Morgunblaðið - 08.06.1983, Side 29

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 8. JÚNÍ 1983
29
an steinbæ sem kallaður var
„Tobíasarbær" og stóð innarlega
við Lindargötu, en hefir því miður
verið rifinn nýlega. Þar var hvorki
hátt til lofts né vítt til veggja, en
þröngt máttu sáttir sitja í þá
daga.
Olafur, faðir Júlíusar, var at-
orkumaður mikill, hagur vel á tré
og járn, og stundaði jöfnum hönd-
um sjósókn, búskap og smíðar,
enda leið ekki á löngu, að honum
þótti of þröngt um sig í gamla
bænum. Arið 1904 réðist hann í að
byggja stórt og myndarlegt timb-
urhús á lóðinni, vestan við gamla
bæinn og reisti það að miklu leyti
sjálfur.
Júlíus byrjaði ungur að róa á
árabát með föður sínum og bræðr-
um til grásleppu og þorskveiða. En
ekki var hann ánægður með að
dorga uppí landsteinum til lengd-
ar, því hann vissi að sá guli var
utar og hefir kannski hugsað eins
og þjóðskáldið „Hve skal lengi
dorga, drengir, dáðiaus upp við
sand?“
Honum varð að ósk sinni fyrr en
varði, því að vorið sem hann var
fermdur réðist hann kokkur á
skútuna „Goldenhope". Síðan var
hann á skútunni „Valtý" fram til
ársins 1908. Júlíus lét ekki mikið
yfir hæfni sinni í matargerðarlist-
inni, en bætti við brosandi, að allir
hefðu þó skipverjar lifað vertíðina
af.
Keppikefli allra ungra upprenn-
andi sjómanna á þessum tíma var
að komast á togara, en togaraút-
gerð var nú að hefjast og átti eftir
að valda byltingu í sögu þjóðar-
innar, eins og seinna kom á dag-
inn. Hugur Júlíusar stefndi ekki
til vélgæslustarfa, þegar hér var
komið sögu. Hann vildi komast á
dekkið, þ.e. verða háseti og í fyll-
ingu tímans stýrimaður og skip-
stjóri. En atvikin höguðu því
þannig, að í janúar 1909 bauðst
honum að verða kyndari á togar-
anum „Marz“ og réðst hann til
starfa þar í eitt ár, en fór þá til
starfa í vélsmiðju og síðan í ný-
stofnaðan vélskóla, sem var deild í
Stýrimannaskólanum. Hann var
einn af sex fyrstu nemendum, sem
útskrifuðust úr Vélstjóraskólan-
um 1913.
Næstu þrettán árin var Júlíus
vélstjóri á togurum, fram til árs-
ins 1926, en þá réðst hann til
starfa við kolakranann í Reykja-
vík, sem þá var alveg nýr af nál-
inni. Hann stjórnaði krananum í
þrjú ár, eða fram til 1930, en þá
réðst hann til Skipaútgerðar ríkis-
ins. Hann var sendur út til Sví-
þjóðar, til að sækja skip, sem út-
gerðin hafði þá fest kaup á og
hlaut nafnið „Súðin". Á gömlu
Súðinni, eins og skipið var venju-
lega nefnt, var Júlíus 1. velstjóri
mest allan þann tíma, sem það
happaskip var í eigu íslendinga,
eða fram til ársins 1946.
Þá varð Júlíus 1. vélstjóri á
varðskipum ríkisins fram til árs-
ins 1956, en þá varð hann að láta
af því starfi vegna aldurs. Þegar í
land kom gerðist hann skipaeftir-
litsmaður Landhelgisgæslunnar
fram til ársins 1962. Ekki vildi
hann vera aðgerðarlaus til lengd-
ar og réðst því til Hafskips hf. og
starfaði þar við vélaeftirlit fram
yfir áttrætt.
Júlíus var einn af stofnendum
Vélstjórafélags íslands og í stjórn
þess frá 1920 til 1946 og aftur 1949
til 1954. Varaformaður félagsins
var hann nál. 20 ár og fulltrúi þess
í mörgum samninganefndum.
Hann var einnig í stjórn Far-
manna og fiskimannasambands-
ins og fulltrúi í Sjómannadagsráði
frá 1940. Heiðursfélagi Vélstjóra-
félags ísl, var hann kjörinn 1956
og sæmdur var hann heiðursmerki
Sjómannadagsins árið 1961.
