Morgunblaðið - 23.02.1983, Qupperneq 10

42
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 23. FEBRÚAR 1983
Bókvitið verður
í askana látið
— eftir Braga
Michaelsson
„Bókvitið verður ei í askana lát-
ið“, segir gamalt máltæki. Þetta er
samt ekki alls kostar rétt, þegar
vísindi og tækni hafa skapað þá
auðlegð fyrir fjöldann, sem kyn-
slóðirnar á undan dreymdi ekki
um að myndi verða mögulegt.
Um þessar mundir erum við að
mennta stóra hópa fólks, sem inn-
an tíðar kemur á þéttsetinn vinnu-
markaðinn. Sú stefna stjórnvalda,
um langan aldur, að atvinnu-
fyrirtæki megi ekki skila arði og
geta þannig byggt sig upp eða auk-
ið við starfsemi sína, er nú að
koma illa við okkur íslendinga.
Óraunhæf gengisstefna hefur
einnig dregið svo mátt úr útgerð
og fiskvinnslu að nú er fjöldi
fyrirtækja í þeirri frumgrein
okkar á heljarþröm. Við ungu
fólki, sem er að leita fyrir sér um
atvinnumöguleika hér heima,
blasir sú staðreynd að stjórnvöld
beinlínis hindra góða afkomu
fólks eða það að sköpuð séu at-
vinnutækifæri. Við íslendingar
höfum lengi mátt horfa upp á það,
að margt ungt fólk fer af landi
brott til náms og sest síðan að er-
lendis vegna þess hversu miklu
„Ekki verður um það deilt
að hinar venjubundnu
leiðir í efnahagsmálum
hafa aðeins fært okkur
meiri verðbólgu og óáran.
Eina raunhæfa leiðin nú
er því stefnubreyting
stjórnvalda.“
erfiðari lífsbaráttan er hér heima
og tækifærin færri vegna skamm-
sýnnar stjórnarstefnu. Þessi blóð-
taka er okkur allt of dýr og verst
að hún skuli vera sjálfskaparvíti
að miklum hluta.
Hversvegna vill
ungt fólk setjast
að erlendis?
Þessi spurning leitar á þá sem
vilja hugsa um hag þjóðarinnar og
framtíðarmöguleika. Vissulega er
okkur brýn þörf á að njóta krafta
alls okkar fólks. En fólkið okkar er
í flestu duglegt enda bjargár það
sér hvar sem er og er eftirsótt.
Stefna stjórnvalda okkar vegur
hér hins vegar þyngst á hverjum
tíma. Það er átak fyrir fólk, sem
hefur lagt á sig margra ára nám
erlendis, að þurfa að byrja lífsbar-
áttu hér heima við lakari aðstæð-
ur en bjóðast erlendis. Húsnæð-
isskorturinn er mikill og flestir
verða fljótlega að byrja á því að
byggja eða kaupa sér íbúð, sem er
vel í sjálfu sér. Núverandi ríkis-
stjórn hefur hinsvegar á valda-
ferli sínum skipulega lækkað lán
til húsbyggjenda þannig, að nú
dugar lánið aðeins fyrir 17% af
byggingu staðalíbúðar. Fólk, sem
lengi hefur verið við nám, á ekki
rétt á lánum úr lífeyrissjóðum og
því er lánsfjárskortur tilfinnan-
legur hjá því. Þessu þarf að
breyta. Þessir erfiðleikar fæla það
unga fólk, sem hefur aðra mögu-
leika frá því að setjast að f land-
inu sínu, sem landið má þó sfst án
vera.
Launakjör hér hafa í raun einn-
ig varið versnandi, enda verða sí-
felldir félagsmálapakkar ekki í
askana látnir hjá launafólki, þó
svo að verkalýðsrekendur margir
fitni af þeim eins og púkinn á
fjósbitanum forðum.
Stefnubreyting
verður að koma
Ekki verður nú um það deilt að
hinar venjubundnu leiðir í efna-
hagsmálum hafa aðeins fært
okkur meiri verðbólgu og óáran.
