Morgunblaðið - 28.07.1981, Síða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 28. JÚLÍ1981
Útgefandi tiblabib hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjórb Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.
Fulltrúar ritstjóra Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson.
Fréttastjórar Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson.
Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033.
Áskriftargjald 80 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 4 kr. eintakiö.
Að halda sig
við staðreyndir
máls
Mikill styr hefur nú staðið
um súrálið og meinta til-
raun Alusuisse til að selja ísal á
haerra verði til að greiða minni
skatta til íslenzka ríkisins. Nú
eru ráðgerðar viðræður um það
mál. Betra hefði verið að ræða
endurskoðun samningsins eins
og 1975, en þá varð okkur heil-
mikið ágengt. Skattamálið verð-
ur að gera upp i heild sinni og
súrálsmálið er einungis einn
hluti þess. Taka þarf samning-
ana frá 1966 með áorðnum breyt-
ingum frá 1975 upp til endur-
skoðunar á grundvelli breyttra
aðstæðna, einkum hækkunar
olíuverðs. Og raunar hefði fyrr
mátt vera.
A þetta hefur Morgunblaðið
lagt áherzlu, svo og að menn
byggi málflutning sinn á stað-
reyndum, en hvorki óskhyggju né
brengluðum upplýsingum. Þjóð-
viljinn hefur misst jafnvægið í
offorsinu, Dagblaðið hefur verið
taglhnýtingur hans og framleng-
ingarsnúra Hjörleifs, heitir það
„frjáls blaðamennska", og Tím-
inn hefur gerzt sekur um trúnað-
arbrot. Er nú mál að linni og
hver reyni að halda sínu höfði.
Það getur svo sem verið málefna-
leg afstaða að einblína á súrálið
og kveða upp dóma á misjöfnum
forsendum, en Morgunblaðið hef-
ur talið eðlilegra, að rætt sé um
súrálsmálið innan þess ramma
sem almennar viðræður um end-
urskoðun krefjast — og heldur
blaðið fast við þá afstöðu, hvað
sem heyrist úr þeim þokulúðrum
sem nefndir hafa verið.
Morgunblaðið hefur ekki viljað
gerast dómari í þessu máli frekar
en ríkisstjórn íslands, en haldið
sig við að leggja staðreyndir á
borðið.
Hver verða vinnubrögð
iðnaðarráðherra ?
Eftir að íslenzk dagblöð hafa
fjallað um svokallað súráls-
mál vikum saman, stendur það
einna helzt upp úr allri umræðunni
að forsætisráðherra og iðnaðarráð-
herra túlka meintar niðurstöður
Coopers & Lybrand og samþykkt
íslenzku ríkisstjórnarinnar um
málið með gagnstæðum hætti. Um
þetta efni segir Geir Hallgrímsson,
formaður Sjálfstæðisflokksins, í
grein í Mbl.: „Iðnaðarráðherra
gagnrýnir þingflokk sjálfstæð-
ismanna fyrir að viðurkenna ekki
niðurstöður C&L um yfirverð á
súráli sem marktæka niðurstöðu og
Þjóðviljinn talar um samhljóða
niðurstöðu ríkisstjórnar Gunnars
Thoroddsen, að Alusuisse hafi
gerzt brotlegt bæði við aðalsamn-
ing og aðstoðarsamning. Bæði for-
sætisráðherra og dómsmálaráð-
herra hafa hins vegar lýst því yfir
að í samþykkt ríkisstjórnarinnar
felist ekki mat eða álit ríkisstjórn-
arinnar á niðurstöðum C&L, þótt
til þeirra sé vitnað. Báðir hafa
ráðherrar þessir ennfremur sagt,
að þeir væru ekki reiðubúnir að
fella dóm í máli þessu, væntanlega
vegna skorts á upplýsingum og
skýringum. — Krafa sjálfstæð-
ismanna um alhliða athugun á
öllum þáttum málsins er því nauð-
synleg íslenzkri hagsmunagæzlu og
rýfur enga samstöðu."