Júlíus kvæntist 26. maí 1916 El-
ínborgu Kristjánsdóttur, útvegs-
bónda á Sólmundarhöfða í Ytri-
Akraneshreppi, Guðmundssonar.
Ungu hjónin bjuggu á Lindargöt-
unni hjá ólafi, föður Júlíusar
þangað til þau fluttu í nýtt hús,
sem Júlíus reisti á Öldugötu 30.
Var það hið reisulegasta og sómir
sér vel enn í dag, eins og mörg
önnur hús, sem sjómenn byggðu á
þessum slóðum um þetta leyti á
árunum fyrir og eftir 1930.
Á Öldugötu 30 bjó Júlíus síðan í
rúm fimmtíu ár, þar til hann
fluttist á Hrafnistu haustið 1977.
Konu sína, Elínborgu, missti Júlí-
us í nóvember 1%5. Þeim hjónum
varð þriggja barna auðið og eru
þau þessi: Kristján, loftskeyta-
maður hjá Landhelgisgæslunni,
Loftur, skipstjóri og síðast for-
maður Stýrimannafélagsins Öld-
unnar og Sigrún, húsfrú í Reykja-
vík. Ennfremur ólu þau hjónin
upp frá 7 ára aldri sem sitt eigið
barn Ingibjörgu Magnúsdóttur,
systurdóttur Júlíusar.
Júlíus varð fyrir þeim þunga
harmi að missa báða syni sína
með þriggja mánaða millibili í
blóma lífsins árið 1974. Þetta var
mikið áfall fyrir mann á níræðis-
aldri, en Júlíus var trúmaður mik-
ill og tók þessu karlmannlega eins
og hans var von og vísa.
Hann var að eigin sögn forlaga-
trúar, eins og margir fslendingar
fyrr og síðar, trúði því ekki, að við
værum hér stödd af einhverri til-
viljun, heldur væri lífshiaup hvers
og eins ákveðið af æðri máttar-
völdum. Viðhorf hans til lífsins
voru mótuð af bjartsýni og samúð
með öllu og öllum. Kristin trú og
siðgæðishugsun var snar þáttur í
lífi hans og hann trúði því, að þeg-
ar hann væri allur, fengi hann
ýmsar yfirsjónir sínar leiðréttar.
Júlíus sagði í blaðaviðtali fyrir
tæpu ári síðan: „Stundin er fram-
undan, og þegar hún kemur er ég
alveg tilbúinn og veit að þeir sem
farnir eru á undan mér, taka á
móti mér og greiða götu mína eins
og hægt er.“
Hann var gæfumaður í lífinu og
þakkaði það fyrst og fremst Elín-
borgu konu sinni, sem stóð trúföst
við hlið hans til dauðadags. Mjög
kært var á milli þeirra alla tíð og
bar þar aldrei nokkurn skugga á.
Hún þurfti eins og margar sjó-
mannskonur að vera allt í öllu,
gæta bús og barna og ráða fram úr
öllum vandamálum í fjarveru hús-
bóndans, og fórst henni það eins
vel úr hendi og best verður á kosið.
Nú er komið á leiðarenda hérna
megin móðunnar miklu, langri og
giftudrjúgri vegferð er lokið. Júlí-
us ólafsson getur frá æðri heim-
kynnum horft yfir farinn veg,
horft yfir höfnina, eyjarnar og
sundin, sem hann átti svo oft leið
um meðan hann dvaldi hér meðal
okkar.
Ég vil að lokum fyrir hönd
okkar hjónanna, barna okkar og
barnabarna, þakka hinum látna
öðlingsmanni fyrir allt gott, sem
hann hefir látið okkur í té á liðn-
um árum, og við munum geyma
minningu hans í dýpstu sálar-
fylgsnum meðan við endiimst til.
Magnús Fr. Arnason.
Fyrir skömmu andaðist á Dval-
arheimili aldraðra sjómanna Júlí-
us Kr. Ólafsson, vélstjóri, nær 92
ára að aldri. Lauk þar með löngum
starfsdegi heiðursmanns, sem
seint mun gleymast þeim er hon-
um kynntust.
Júlíus var fæddur Borgfirðing-
ur, einn af stórum systkinahópi,
en fluttist með foreldrum sínum
og systkinum til Reykjavíkur um
aldamótin og ólst þar upp og átti
heima síðan.