Eina raunhæfa leiðin nú er því
stefnubreyting stjórnvalda. Við
eigum að geta nýtt okkur marg-
víslega möguleika, sem við okkur
blasa. Nú er mál að linni skýrslu-
söfnun í Iðnaðarráðuneytinu. At-
hafnir taki við af orðum eins og
Bragi Michaelsson
Verslunarráðið hefur nýverið bent
á. Það er afar brýnt að ný stefna
komi í húsnæðismálum og skatta-
málum þar sem ungu fólki sé gert
kleift að eignast fyrstu eigin íbúð
með skattfrjálsum sparnaði.
Hefja þarf sem víðtækastar að-
gerðir í atvinnumálum og skapa
þannig atvinnumöguleika fyrir
allar starfsfúsar hendur og hugi.
Það þarf að verða eftirsóknarvert
fyrir ungt fólk, sem er að ljúka
námi, að geta tekið til starfa á
íslandi. Stjórnvöld verða að
hverfa frá haftastefnu í verðlags-
og gengismálum og skapa frjálsu
framtaki landsmanna tækifæri til
þess að koma nýju lífi í atvinnulíf-
ið. Tekjuskatta þarf að lækka,
enda er ört stighækkandi tekju-
skattur andstæður hagsmunum
þjóðarinnar og lamar athafnavilja
fólks.
Hvers vegna er
allt reyrt í
opinbera fjötra?
Við Islendingar höfum á síðari
árum verið haldnir þeirri áráttu
að beina flestum málum í opin-
bera farvegi. Þetta hefur leitt af
sér of dýra þjónustu fyrir almenn-
ing. ótti manna við að einhver
geti hagnast á að reka ýmsa þjón-
ustu sem nú er á hendi hins opin-
bera; sjúkrahús, dagvistarheimili,
skólar, er orðin að meinsemd í
þjóðarsálinni. Nú er svo komið, að
sveitarfélög eru flest með full-
nýtta tekjustofna, en eru að slig-
ast undan dýrum þjónusturekstri,
sem er í mörgum tilfellum dýr og
óhagkvæmur og væri betur kom-
inn í höndum einstaklinga. Ég er
sannfærður um að margt af þess-
ari þjónustu mætti bjóða út og að
einstaklingar gætu rekið hana
mun hagkvæmar en nú er gert.
íslendingar þurfa að hætta að
mæna svona til ríkisins og sveitar-
félaga vegna allra mögulegra
hluta. Til þess að svo geti orðið
þarf að efla sjálfstæði einstakl-
inganna og skapa atvinnulífinu
tækifæri til þess að spila fyrir eig-
ið fé. Hin ósýnilega hönd (sam-
keppnin) hans Adam Smith mun
sjá um leiðsögnina á markaðnum,
eins og Harris lávarður minnti
okkur skemmtilega á á dögunum.
Lækkun skatta eykur sparnað og
stuðlar að atvinnuuppbyggingu
— eftir Kristjönu
Millu Thorsteinsson
Atvinnuvegir okkar eiga við sí-
aukna erfiðleika að etja um þessar
mundir. Þá vantar rekstrarfé og þaö
fé, sem fæst, er með of háum vöxt-
um. Síðast en ekki sízt tröllríður
verðbólgan öllu athafnalífi, bæði í
fyrirtækjum og á heimilunum.
í yfirliti Seðlabankans um stöðu
Kristjana Milla Thorsteinsson
efnahags á sl. ári segir, að tekjur
þjóðarbúsins hafi minnkað og birgð-
ir aukist þannig, að viöskiptahalli
muni nálgast 11% af þjóðarfram-
leiðslu á árinu. Þessi halli varð til
þess, að hlutfall erlendra skulda af
þjóðarframleiðslu jókst úr rúmum
37% í næstum 47,5% á árinu, en
netto gjaldeyriseign bankanna rýrn-
aði um helming.
Horfur í efnahagsmálum vekja
ekki vonir um, að ástandið batni í
þessum efnum. Atvinnuleysi hefir
aukist í öllum landshlutum og sú
þróun virðist munu halda áfram.
Fiskveiðar verða minni á næstu
árum en meðaltal síðustu ára, ef
vernda á fiskstofnana eins þörf
gerist, og landbúnaðarframleiðsla
mun smám saman dragast saman,
þar til hún samsvarar nokkurn
veginn þörfum innanlandsmark-
aðarins. Aukinna atvinnutæki-
færa er því ekki að vænta frá
okkar hefðbundnu atvinnuvegum,
landbúnaði og sjávarútvegi. í iðn-
aði og öðrum skyldum greinum er
heldur ekki mikið um ný atvinnu-
tækifæra að óbreyttum aðstæðum.
