Morgunblaðið - 19.09.1982, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 19.09.1982, Blaðsíða 2
50 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 19. SEPTEMBER 1982 „Kannski breyti ég asnanum 1 opinn fólksvagn" samþykkt og við hófumst handa. Myndin var tíu sinnum þrír metr- ar að stærð, svo það var nóg pláss. Við vorum auðvitað mjög ólíkir innbyrðis, það voru „aksjónmálar- ar" eins og Kristján Davíðsson og danskur málari og sænskir, fínleg- ir dalakofamálarar. Þetta varð ansi skrýtin mynd. Það endaði auðvitað með því að Kristján og þessi Dani máluðu hana nánast einir. Þeir notuðu fljótvirkustu aðferðina." Kom med fígúruna aftur — En hvað með einstaklinginn og málarann Einar Hákonarson, hvað hefur hann málað, á hvaða leið er hann í sínu málverki? „Kftir nám í MHÍ hérna heima, var ég við nám í Svíþjóð nokkur ár. Þá var abstrakt aðalstefnan ef svo má segja. Ég hreifst af mynd- um Englendingsins Francis Bac- on, sem voru fígúratívar og ég hóf að nota fígúrur í mínum myndum og hef gert það síðan. Fyrsta sýn- ingin mín hér var í Bogasalnum, 1968. Eg held satt að segja að ég hafi komið með fígúruna aftur inn í islenska myndlist, eftir nokkra fjarvist. Maðurinn hefur verið viðfangs- efni myndlistarinnar alla tíð. Formið hefur verið breytilegt, en í eðli sínu er öll myndlist um mann- inn, líka hreinar abstraktmyndir. Framan af voru mínar myndir jafnan byggðar upp af miklum innri andstæðum. Það voru sund- urtættar mannverur annars vegar og hörð form hins vegar. Ég tefldi þessu saman í myndunum til að lýsa firringu og einangrun manns- ins í fjöldanum. I fyrstu málaði ég fígúrurnar mjög frjálslega, en síðar urðu myndirnar stífari, gengu nærri því að verða litaðar teikningar, en fyrir svona fimm eða sex árum fór ég að reyna að opna þetta allt meira og gera myndirnar tilfinn- ingaríkari. Síðan hef ég verið að losa sífellt meira um formið. Áður vann ég alltaf skissur mjög ná- kvæmlega, en nú eru þær bara hugmyndir, sem ég krota á blað viðstöðulaust og byggi aðeins á í stærstu dráttum. Með þessum hætti verður myndgerðin mun frjálsari en ella. Þetta hefur reyndar verið að gerast úti í heimi núna upp á síð- kastið. Conceptual-listin, eða hugmyndafræðileg list, er að detta niður, en kominn upp kröftugur expressíónismi í anda þýsku ex- pressíónistanna, t.d. Emils Nolde. Þetta er kallað Nýja málverkið. Hitt er þetta sem íslenskir lista- menn hafa sumir hverjir kallað nýlist, sem er undarlegt orð og al- gert rangnefni, auðvitað. Það virðist því sem ég sé að komast í takt við tímann aftur," segir Einar og hlær dátt. „Annars er ómögulegt fyrir menn að vera að hlaupa á eftir einhverjum ism- um og tískum. Menn gera þetta á meðan þeir eru ungir og það er eðlilegt. En menn verða einhvern tíma að setjast niður og vinna út úr þessu ef þeir ætla að gera eitthvað sem hefur einhverja vigt." Ekki ölmusumenn Einar hafði alltaf annað veifið skotrað augunum á myndina á trönunum á meðan við vorum að tala saman og þegar Kristján Örn ljósmyndara bar að garði og hann bað Einar að setja nokkur strik á myndina, þá fór Einar samstundis í sloppinn sem eitt sinn mun hafa verið hvítur sem mjöll en er nú að miklu leyti eins og expressíónískt málverk af heiði í helliregni, og byrjaði að mála. Það verður til fígúra aftan og ofan við Jesú á asnanum og það kemur í ljós eitthvað sem gæti verið austurlensk jurt, en gæti líka verið njóli. Einar málar hik- laust með löngum pensildráttum og svörtu strikunum fjölgar og Kristján Örn myndar og myndar. Síðan hverfur hann á braut og Einar leggur frá sér heiðasloppinn og við tökum til við kaffið og sam- talið á nýjan leik. Hann heldur áfram að gjóa augunum við og við á myndina. Ég spyr hann hvernig það sé að vera myndlistarmaður á þessum tímum, í þessu landi. „Það er nú svona og svona. Þó er nú búið að setja á