Ungur að árum lauk hann járn-
smíða- og vélanámi og gerðist síð-
an vélstjóri á íslenskum togurum
og farskipum, þar sem hann sigldi
nær óslitið í hátt á fjórða tug ára,
en eftir það varð hann fyrst yfir-
vélstjóri og síðar eftirlitsmaður
hjá Landhelgisgæzlunni um
fimmtán ára skeið. Þá lét hann af
föstum störfum fyrir aldurs sakir,
sjötugur að aldri, en hafði þó
áfram eftirlit með skipum Haf-
skips og annarra aðila í allmörg
ár.
Kynni okkar Júlíusar hófust um
það leyti sem útfærsla fiskveiði-
markanna var að hefjast, en á
þeim tíma reyndi mikið bæði á
varðskipin sjálf sov og áhafnir
þeirra, sem kunnugt er. Þótt þá
væru liðin allmörg ár frá stríðs-
lokum báru varðskipin og tæki
þeirra þó ennþá ýmis merki þess
tíma í útslitnum vélum og skorti á
varahlutum, þannig að rekstrarör-
yggið valt mjög á útsjónarsemi og
dugnaði yfirmanna, ekki síst yfir-
vélstjóranna. Einn þessara manna
var Júlíus Kr. Ólafsson, þá marg-
reyndur vélstjóri, sem með ár-
vekni sinni og umhyggju, sam-
viskusemi og dugnaði, átti sinn
mikla þátt í að oft tókst betur til á
þessu sviði en á horfðist í upphafi.
Hann var hamhleypa til allra
verka, lá hvergi á liði sínu — ætíð
fremstur meðal jafningja. Úrtölur
eða kveinstafir komu ekki frá
hans munni. Honum var ekki síð-
ur annt um velferð manna sinna
en véla, ekki aðeins líkamlega
heldur og andlega, því trúmál voru
honum mjög hugstæð, raunveru-
legt hjartans mál. Karlmannleg
viðhorf hans og bjargföst trú á
endanlegum sigri hins góða endur-
speglaðist raunverulega í öllum
hans athöfnum, og hann lá þar
heldur ekki á liði sínu frekar en
annarstaðar. Grímseyingar minn-
ast eflaust ennþá þess, er hann í
forföllum sóknarprests þeirra og
með leyfi skipherra síns, klæddur
einkennisbúningi sínum, talaði til
þeirra úr kórdyrum um guðsorð og
góða siði.
Það var unun að vinna með Júlí-
usi. Lífsfjör hans var svo mikið og
afstaða til manna og málefna svo
hressandi, að menn smituðust af.
Er hann lét af störfum var skarð
hans því vandfyllt. Nú er það aft-
ur tómt.
Ég og aðrir, sem honum kynnt-
ust á lífsleiðinni, munum sakna
hans, en sárastur er þó söknuður-
inn ástvinum hans, sem ég votta
mína dýpstu samúð.
Pétur Sigurðsson.
►
ElsU skólahúsið á Reykjum í HrúUfirði.
Héraðsskólanum að Reykj-
um í Hrútafirði slitið
Stað, Hrútafirði, 3. júní.
HÉRAÐSSKÓLANUM að Reykjum
í Hrútafirði var slitið 14. maí sl. í
vetur voru um 100 nemendur í skól-
anum í 8. og 9. bekk svo og í tveggja
ára framhaldsnámi sem er starfrækt
samkvæmt samræmdri námsskrá
fyrir framhaldsskóla á Norðurlandi.
Kennt er eftir áfangakerfi á
fjórum brautum og er skólinn all-
vel búinn tækjum til kennslu.
Kennsluhúsnæði er nýlegt og
rúmgott og endurbygging gamla
skólahússins er á lokastigi.
— Fréttaritari
KATTASANDUR
Nýr og betri valkostur!
BÍLLINN
BÍLASALA SIMI 79944 SMIÐJUVEGI 4 KÓPAVOGI
KANNASTU VIÐ HANN?
Fengum nokkra „kaupmannsdiska" í lút-
aöri furu og Ijóslakkaðri furu.
Greiðsluskilmálar í 6—8 mánuöi.
HAGSÝNN VELUR ÞAÐ BESTA
BVS6A6NAU0LLIN
BÍLDSHÖFÐA 20-110 REYKJAVÍK S 91-81199 og 81410
SCBDMnE
Dieselknúnar
jarðvegsþjöppur
Eigum nú fyrirliggjandi 2 gerðir
af dieselknúnum jarðvegsþjöppum
frá BOMAG, 152 og 177 kg að þyngd.
Hagstætt verð.
BÍLABORG HF
Smiöshöföa 23 sími 812 99