Matthías Á Mathiesen, alþingis-
maður,, segir í grein í Mbl. að
sjálfstæðismenn á Aiþingi hafi
boðið samstarf um heildarskoðun á
málum ísal í desembermánuði sl.
en iðnaðarráðherra hafi hafnað
samstarfi — og kosið að halda á
málum eins og alþjóð er nú kunn-
ugt. Orðrétt sagði Matthías: „Hér
var ekki verið að hugsa um íslenzka
hagsmuni heldur flokkspólitíska
hagsmuni ráðherrans. Það var
meira atriði ef hægt væri að koma
höggi á ísal eða Alusuisse en ná
fram leiðréttingu og tryggja hags-
muni íslands. Það hentaði betur
„stóriðjustefnu" Alþýðubandalags-
ins.“ Ennfremur segir Matthías:
„Þingflokkur sjálfstæðismanna
gerir kröfur til þess í þeirri stöðu
mála, sem nú er, að alhliða athug-
un fari fram á viðskiptum ísal og
Alusuisse. Sjálfstæðismenn eru
reiðubúnir til þess nú sem áður að
taka þátt í slíkri alhliða athugun,
enda fari hún fram til þess að
tryggja hagsmuni okkar íslend-
inga, en ekki flokkspólitíska hags-
muni iðnaðarráðherra."
Eyjólfur Konráð Jónsson, alþing-
ismaður, segir að „súrálsráðherr-
arnir og sérlegur fulltrúi þeirra frá
1972, Ingi R. Helgason, beri ábyrgð
á því að Alusuisse hafi ekkert
aðhald haft“, en samningsákvæði
um endurskoðun hafa ekki verið
nýtt frá 1975 fyrr en nú og
endurskoðun þá þröngt takmörkuð
að fyrirmælum iðnaðarráðherra.
Eyjólfur lýsti því yfir á Alþingi í
desembermánuði sl. og endurtekur
í blaðagrein í Mbl. 22. júlí sl., að
„ekki standi á honum né neinum
öðrum þingmanni Sjálfstæðis-
flokksins að taka hraustlega á
móti, ef á daginn kemur að samn-
ingar hafi verið brotnir". „Söku-
dólgarnir eru súrálsráðherrarnir,"
sagði Eyjólfur Konráð, „sem ættu
að segja af sér.“
Birgir ísleifur Gunnarsson, al-
þingismaður, kemst svo að orði um
þetta mál: „Enginn vafi er á því að
forráðamenn Alusuisse eru harð-
drægir viðskiptamenn. Þeim á þess
vegna að mæta af ákveðinni hörku
og hreinskilni. Iðnaðarráðherra og
lið hans nálgast málið hins vegar
með hugarfari, sem er einkennileg
blanda af minnimáttarkennd og
ofsóknargleði ... Undir eðlilegum
kringumstæðum ættum við nú að
geta náð hagstæöum samningum
við Isal til aukinna hagsbóta fyrir
Islendinga. Iðnaðarráðherra og lið
hans virðast ekki ætla að reynast
klókir og farsælir samningamenn
fyrir ísland. Það yrði mikil ógæfa,
ef það tækist að klúðra okkar góða
málstað."
Jónas Elíasson, prófessor, segir 1
blaðagrein um sama efni: „Það er
alveg ótvírætt að íslendingar og
Alusuisse hafa mikla möguleika til
að þróa samvinnu sín á milli til
hagsbóta fyrir báða ... íslendingar
og Alusuisse geta í sameiningu
reist álverksmiðju sem kaupir raf-
orku á beztu kjörum frá íslending-
um, þar á móti getur Alusuisse
fallizt á hækkun á raforkuverði
ísal. íslendingar geta komið sér
upp olíuhreinsunarstöð sem vinnur
úr svartolíu. Alusuisse getur styrkt
þessar fyrirætlanir með því að
kaupa olíukoks til rafskautagerðar
af hreinsistöðinni. íslendingar og
Alusuisse geta komið sér upp
sameiginlegri rafskautaverk-
smiðju."
Ennfremur segir prófessorinn:
„Samskipti ríkisstjórnar og Alu-
suisse hafa verið á trúnaðargrund-
velli fram til þessa. Deilumál hafa
komið upp en þau hafa verið leyst
með gagnkvæmu samkomulagi.
Viðskipti íslendinga og Alusuisse
hafa dafnað. En með súrálsmálinu
svokallaða verður gífurleg breyting
á eðli þessara samskipta. Eðli
samskiptanna hefur breytzt frá því
að vera yfirgnæfandi vinsamlegt,
yfir í að vera yfirgnæfandi fjand-
samlegt. Það verður því að telja
verulega hættu á, að þessi óheppi-
lega breyting á eðli samskipta leiði
til stöðnunar í viðskiptum ...“ Hér
er það enn áréttað, sem fleirum og
fleirum er að verða ljóst, að það
hafa ekki verið íslenzkir hagsmun-
ir, heldur flokkspólitísk viðhorf
iðnaðarráðherra til orkuiðnaðar,
sem ráðið hafa ferð í viðbrögðum
hans í máli þessu.