Þetta eru uggvænlegar stað-
reyndir, þegar tekið er tillit til
þess, að þörf er á 30—40 þús. nýj-
um störfum hér á landi til alda-
móta svo að full atvinna sé tryggð.
Til þess að skapa þessi atvinnu-
tækifæri þarf því eitthvað ýtt að
koma til. Tryggja þarf vel grund-
völl þeirra atvinnufyrirtækja, sem
fyrir eru og skapa jarðveg fyrir
ný, sem rekin eru á ábyrgan og
arðbæran hátt. Ýta þarf undir
hverskonar nýjungar í rekstri og
gera mönnum kleift að taka þá
tækni, sem völ er á í þjónustu
sína, því víða eru óplægðir akrar í
þeim efnum. Arðsemi og ábyrg
stjórnun fyrirtækja eiga að sitja í
fyrirrúmi.
Til þess að allt þetta geti orðið
þarf fjármagn til rekstrar og upp-
byggingar. Það fjármagn má ekki
koma með erlendum lántökum,
sem eru nú þegar allt of miklar,
heldur verður það að koma frá
innlendum sparnaði. En heimili og
fyrirtæki eru nú þegar svo þrúguð
af skattheimtu hins opinbera, að
enginn afgangur er til að leggja í
sparnað og fjárfestingar. Því þarf
að létta á þessari byrði skattborg-
aranna til þess að afgangur geti
orðið. Áhrifaríkasta leiðin til þess
er afnám eða stórlækkun á tekju-
skatti. Sýnt hefir verið fram á, að
tekjuskattur er ranglátur og hann
kemur verst niður á þeim, sem
minnst mega sín.
Ef almenningur væri laus und-
an oki tekjuskattsins, gæti hann
lagt fyrir til mögru áranna og at-
vinnuvegirnir fengið það fjár-
magn, sem þeim er nauðsynlegt.
Vextir á hverjum tima yrðu auð-
vitað að vera þannig, að sparifjár-
eigendur töpuðu ekki á sínu fram-
lagi. Vextir myndu trúlega lækka,
ef til langs tíma er litið, ef fram-
boð lánsfjár ykist og peninga-
þensla vegna sífelldra erlendra
lána myndi minnka og minnkun
þenslu drægi aftur úr verðbólgu.
Minni tekjuskattur veitir almenn-
„Ef almenningur væri
laus undan oki tekju-
skattsins, gæti hann lagt
fyrir til mögru áranna og
atvinnuvegirnir fengiö þaÖ
fjármagn, sem þeim er
nauðsynlegt.“
ingi vaxandi möguleika á að taka
virkari þátt í atvinnulífinu en
hingað til með því að leggja fram
sparifé sitt til atvinnuuppbygg-
ingar og einnig mætti hugsa sér,
að spariféð væri lagt beint í fyrir-
tæki með kaupum á hlutabréfum,
ef skattlagning í þeim efnum væri
lagfærð.
Frumkvæði í atvinnumálum
þarf að flytjast aftur til fólksins í
landinu og einstaklingsframtakið
þarf að njóta sín. Lækkun tekju-
skattsins er fyrsta skrefið í þessa
átt því að þá mun innlendur
sparnaður aukast. Þá mun einnig
draga úr hinni verðbólguhvetjandi
þenslu, sem erlendar lántökur
skapa, og þá mun einnig losa
eitthvað um þá greiðslubyrði, sem
greiðsla vaxta og afborgana af
þessum lánum skapar.
Látum ekki glepjast
af slagorðum
og sundurlyndi
Þegar við nú munum huga að
málefnum þjóðarinnar í næstu Al-
þingiskosningum megum við ekki
láta teyma okkur í slagorðatrú og
trú á kosningaloforð manna um
hluti sem ekki fá staðist. Við
sjálfstæðismenn verðum nú að
reyna að ganga sameinaðir til
leiks og berjast hart fyrir bættum
lífskjörum og betri stjórn. Við
þurfum að efla atvinnulífið eftir
megni, reisa vatnsorkuver og vegi
og byggja flugstöð í Keflavík þeg-
ar í stað, sem veita mun 70 millj-
ónum dollara inn í þorstlátt efna-
hagslíf okkar. Við verðum einnig
að lækka skatta og minnka ríkis-
útgjöldin og gefa þeim sem eru að
byrja sitt brauðstrit þannig betri
tækifæri. Með nútíma tækni eig-
um við ð ganga götuna fram eftir
veg, en ekki horfa sífellt til baka
til einangrunar og fjötra fyrri
tíma. Þannig mun bókvitið í ask-
ana látið.