stofn Lista- verkasjóð ríkisins, sem hefur til umráða eitt prósent af fjárlögum ríkisins, annað hvort A eða B. Þessi sjóður ætti að geta skapað myndlistarmönnum verkefni f framtíðinni. Mér hefur alltaf þótt eðlilegra að menn vinni ákveðin verkefni og fái greitt fyrir þau, fremur en að vera með styrkja- kerfi. Listamenn eiga ekki að vera ölmusumenn. En það er dálítil saga á bak við Listaverkasjóðinn. Þannig var, að fyrir þremur ár- um var ég beðinn um að gera til- logu að veggskreytingu á nýju skólahúsi á Lyngási við Safamýri. Ég gerði það og þetta var nokkuð stórt verk. Þá var sú regla í gildi að verja mætti tveimur hundraðs- hlutum af byggingarkostnaði opinberra bygginga til listskreyt- inga. Nú, það var töluverð reki- stefna útaf þessu í menntamála- ráðuneytinu og eitthvað var fjarg- viðrast út af þessu í blöðunum. Á endanum var tillögum mínum hafnað. Þetta þótti of dýrt. Það átti að kosta tíu gamlar milljónir og var 15—20 fermetra verk. Þessi 2% -regla hefur lítið verið notuð, en eftir þessa epísóðu þarna um árið lögðu þrír þing- menn fram frumvarp um að regl- an yrði gerð að skyldu. Það voru þeir Birgir ísleifur Gunnarsson, Halldór Blöndal og Ólafur G. Ein- arsson. Menntamálaráðherra vildi ekki vera minni karl og lagði að bragði fram annað frumvarp sem nú mun orðið að lögum og það var frumvarpið um Listaverkasjóð- ínn. .Allar stefnur jafn réttháar „Þetta urðu nú ekki síðustu viðskipti mín við þann makalausa menntamálaráðherra, Ingvar Gíslason. Ég veit ekki hvort þetta deilumál um veggskreytinguna gerði hann tortrygginn í minn garð eða hvað, en allavega var það undarlegt þegar hinar dálítið frægu deilur urðu í Myndlista- og handíðaskólanum nú fyrir stuttu, að ég þurfti að leita til Skóla- meistarafélags íslands til að fá stuðning til að fá að halda uppi aga í mínum skóla. Þetta mun einsdæmi. Mig langar til að leiðrétta eitt. Ég hef verið ásakaður fyrir að vera á móti ákveðnum stefnum. Þetta er ekki rétt og stríðir alger- lega gegn minni sannfæringu. En það er ekki síður andstætt minni sannfæringu að stofnaðar séu í listaskólum sérstakar deildir utan um ákveðnar stefnur. Þar eiga all- ar stefnur að vera jafn réttháar og það voru þær vissulega í MHÍ áður en þessi sérstaka svokallaða „ný- listadeild" var sett á laggirnar. Nemendum í MHÍ hefur einatt þótt það undarlegt við fyrstu sýn, að þar kenna margir kennarar og nánast hver með sína sérstöku skoðun á listinni. En það er ekki hægt að kenna list með einhverju einu patenti. Það er einmitt já- kvætt fyrir unga fólkið að geta nýtt sér það besta úr hugmyndum ólíkra kennara." Það er allt í einu komin kona á myndina á trönunum. „Já, ég var búinn að vera að sjá hana þarna á meðan við vorum að tala saman, svo ég teiknaði hana bara. Það vantaði eitthvað þarna." Við höfum á myndina og hrær- um í kaffibollunum, svo undir tek- ur í vinnustofunni. „Annars á þetta kannski eftir að breytast mjög mikið þegar ég byrja að mála þetta. Ég er til dæmis ekki alveg búinn að ákveða hvort ég á að láta Jesú horfa fram eða til baka. Kannski breyti ég asnanum í opinn fólksvagn," segir Einar og hlær. Umtalsvert ógagn Einar Hákonarson er nú stjórn- arformaður Kjarvalsstaða. Við ræðum nokkuð um það. „Ég hef áhuga á að Kjarvals- staðir verði alþjóðlegri en verið hefur. Mér finnst að íslendingar megi gjarnan líta eitthvert annað út í heiminn en alltaf til Norður- landa, þótt þar sé margt ágætt að sjá. Við höfum jú líka Norræna húsið til að halda hér uppi nor- rænni menningu sérstaklega, og forða okkur frá þessari ímynduðu amertkaníseringu, sem skandina- vískir sveitakarlar í menningar- málum rugla stundum heimskúlt- úrnum saman við. Það er nú til dæmis eitt dálítið hættulegt mál á ferðinni núna fyrir íslenska myndlist, en það er það, að nú eru það útlendingar sem í æ ríkara mæli ráða því hvaða íslensk