Lokaorð í grein Geirs Hallgríms-
sonar um súrálsmálið vóru þessi:
„Allt ber að sama brunni, upplýsa
verður málið til fulls, svo að hið
sanna komi í ljós, sýna gagnaðila
sanngirni en halda honum afdrátt-
arlaust að samningum. Með þess-
um hætti eigum við síðan að stíga
næstu skref í virkjun orkulinda og
orkufrekum iðnaði í samvinnu við
erlenda aðila með þeirri eignarað-
ild sem hentar okkur bezt sam-
kvæmt mati á hverjum tíma.“
Spurningin í dag er þessi: Hyggst
iðnaðarráðherra tryggja samstöðu
inn á við og út á við með samstarfi
við stjórnarandstöðu í máli þessu,
sem stendur til boða, og fela nefnd
fagaðila, sem allir þingflokkar geta
borið traust til — og sá sýnist vilji
forsætisráðherra — að leiða við-
ræður og framvindu málsins, eða
ætlar hann að halda því áfram sem
sérmáli sínu í farvegi verklags, sem
hefur ótvíræðan flokkspólitískan
svip?
Geysif jölmenn Skálholtshátíð:
Kaþólsk biskupamessa
flutt í Skálholti í
fyrsta sinn í 4 aldir
SKÁLIIOLTSIIÁTÍÐ var haldin á sunnudaginn að viðstöddu miklu
fjolmenni. Á hátíðinni gerðist sá kirkjusögulegi atburður. að kaþólsk
biskupamessa var flutt í Skálholti i fyrsta skipti í fjórar aldir.
— Skálholtshátíð hefur nú ver-
ið haldin árlega síðan 1949, en sá
siður var tekinn upp fyrir atbeina
Skálholtsfélagsins, sem þá var
nýlega stofnað, sagði biskup Is-
lands, hr. Sigurbjörn Einarsson,
er blm. hafði samband við hann.
Þessi hátíðahöld voru liður í þeirri
vakningarstarfsemi, sem félagið
reyndi að koma af stað og tókst að
koma af stað, í því skyni að hefja
endurreisn Skálholtsstaðar, og öll
árin hefur margt manna safnast á
staðinn og notið þar mikils, bæði í
mæltu máli og söng, og svo var
þetta einnig á sunnudaginn.
— Hátíðin að þessu sinni bar
nokkurn blæ af kristniboðsafmæl-
inu, en kirkjan hefur haldið til
þess með ýmsum hætti. Vestfirð-
ingar höfðu sína hátíð 12. júlí, en
19. júlí var hátíð á Giljá eins og
kunnugt er, þar sem afhjúpaður
var varði til minningar um
kristniboðana Friðrik og Þorvald.
í fyrradag var, má segja, kristni-
boðshátíð Sunnlendinga í Skál-
holti.
— Klukkan ellefu flutti Frehen
biskup rómverskra-kaþólskra,
messu, með aðstoð presta sinna og
þetta var nú í sjálfu sér kirkju-
sögulegur viðburður. — Ég bauð
honum, hélt hr. Sigurbjörn áfram,
að flytja messu þarna í Skál-
holtskirkju og vildi að þeir tækju
þátt í hátíöahöldunum víðar. Fre-
hen var boðið að vera á Giljá líka,
en gat ekki komið því við sakir
lasleika. Þarna flutti hann messu
og kaþólsk biskupamessa hefur nú
ekki verið flutt þarna undanfarn-
ar fjórar aldir. Hann prédikaði
einnig við messuna klukkan tvö,
sem ég annaðist með aðstoð
víglsubiskups, séra Sigurðar
Pálssonar og prestsins í Skálholti,
séra Guðmundar Óla Ólafssonar.
Klukkan 11 var kirkjan þéttsetin
og klukkan tvö var hún full út úr
dyrum og langt frá að allir
rúmuðust sem komu, en þeir gátu
þó notið messunnar út.i. Klukkan
hálf fimm var samkoma í kirkj-
unni og þar voru samankomnir
kirkjukórar víðsvegar að af Suð-
urlandi og sungu. Séra Eiríkur J.
Eiríksson flutti þar hátíðarræðu,
og minntist kristniboðsafmælis-
ins, sagði biskup að lokum.
Meðfylgjandi myndir frá Skál-
holtshátíðinni tók Anna Torfa-
dóttir.