MALEREI,
Herder forlagið Freiburg, Basel,
Wien 1978) hefur láðst að geta
íslands, og allra höfuðborga
Evrópu er getið nema Reykja-
víkur! — Að vísu er minnst á tvo
íslendinga, þá Erró og Svavar
Guðnason, en heimildir um þá
eru fengnar erlendis frá. Ein-
hvern veginn er ég sannfærður
um, að sökin liggur hér hjá
okkur sjálfum, en það er önnur
saga og verður fjallað um þá hlið
í Myndlistavettvangi bráðlega.
Mér þykir rétt að geta örlítið
uppruna og ferils Bram van
Velde, en hann fæddist hinn 19
október 1892 í Zoeterwoude í
nágrenni Leiden í Hollandi.
Telst hann fulltrúi „Art Inform-
el“ — stefnunnar í málaralist, en
var í upphafi ferils síns undir
áhrifum frá impressjónistum.
Árið 1924 fer Bram van Velde til
Worpswede í N. Þýskalandi og
vinnur í stíl, er kenndur er við
listamannanýlendu, er þar hélt
til og hallaðist að expressjón-
isma. Meðal nafntogaðra er töld-
ust til þess uppreisnargjörnu
listamannanýlendu má nefna
hina einstæðu Paulu Modersohn
Becker 1876—1907, en hún var
einmitt gift Otto Modersohn,
sem ásamt Fritz Mackensen
lögðu grunninn að þessari ný-
lendu. Margt listamanna tylltu
þar tá og má þar nefna frægan
Rainer Marie Rilke en Paula
málaði fræga mynd af honum.
Árið 1924 sest van Velde að í
Ljósfari RE 102 kom til Reykjavíkur á mánudag frá Álasundi í Noregi þar sem skipið var endurbyggt, m.a.
lengt, skipt um aðalvél og ljósavél, settar í það hliðarskrúfur, smfðuð ný brú og dekkhús og lagður
riðstraumur í stað jafnstraums. Verkið var boðið út í desember sl. og buðu í það 4 erlendar
skipasmíðastöðvar og 2 innlendar. Tilboð Longva Mek. Verksted var lægst og afgreiðslutími stytztur.
Útgerðarfélagið Barðinn hf er eigandi Ljósfara. Ljósm. Kristinn.
Hugleiðingar
um efnahagsmál
-
i