Morgunblaðið - 28.07.1981, Page 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 28. JÚLÍ1981
Brúðkaups-
iðnaðurinn í
algleymingi
Því heíur oft verið haldið
fram, að vandræði brezka iðn-
aðarins stöfuðu einkum af því,
hve seinn hann væri að gripa
við sér og tileinka sér nýjar
aðferðir eða koma auga á ný
markaðstækifæri. Slikt verður
ekki sagt nú, að því er snertir
brúðkaup þeirra Karls prins og
lafði Díönu. Leirkerasmiðir,
vefnaðarframleiðendur, skart-
gripasalar, tízkuhönnuðir og
ótal fleiri hófust strax handa
24. febrúar sl., er fyrirhugað
brúðkaup var kunngert. Marg-
ir sáu strax fyrir, að varningur
fyrir milljónir punda ætti eftir
að seljast í tilefni brúðkaupsins
og þá var bara að gripa tæki-
færið og næla sér i bita af
kökunni. Hér var þvi fundið
kærkomið tækifæri til þess að
lífga upp á brezkan efnahag,
sem ekki hefur séð sjö dagana
sæia að undanförnu.
Handklæði, fatnaður, bjór-
könnur, sælgætiskrúsir, gólf-
mottur, skartgripir og annar
varningur af öllu hugsanlegu
tagi fck nú að streyma út f
glugga verzlananna og hversu
ólíkur og sundurleitur, sem þessi
varningur var, þá hafði hann
yfirleitt eitt sameiginlegt, sem
var mynd af brúðhjónunum.
Sumt af þessum varningi þykir
illa gert, jafnvel ósmekklegt,
þótt góðar undantekningar séu
vissulega til og þá einkum í
skartgripaiðnaðinum.
Brezk stjórnvöld hafa haft af
því miklar áhyggjur, að sölu-
mennskan í tilefni brúðkaupsins
færi algerlega úr skorðum og sá
ótti virðist á rökum reistur. I
fyrstu var áformað, að allt, sem
tengdist brúðkaupinu, skyldi
vera undir eftirliti og sæta leyfi
yfirvalda, en fljótlega fór allt úr
böndum. Þannig má sjá af-
skræmdar myndir af Karli
prins, svo sem af honum sköll-
óttum og eyrnastórum, á bjór-
krúsum og diskum, handklæðum
og munnþurrkum.
En það er ekki tómt glingur
sem selst. Eftirspurnin eftir
dýrum myndastyttum af prins-
inum, sem sumar kosta allt að
2000 pund, hefur stóraukizt. Þá
hefur postulínsiðnaðurinn og
silfursmíðin látið óspart til sín
taka og hjá báðum þessum
greinum listiðnaðarins hefur
verið framleitt mikið af vönduð-
um og fallegum gripum, sem
eiga eftir að prýða brezk heimili
um mörg ókomin ár, en ekki
bara á meðan brúðkaupið og það
tilstand, sem því fylgir, stendur
yfir.
Póststjórnin
makar krókinn
Það eru ekki bara einkaaðilar,
sem hyggjast maka krókinn í
tilefni brúðkaupsins. Brezka
póststjórnin og samsvarandi
stofnanir í einum 70 löndum
innan samveldisins og utan
hyggjast gefa út frímerki, sem
ekki bara eru ætluð til almennr-
Um sjötíu lönd utan
og innan samveldisins
gefa út frímerki i til-
efni brúðkaupsins.
Brezka póststjórnin
gefur út tvö frimerki
og má hér sjá annað
þeirra.
ar notkunar, heldur eiga kannski
fyrst og fremst að létta buddu
ástríðufullra frímerkjasafnara,
sem fyrirfinnast í öllum löndum.
Mörg þessara frímerkja þykja
hins vegar full virðuleg en
kannski ekki að sama skapi
litrík og falleg. En þarna kennir
þó margra grasa, og vissulega
eiga mörg þessara merkja eftir
að gleðja augu safnara um víða
veröld.