Tækjabúnaður sjúkra-
húsa og fjárlagagerðin
— eftir Asmund
Brekkan yfirlœkni
Um þessar mundir eru forstöðu-
menn einstakra deilda sjúkrahús-
anna og sjúkrahússtjórnirnar að
undirbúa tillögur um fjárveitingar
vegna fjárlagagerðar, bæði ríkis
og Reykjavíkurborgar, fyrir árið
1984.
Nærtæk spurning er þá, hvernig
koma efnahagsörðugleikarnir og
sparnaðaraðgerðir niður á sjúkl-
ingum næstu ára?
Fjölmiðlar eru fljótir og fúsir til
að birta fréttir af hvers konar
framförum og ávinningum í heil-
brigðismálum og innan heilbrigð-
iskerfisins. Þetta er eðlilegt og
mjög æskilegt, því að dreifing
slíkra uppiýsinga gefur mörgum
sjúklingum nýjar vonir.
Áhugi fjölmiðla, og þá oft jafn-
framt stjórnenda, verður hins veg-
ar oft verulega minni, þegar fram
koma upplýsingar um fjárhags-
hlið og kostnaðárafleiðingar nýj-
unganna. Auðvitað er þetta eink-
anlega áberandi á kreppu- og
sparnaðartímum.
Getum við, að skaðlausu, frest-
að öllum „nýjungum" þar til fjár-
hagsstöðu ríkis og borgar hefur
verið snúið á heldur hagstæðari
veg en nú er? Svarið við því er
neitandi. Forsendurnar fyrir því,
að raunverulega sé hægt að bæta
rannsókna- og meðferðaraðstöðu
eru bundnar eðlilegu viðhaldi og
endurnýjun tækjabúnaðar sjúkra-
húsanna. Flestallar framfarir í
læknisfræði síðustu áratugina
grundvallast á læknisfræðilegri
tækni. Fjárfestingar til nýkaupa
og viðhalds læknisfræðilegs
tækjabúnaðar kalla á tiltölulega
stórar fjárveitingar. Þessar fjár-
veitingar eru hins vegar mjög vel
rökstuddar, því að með þeim er
stuðlað að því að vinna bug á
sjúkdómum á sem fljótvirkastan
hátt og sjúklingum eins sársauka-
og fylgikvillalítið og mögulegt er,
og gera sjúklingum fært um að
annast sig sjálfa og auka lífsgæði
og lífsinnihald tilveru þeirra.
Rétt er að gera sér grein fyrir
því, að þær „stóru" upphæðir, sem
hér er um að ræða, eru raunveru-
lega smáar, þegar borið er saman
við launa- og annan rekstrar-
kostnað sjúkrahúsanna.
Hér er um að ræða 15—20% af
heildarsjúkrahúsakostnaðinum.
Tækjakaupaliðurinn á reikningi
Borgarspítalans 1982 er 3,7%!
Áætlað nýkaupaverð allra
lækninga- og rannsóknatækja á
Landspítala er nú um 250 milljón-
ir króna. Rekstrarkostnaður sömu
stofnunar árið 1982 er um 450
milljónir króna án tækjakaupa!
Það getur varla talist mjög
skynsamleg efnahagsstefna, að
beina sparnaði og aðhaldssemi
eingöngu að fjárfestingarreikn-
ingum, því að slíkar sparnaðar-
ráðstafanir hafa áhrif á allan dag-
legan rekstur og starfsemi sjúkra-
húsa og stefna þeim í það, að
breytt áherzla verður lögð á starf-
semi þeirra, þau munu breytast úr
sérhæfðum greininga- og meðferð-
arstofnunum í hjúkrunarstofnan-
ir.
Sé ekki um endurnýjanir eða