Morgunblaðið - 25.08.1983, Page 30

30 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 25. ÁGÚST 1983

Roðinn í austri 8. grein
Ræða Krúséfe
Stalínisminn
Boðskap þann, sem fluttur er í
bókinni „Leninisminn" og kruf-
inn hefur verið nokkuð hér að
framan, hefði miklu fremur átt
að kenna við Stalín en Lenin.
Hér er greinilega um að ræða
túlkun Stalínsá Marx-Leninism-
anum og Stalíns eigin boðskap
um það, hvernig framkvæma
skuli hlutina. Stalín boðaði flest
miklu harðara en fyrirrennari
hans, Lenin, hafði gert og fram-
kvæmdirnar urðu eftir því mjög
harkaiegar. í Stalínismanum,
eins og hann reyndist, sáu
„rétttrúaðir" Marxistar rætast
sínar vilitustu draumsjónir, en
hinir voru að sjáifsögðu fleiri,
sem óttuðust þessa stefnu og
töldu hana ekki aðeins ranga
heldur líka stórhættulega. Meðal
þeirra síðarnefndu var Krúséf,
eftirmaður Stalíns, og er nú
fróðlegt að sjá, hvað hann segir
um sinn forvera og Stalín-
ismann.
Nikita Khrushchev er fæddur i
Rússlandi árið 1894. Hann tók
við af Stalín sem aðalritari Mið-
stjórnar kommúnistaflokksins
árið 1953, og gegndi þessu valda-
mesta starfi Sovétríkjanna til
ársins 1964. Honum tókst að
draga nokkuð úr ofsa Stalínism-
ans og varð það upphaf hinna
svokölluðu slökunarstefnu (en-
tente) stórveldanna, af Rússa
hálfu.
Það var á 20. þingi Kommún-
istaflokksins í febrúar 1956, að
Krúséf flutti hina frægu ræðu
sína um valdaferil Stalíns. Ræð-
an er öll mjög hörð gagnrýni á
Stalínismann, en með honum
hefur Marxisminn náð hámarki
sínu í einræði og grimmd. Fara
átti leynilega með ræðuna í
fyrstu, en hún var þó furðu fljótt
gefin út erlendis. Sú útgáfa á
ræðunni, sem hér er notuð birt-
ist í bók eftir prófessor B.D.
Wolfe: „Khrushchev and Stalín’s
Ghost", New York 1957.
Betram D. Wolfe (1896-1977)
var amerískur rithöfundur,
einkar vel að sér í sovéskum
fræðum og kunnugur byltinga-
leiðtogum austur þar, sérstak-
lega þeim Stalín, Trotsky, Bukh-
arin og Mólotov. Wolfe var einn
af stofnendum kommúnista-
flokksins í Bandaríkjunum árið
1919 og einn af þeim fyrstu í
þeim flokki, sem gerðist ein-
beittur andstæðingur Stalíns. í
þessari bók birtir hann alla ræða
Krúséfs ásamt „erfðaskrá" Len-
ins og bréfum, en þetta var allt
lagt fram á 20. Flokksþinginu.
Meirihluti bókarinnar er annars
skrifaður af höfundinum, sem
úttekt hans og túlkun á þessu
framlagi Krúséfs. Hér á eftir er
aðeins stuðst við ræðuna sjálfa,
nema annars sé getið, en undir-
fyrirsagnir eru mínar.
Mér vitanlega hefur ræða
Krúséfs ekki verið gefin út á ís-
lenzku. Mun kommúnistum hér-
lendis ekki hafa þótt hún heppi-
legur lestur fyrir þá, sem enn
lifðu í hugarórum Leninismans,
þessu „manna" af himnum ofan,
sem útgefendur „Réttar" báru á
borð fyrir íslenzka alþýðu árið
1930.
Ræda Krúséfs
Krúséf byrjaði á því að áfell-
ast þá persónudýrkun, sem Stal-
ín hafði innleitt á sjálfum sér.