Brezka póststjórnin gefur út
tvö frímerki í tilefni atburðar-
Kærkomið
tœkifœri
fyrir brezkt
atvinnulíf
Þessi mynd á að sýna yfir þúsund hluti
fyrir augum i tilefni brúðkaups þeirra
af hinum óliklegustu gerðum, sem framleiddir hafa verið með sölu
Karls krónprins og lafði Diönu.
Hafa ber það er
sannara reynist
eftir dr. Gunnlaug
Þóröarson hrl.
Það var kennt í skólum, a.m.k.
áður fyrr, að ein þeirra dyggða, sem
Persar innrættu sonum sínum, hefði
verið að segja satt og enn í dag þykir
þetta, sem betur fer, sjálfsagt upp-
eldisatriði. Það er vissulega hvim-
leiöur löstur, að ekki sé meira sagt,
að segja ósatt hvað þá heldur að
Ijúga. Á þessu tvennu er þó mikill
munur; menn geta sagt ósatt án þess
að vita það, en þegar menn segja
ósatt gegn betri vitund, heitir það á
góðri íslensku og biblíumáli að ljúga
og verknaðurinn lygi. Margt dóms-
málið hefur án efa fengið rangláta
niðurstöðu af þeim sökum. Menn
geta verið mjög uppvægir fyrir
orðinu einu „lygi“ og þola illa, að
aðrir láti sér slíkt orð um munn fara.
Þannig hefur undirritaður fengið
vítur fyrir að láta slíkt orð falla í
dómsmáli og var því slegið upp með
miklum fyrirsögnum í dagblöðum,
að vítur á mig hefðu verið látnar
fylgja dómsorðinu. Var þetta í máli,
þar sem vitni fór vísvitandi með
rangt mál fyrir rétti og í algjöru
berhöggi við skýrslu tíu annarra.
Niðurstaða málsins var byggð á
þeim orðum, en orð hinna tíu
léttvæg fundin.
Slíkt athæfi, að fara vísvitandi
rangt með, er jafn alvarlegt þótt um
sé að tefla atriði, sem ekki hafi
beinlínis fjárhagslegt gildi, en gæti
haft þýðingu, t.d. frá listrænu eða
menningarlegu sjónarmiði. Alvar-
legast er þó, þegar menn nota stöðu
sína sem sérfræðingar til þess að
gefa rangar upplýsingar um verk og
gefa því einhvern stimpil, sem ekki á
neina stoð í veruleikanum, t.d. að
málverk, sem væri eftirmynd, jafn-
vel af eftirmynd, væri frummynd
heimsþekkts og löngu látins lista-
manns. Með slíku atferli mætti
takast að telja þeim, sem ekki hefði
sérþekkingu á, trú um, að verk, sem
væri einskis eða lítils virði væri
milljóna virði og hafa þannig rang-
lega fé af mönnum. Slíkir sérfræð-
ingar, er uppvísir yrðu um þesshátt-
ar athæfi, væru um allan aldur
óalandi og óferjandi í grein sinni og
yfirleitt. — Freistingin gæti auðvit-
að verið mikil að gera verðlaust verk
að miklum verðmætum. Má í því
sambandi nefna Kensington-stein-
inn fræga, sem dæmi um tilraun til
alvarlegrar sögufölsunar. —
Fyrir nokkrum árum er ég átti
sæti í stjórn Listasafns íslands
(safnráði), áskotnaðist mér sem
greiðsla upp í lögmannsþóknun (sem
að vísu varð ekki greidd að öðru
leyti) lítið oliumálverk eftir Þorvald
Skúlason (30x35 cm). Þetta var
sjálfsmynd listmálarans, máluð i
Noregi 1933 og merkt: „Th. Skúla-
son“, en á þann hátt mun listmálar-
inn hafa merkt verk sin þá, er hann
var við nám í Osló. Nokkrum árum
áður hafði nokkru stærra olíumál-
verk eftir Þorvald Skúlason, sjálfs-
mynd frá svipuðum tíma, sennilega
um 40x50 cm, verið til sýnis í glugga
fornverslunar einnar, sem rekin var
á horni Týsgötu og Lokastígs. Mál-
verkið var þarna um langt skeið til
sölu og löngum til sýnis í glugga
verslunarinnar. Mér var oft starsýnt
á málverkið og lét mér detta í hug að
kaupa það. Verð þess var kr. 700.-, ef
ég man það rétt.