list er sýnd á erlend- um vettvangi. Norræna lista- bandalagið er orðið miðstýrt kerfi sem ræður of miklu. Það var Svíi sem valdi íslensku verkin á nor- rænu menningarkynninguna í Bandaríkjunum. Forystumenn FÍM á undanförnum árum hafa verið of hallir undir þetta, finnst mér, og fleirum, og því var það líka að við tókum okkur saman, nokkrir menn sem mála hér að verulegu marki, og stofnuðum Listmálarafélagið, sem stundum er kallað „Olíufélagið" en það stenst nú reyndar ekki alveg, því sumir okkar mála með akrýllitum. Þeir listfræðingar sem hér starfa nú og komið hafa spreng- lærðir heim á síðustu árum, hafa líka unnið myndlist hér umtals- vert ógagn með sérlega neikvæð- um skrifum um allt sem gert er hér eða þar um bil. Þessir menn eru auðvitað vel menntaðir í al- þjóðlegri listasögu og ættu reynd- ar að heita listasafnfræðingar, en þeir vita oft sáralítið um íslenska myndlistarsögu og ættu að kynna sér betur þann fróðleik sem Björn Th. Björnsson hefur sett á bækur um það efni, nú síðast í stórvirk- inu, „íslensk myndlist". Þeir gætu tekið hann sér til fyrirmyndar og fjallað um íslenska myndlist í dýpri skilningi." Breytingar á KjarvaJsstöðum. „Það eru fyrirhugaðar ýmsar breytingar á Kjarvalsstöðum, bæði innan húss og utan. Hönnun hússins hefur ekki tekist alveg sem skyldi. Það er þannig búið að samþykkja að veggir í sýningar- sölum verði hafðir hvítir og nú er beðið eftir tillögum arkitektsins, varðandi hið mjög svo umdeilda loft sem fer í taugarnar á öllum þeim sem sýna þarna. Danirnir, sem settu upp sýninguna á verk- um Thorvaldsens, hafa þannig brugðið á það ráð að búa til hús utan um sýninguna til að losna við núverandi veggi og loft. Nú er stjórnin að vinna vetrar- dagskrána. Það er mikið happ fyrir Kjarvalsstaði að hafa Þóru Kristjánsdóttur listráðunaut. Starfsemin hefur orðið mun líf- rænni eftir að hún tók til starfa. Og þá ekki bara á sviði myndlist- ar. Það eru hugmyndir um að koma upp færanlegu leiksviði utanhúss, við húsið. Það er nauð- synlegt að starfsemi þessarar menningarmiðstöðvar Reykvík- inga sé sem líflegust og fjölbreytt- ust. Mér finnst að borgaryfirvöld ættu að styðja við bakið á listiðn- aði hvers konar, því þar eigum við sívaxandi hóp góðs fólks, sem stendur erlendum starfsbræðrum sínum að minnsta kosti á sporði, en mætir litlum skilningi valdhafa hér. Við sjáum nú bara hvernig þetta unga fólk, sem var að setja á stofn glerverkstæði nú fyrir stuttu, varð að innrétta það í fjár- húsi uppi á Kjalarnesi. Borgin ætti að útvega fólki lóðir undir byggingar fyrir slíka starfsemi á hagstæðum kjörum, eða byggja nýja iðngarða, í stað þeirra sem verslunin hefur nú yfirtekið að mestu, sem enn eitt talandi dæmið um það, hvaða atvinnugreinar blómstra hér á landi nú á dögum, og hverjar ekki. Það var jákvætt framtak hjá Sparisjóði Reykjavíkur og ná- grennis að efna til yfirstandandi hönnunarsamkeppni, og vonandi taka nú fleiri við sér." íslensk grafík Degi er tekið að halla. Við víkj- um talinu aftur að Einari sjálfum og list hans. Ég kem auga á mikla vél, sem reynist vera grafík-pressa og spyr Einar um þessa listgrein. „Eg tók grafík sem hliðargrein í náminu úti, en hafði áður verið dálítið hjá Braga í litógrafíu. Ég kynntist svo annarri tækni, í Sví- þjóð, ætingu, sem ég heillaðist „Þeir þurfa einhvern stuðning til að halda við skoðunum sínum, sem hafa fyrir löngu dregist langt aftur úr veruleikanum." „Menn virðast ekki geta horfst í augu við sjálfa sig og stöðu sína í samtímanum." „Ég var búinn að vera að sjá hana þarna á meðan við vorum að tala saman, svo ég teiknaði hana bara." „Eg er mjög hissa á því, hve margir lista- menn virðast vera miklar hópsálir." „Fólk virðist ekki hafa neitt til að trúa á og berjast fyrir þegar húsið er loks komið upp."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.