Það sé óleyfilegt og ekki í anda
Marx-Leninismans að gera
nokkurn að ofurmenni eða guði
líkan, en slík persóna á að vita
allt, sjá allt, hugsa fyrir alla,
geta gert allt og vera óskeikul I
allri breytni sinni. Slfk trú á
Stalín „var ræktuð meðal vor í
mörg ár“, sagði Krúséf. Hæ-
verska Lenins var aftur á móti
orðlögð.
Hvernig Lenin
leit á Stalín
Af ótta um framtíð Flokksins
og þjóðarinnar benti Lenin á
það, að athuga þyrfti, hvort ekki
ætti að flytja Stalín burt úr
stöðu aðalritara, vegna þess
hversu hann væri óheflaður,
harðneskjulegur og duttlunga-
fullur og misnotaði vald sitt. Og
Krúséf vitnar til Lenins:
í desember 1922 skrifaði Lenin
Flokksþinginu á þessa leið:
„Eftir að hafa tekið við stöðu
Aðalritara, hefur félagi Stalín
dregið í sínar heldur ómetanleg
völd, og ég er ekki viss um, hvort
hann verður alltaf fær um að
nota þetta vald með þeirri gætni,
sem krafist er.“
Lenin krafðist vægðarlausra
aðgerða gegn andstæðingum
byltingarinnar, þegar það var
nauðsynlegt, og þá einnig gegn
stóreignamönnum. En þegar
hugsjónaágreiningurinn við þá
Trotsky, Zinoviev, Kamenev og
Bukharin stóð sem hæst, þá
beitti Lenin þá engum þvingun-
araðgerðum. Það var ekki fyrr
en á árunum 1935—1938, að
Stalín tók að beita þessa og aðra
flokksfélaga sína hörðu og bæla
alls konar andstöðu niður með
fjöldaútrýmingum.
Hreinsanir Stalíns
Það var Stalín, sem fyrst not-
aði hugtakið „óvinur þjóðarinn-
ar“, er sýnilega var mjög teygj-
anlegt. Hvort tveggja gat alltaf
verið matsatriði, hver var óvinur
þjóðarinnar, og hversu þunga
refsingu átti hann að fá. Geð-
þóttaákvarðanir Stalíns gengu
svo langt að fjöldamargir, sem
stimplaðir höfðu verið sem
„óvinir“, njósnarar eða skemmd-
arverkamenn og því verið út-
rýmt, reyndust síðar við nánari
athugun alltaf hafa verið trúir
kommúnismanum. Sakargiftirn-
ar höfðu verið byggðar á kjafta-
sögum og rógi, eða sakborn-
ingarnir voru pyntaðir svo mik-
ið, að þeir játuðu á sig hvað sem
var, þegar þeir þoldu ekki lengur
kvalirnar.
Eitt grófasta dæmið um svona
hreinsun var þegar 98 af 139
meðlimum Miðstjórnar flokksins
(Central Committee), og kosnir
höfðu verið á 18. Flokksþinginu
1934, voru teknir fastir og skotn-
ir. Krúséf tók fram að 80% full-
trúanna, sem atkvæði greiddu á
18. Flokksþinginu, hafi gengið í
flokkinn fyrir 1921, og 60% full-
trúanna hafi verið verkamenn.
Það var því óskiljanlegt, að
þannig skipaður fundur skyldi
kjósa í Miðstjórnina fulltrúa,
sem að meirihluta reyndust vera
óvinir Flokksins og þjóðarinnar.
Orðrétt segir Krúséf:
„Eina ástæðan til þess, að 70%
af meðlimum og frambjóðendum
Miðstjórnarinnar, sem kosnir
voru á 18. Flokksþinginu, voru
brennimerktir sem óvinir
Flokksins og þjóðarinnar, var sú,
að heiðarlegir kommúnistar
voru rægðir, sakargiftir gegn
þeim voru tilbúnar og bylt-
ingarlögmæti (revolutionary leg-
ality) alvarlega undirgrafið."