Ekki varð þó úr þeim kaupum og
er mér ókunnugt hvað varð um
málverkið. Mér fannst hins vegar að
eðlilegast væri, að Listasafn íslands
eignaðist sjálfsmynd þá sem ég hafði
eignast. Hverju listasafni hlýtur að
11: Milverk signerað: Þ.S. 1931.
vera fengur að því að eiga sjálfs-
myndir þeirra manna, sem það á
verk eftir, og er keppikefli flestra
listasafna. — Mér kom til hugar að
gefa listasafninu verkið, en þar sem
Þorvaldur Skúlason átti þá sæti í
safnráði með mér, taldi ég eðlilegt
að bjóða listasafninu verkið til
kaups við mjög vægu verði. Svo
ótrúlega tókst þó til, að Þorvaldur
Skúlason lagðist algjörlega gegn því
að safnið keypti verkið eða jafnvel
þægi það að gjöf, taldi hann það eiga
lítið skylt við það, sem hann væri að
gera og hafa lítið gildi sem slíkt.
Jafnframt gat hann þess, að hann
hefði málað þó nokkrar sjálfsmynd-
ir, er hann var í Noregi, a.m.k. 4—5,
þetta hefðu verið bernskubrek, sem
ekki væri þess virði að hafa í
listasafni. Eitthvað á þessa leið voru
orð hans. — Því fór svo, að ég
fargaði myndinni og lét gamlan vin
minn, sem þekkt hafði Þorvald
Skúlason frá blautu barnsbeini, fá
hana. Þegar þessi vinur minn sá
hana hjá mér átti hann ekki til orð
12: Málverk signerað: Th. Skúla-
aon 1933.
yfir að lýsa því hve sjálfsmyndin
væri frábær, nauðalík listmálaran-
um á þeim tíma sem hún var gerð.
Myndin er nú í fórum annars vinar
míns, þar sem Þorvaldur Skúlason
hefur margsinnis séð hana.
Á sl. vori var því slegið upp með
miklu yfirlæti í sjónvarpi og fjöl-
miðlum, að safni því, er Sverrir
Sigurðsson forstjóri hefði af mikilli
rausn sinni fært Háskóla íslands að
gjöf, hefði bæst sjálfsmynd Þorvald-
ar Skúlasonar að gjöf. Væri þetta
alveg einstakt verk að því leyti, að
það væri einasta sjálfsmyndin, sem
til væri eftir Þorvald Skúlason, að
því er einn stjórnarmanna í lista-
safni H.Í., Björn Th. Björnsson
listfræðingur, upplýsti, og var á
honum að skilja, að þetta væri
óhemju verðmætt listaverk. Mál-
verkið er merkt með: „Þ.S.“ 1931, en
um þær mundir er listmálarinn var í
Osló mun hann að jafnaði hafa sett:
„Th. Skúlason“ undir verk sín, að því
er ég best veit. Mér þykir satt að
segja óskiljanlegt, að listfræöingur,
sem hefur um langt skeið haft að
meginverkefni að kynna sér sögu
íslenskrar myndlistar og ekki síst
nútímalistar, skyldi ekki vita betur.
— Flestir listfræðingar hefðu athug-
að málið betur áöur en þeir leyfðu
sér að fullyrða slíkt, ekki síst voru
hæg heimatök. Það er ótrúlegt, hve
listfræðingurinn virðist vera fá-
kunnandi um listaferil Þorvaldar
Skúlasonar. Varla geta aðrar orsakir
legið að baki þeirri fullyrðingu
listfræðingsins um að Þorvaldur
Skúlason hefði aðeins málað eina
sjálfsmynd.
Nokkru eftir að sagt var frá
þessum menningarviðburði í fjöl-
miðlum var „Myndlistarþing 1981“
haldið undir forsæti Björns Th.
Björnssonar og áttu t.d. forstöðu-
maður Listasafns íslands, Selma
Jónsdóttir, og undirritaður einnig
sæti þar. Þótti mér skylt og rétt aö