Nikita Krúséf
„Samskonar örlög biðu ekki
aðeins meðlima Miðstjórnarinn-
ar, heldur einnig meirihluta full-
trúanna á 17. Flokksþinginu. Af
1.966 fulltrúum með atkvæðis-
og tillögurétt voru 1.108 ein-
staklingar teknir fastir, sakaðir
um glæpi gagnvart byltingunni,
þ.e. greinilegur meirihluti full-
trúanna."
Réttarreglur Stalíns
Þann 1. desember 1934 lét Stalín
gefa út eftirfarandi fyrirmæli:
„I. Rannsóknarréttum er fyrir-
skipað að flýta málum þeirra,
sem ákærðir eru fyrir að undir-
búa eða fremja hryðjuverk."
„II. Réttaryfirvöldum er skipað
að fresta ekki fullnægingu
dauðadóma fyrir glæpi af þessu
tagi vegna möguleika á náðun,
því að Forseti Aðalfram-
kvæmdaráðs USSR gerir ekki
ráð fyrir að fá slíkar bæna-
skrár."
„III. Yfirstjórnendum innanrík-
ismála er fyrirskipað að full-
nægja dauðadómum yfir glæpa-
mönnum ofangreindrar tegund-
ar þegar í stað eftir uppkvaðn-
ingu refsidómsins."
Sagan af félaga Eikhe
Krúséf tilfærir nú fjöldamörg
dæmi um nafngreinda flokksfé-
laga, sem sakfelldir voru og líf-
látnir á þessum ógnarárum, en
sakir reyndust sfðar hafa verið
upplognar. Eitt átakanlegasta
dæmið er saga félaga Eikhe.
Eikhe hafði verið virkur og
frábær félagi í Flokknum allt frá
árinu 1904. Hann var handtek-
inn í apríl 1938 fyrir sakir
byggðar á kjaftasögum og rógi,
og án þess að ríkissaksóknarinn
hefði staðfest handtökuna. Stað-
festingin kom ekki fyrr en eftir
að Eikhe hafði setið 15 mánuði í
fangelsinu. Réttarhöldin voru
hin hrottalegustu og ekkert var
hirt um lögmæti þeirra. Með
pyntingum var Eikhe neyddur til
að skrifa undir játningu á sekt
sinni, játningu, sem dómarar
hans höfðu sett saman.
Þann 2. febrúar 1940 var
Eikhe færður fyrir réttinn. Þar
játaði hann ekki á sig neina sök,
en mælti eftirfarandi orð:
„í öllum svonefndum játning-
um mínum er ekki einn stafur
skrifaður af mér nema undir-
skrift mín að gjörðarbókarupp-
kasti, sem ég var þvingaður til
að gefa. Ég hef gefið játningar
undir þrýstingi rannsóknardóm-
aranna, sem allt frá handtöku
minni hafa beitt mig pyntingum.
Eftir það fór ég að skrifa alla
þessa vitleysu ... Mikilvægast
fyrir mig er að segja réttinum,
flokknum og Stalín, að ég er ekki
sekur. Ég hef aldrei gerst sekur
um neitt samsæri. Ég mun deyja
í trúnni á stjórnarstefnu flokks-
ins, eins og ég hef staðið í þeirri
trú allt mitt líf.“
Þann 4. febrúar var Eikhe
skotinn.
Nú hefur verið endanlega
staðfest, að ákæran gegn Eikhe
var tilbúningur og hefur hann
hlotið uppreisn æru.
Mörg þúsund heiðarlegra og
saklausra kommúnista hafa
misst lífið vegna viðbjóðslegra
falsana á sakargiftum og vegna
þvingaðra sektarjátninga hinna
ákærðu gegn sjálfum sér og öðr-
um. Fjöldamörg þessara mála
hafa nú verið endurskoðuð og
gerð ógild vegna þess að máls-
höfðun var ástæðulaus. Krúséf
segir nægja að geta þess:
„Að frá því 1954 og þar til nú
(24/2 1956) hefur „Military Coll-
egium of the Supreme Court"
(Herráð Hæstaréttar) endur-
reist 7.679 manns, þar af marga
að þeim látnum."
„Aðgerðir Stalíns af þessu tagi
og margar aðrar sýna að allar
flokksreglur voru gagnslausar,
og allt varð að lúta ósveigjan-
leika og þráa eins einasta
manns."
'élagsstarf
Sjálfstœðisfíokksins |
Baldur FUS
Seltjarnarnesi
Fundur veröur haldlnn í sal Tónlistarskóla Seltjarnarness fimmtudag-
inn 25. ágúst kl. 20. Oagskrá:
1. Kosning fulltrúa á XXVII þing SUS.
2. Önnur mál.
Sljórnln.
Landsmálafélagiö Vöröur
Varöar- og Eddufarþegar
8.—15. júní
Mynda- og kaffikvöld
Vöróur heldur mynda- og kaffikvöld fimmtudaglnn 25. ágúst í Valhöll
viö Háaleitisbraut kl. 20.30. Komum meö myndlr og hlttum feröafé-
lagana.
St/ómln.
Friðarfundur kvenna á Lækjartorgi
Morgunblaðinu hefur borist eftir-
farandi fréttatilkynning:
Föstudaginn 26. ágúst kl. 17.00
verður haldinn á Lækjatorgi frið-
arfundur kvenna. Þessi dagur er
valinn sökum þess að þann dag
kemur friðarganga kvenna til
Washington í Bandaríkjunum.
í fyrra gengu konur frá Stokk-
hólmi til Minsk í Sovétríkjunum
og árið þar áður frá Kaupmanna-
höfn til Parísar. Nú hafa konurn-
ar gengið um 500 km vegalengd,
frá New York til Washington, og
nú eru islenskar konur í fyrsta
skipti með i för. Eins og áður er
ekki gengið til að mótmæla Atl-
antshafsbandalaginu eða Varsjár-
bandalaginu, né heldur ríkistjórn-
um austan hafs eða vestan. Frið-
arganga 1983 ber fram mótmæli
gegn kjarnorkuvopnum í austri og
vestri, gegn kjarnorkuvopnum um
allan heim, gegn staðsetningu
nýrra kjarnorkuvopna í Evrópu.
Krafist er stöðvunar á tilraunum,
framleiðslu og dreifingu allra
gerða kjarnorkuvopna. Lýst er yf-
ir stuðningi við kjarnorkuvopna-
laus svæði og þess krafist, að því
gífurlega fjármagni, sem nú er
varið til vopnasmíða, verði varið
til að tryggja fæðu og atvinu.
Með þessum fundi vilja íslensk-
ar konur taka þátt í baráttu
kvenna um allan heim gegn kjarn-
orkuvopnum og fyrir friði í heim-
inum.
Að fundinum standa:
Samtök um Kvennalista, Lands-
samband Framsóknarkvenna,
Friðarhópar Alþýðubandalags-
kvenna, Samband Alþýðuflokks-
kvenna, Kvennaframboðið 1
Reykjavík, Stjórn Fóstrufélags fs-
lands.
Ávörp flytja:
Sigríður Dúna Kristmundsdótt-
ir, Kvennalista, sr. Dalla Þórðar-
dóttir, Sigrún Sturludóttir, Lands-
sambandi Framsóknarkvenna,
Guðrún Helgadóttir, Friðarhópum
Alþýðubandalagskvenna, Kristín
Guðmundsdóttir, Sambandi Al-
þýðuflokkskvenna, Guðbjörg
Linda Rafnsdóttir, Kvennafram-
boðinu í Reykjavík, sr. Auður Eir
Vilhjálmsdóttir flytur ávarp Frið-
arhreyfingar fsienskra kvenna.
Fundarstjóri: Kristín Kvaran,
Bandalagi Jafnaðarmanna.
m
| Meira en þú geturímyndaó þér!