Morgunblaðið - 05.06.1988, Page 14

14 B
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 5. JÚNÍ 1988
Þorsteinn Einarsson skipstjóri í Sandgerði, nýkominn úr grásleppuróðri á trillu sinni.
Þá var ekki róið
með neitt nema línu,
net voru ekki til
Sjómannadagurinn er
dagur ársins úti á landi
eftir fyrstu vertíðinni sem ég var
héma. Þá var ég á Gunnari Há-
mundarsyni, sem var tuttugu og sex
tonna bátur, nýr og góður. Við
fengum sautján hundruð og tuttugu
skippund á línunni eingöngu. Það
eru allavega yfir þúsund tonn af
fiski upp úr sjó. Það er mikill mun-
ur. Nú þykir ágætt á svona bátum
ef þeir fá ..., ja, það er stórfínt ef
þeir fá hundrað og fimmtíu, tvö-
hundruð tonn yfir vertíð og á netum
stóran hluta af vertíðinni. En þetta
var á stríðsárunum þegar engin
sókn var á miðin. Þá voru öngvir
togarar nema íslensku togaramir
og þeir vom nú ekki margir þá.
Og sigldu líka mikið. Og þá var
ekki róið með neitt nema línu, net
vom ekki til.“
Smáfiskadrápið
Er minnkandi afli þá vegna mik-
illar sóknar?
„Alveg ömgglega," segir Þor-
steinn með áherslu. „Það er nátt-
úrulega bæði smáfiskadrápið og svo
er netafískurinn . Þetta er allt
hrygningarfískur sem er tekinn á
þeim slóðum þar sem hann hrygnir
svo það er ekki von að þetta gangi
vel. Það er alveg ömgglega allt of
mikið sótt.
Á meðan heilsan leyf ir
Talið berst aftur að trillunni hans
Þorsteins. Ætlar hann að halda
henni úti á grásleppuveiðum næstu
vor eins og áður?
„Því reikna ég með, á meðan
heilsan leyfir þangað til ég fer í
kör. Það er kannski stutt í það,“
segir hann hlæjandi. Hraðbátur
geysist inn í höfnina. Fiskibátur.
Hvemig líst honum á þá þessa? Ég
veit það ekki, ég þekki þá ekkert.
Það er orðið svo margt breytt,
bæði skip og tæki og allt.“
Sjómannadagurinn er í nánd og
er árinu eldri en sjómennska Þor-
steins Einarssonar. Hver er hugur
hans til sjómannadagsins? „Það
eiga víst allar stéttir sinn dag orðið
og sjómenn vilja sjálfsagt ekki
sleppa sínum degi, eðlilega. Ég veit
nú ekki hvað hægt er að segja um
það. Það er nú svo margt sagt á
sjómannadaginn sem gleymist svo
fljótlega á eftir held ég, en hann
er ágætur.“
Við tefjum Þorstein ekki lengur,
hann þarf að koma aflanum í hús.
Hann er léttur í spori þegar hann
gengur að bryggjunni þar sem
bíllinn er, aldeilis ekki líklegur til
að vera á leið í kör á næstunni.
SKUTTOGARINN Haukur ligg-
ur við bryggju í Sandgerði. Hann
bíður flóðsins, mannskapurinn
er boðaður um borð klukkutima
fyrir háflæði. Þeir verða að sæta
sjávarföllum til að komast úr
höfninni. A landvakt er Jón
Rúnar Árnason vélstjóri. Þeir
eru þrír vélstjóramir um tvær
stöður. Einn í landi í senn. Sá sem
fer í land sér um skipið á meðan
það er inni. Jón Rúnar er búinn
að gangsetja og er að gera allt
klárt fyrir brottför, betra að
hafa timann fyrir sér. Það er
ekki komið hádegi ennþá. Þeir
eiga að mæta klukkan tvö. Hann
gefur sér tíma til að rabba við
okkur um stund.
Jón Rúnar hefur verið sex mán-
uði á þessu skipi. Haukur er kominn
til ára sinna, þótt útlitið beri það
ekki með sér. Hann var smíðaður
í Noregi 1965. Hvemig er togara-
sjómennskan í dag?
„Kaupið mætti vera betra. Þó
hefur verið góður afli, nema að
þetta eru mest ódýru tegundimar.
Við höfum lítið farið í þorskinn
ennþá. Við erum á grálúðu núna.
Hún gaf ágætlega af sér, til dæmis
í fyrra. Núna löndum við á markað
og landssambandsverðið hefur verið
hærra en markaðsverðið. Ég gæti
trúað að það hafi munað svona
fimm krónum á kílóið þangað til
núna síðustu daga, þá fór það upp
undir landssambandsverð."
Fimm ár í frystihúsi
Jón Rúnar er Norðfirðingur og
stundaði sjóinn á togurum með
skóla. „Svo var ég á togurum fram
til ’79, fyrir austan. Þá flyt ég mig
í land og var í landi í sjö ár, vél-
stjóri í frystihúsi í fímm ár. Þá fór
ég á sjóinn aftur. Fyrir austan var
ekki upp á mikið að bjóða nema
sjóinn. Það er annars ágætt að
getá skipt svona um öðru hveiju."
Hvað hefur breyst frá því að
hann fór í land fyrir tæpum tíu
ámm? „Eg er næstum því í sömu
sporum núna og '79 sko, lítið kaup.
Það batnaði í millitíðinni og þá
Trilla liggur við bryggjuna í
Sandgerði, þar sem er löndun-
arkraninn fyrir smábátana. Það
er Von frá Garði. Sjóklæddur
maður er á bryggjunni að ganga
frá aflanum upp á bíl. Það er
grásleppa. Við erum i þann mund
að gefa okkur á tal við hann,
þegar hann stekkur um borð og
leggur frá, tekur strikið út í
hafnarkjaftinn. Hann fer þó ekki
út, heldur beygir inn á smábáta-
leguna. Við förum þangað og
fylgjumst með honum binda bát-
inn. Síðan kemur í ljós maður
innan úr skærrauðum sjóklæðun-
um og reynist vera Þorsteinn
Einarsson skipstjóri sem hefur
lengi róið frá Sandgerði.
Þegar hann stígur á land gefum
við okkur á tal við hann. Við spyij-
um fyrst hvemig hafí gengið og
Þorsteinn brosir ljúfmannlega við
okkur: „Ég er nú eiginlega bara
nýbyijaður, var í hjartaaðgerð í
vetur og rétt kominn á flot eftir
það. En það hefur þó gengið þokka-
lega það sem komið er,“ segir hann
og kveðst ætla að sækja svo lengi
sem leyft er að veiða grásleppuna,
til 20 júlí. „Reikna með að setja
þá upp. Er ekki maður til neins,
svoleiðis, neinnar áreynslu. Annars
hefur verið ótíð, þetta er fyrir svo
opnu hafí héma, að það er bölvuð
ókyrrð ef eitthvað hreyfír vind. Ég
ræ stutt, er aðallega héma suður í
Fuglavíkinni og héma norður af.
Hann segist hafa brugðið sér á
grásleppuna á vorin og átt þennan
bát síðan 1980. „Annars hef ég
alltaf verið á stærri bátum og hef
alltaf verið á vetuma þangað til í
vetur. Ég hef verið á sjó síðan ég
var 13 ára. Það hefur enginn vetur
fallið úr, nema þegar ég var í sjó-
mannaskólanum, þangað til í vet-
ur.“ Þorsteinn hefur tvo um sextugt
og man því tímana tvenna í sjó-
mennskunni eftir nær fimm áratugi
á sjó. Hann var skipstjóri á bátum
frá 1950 allt þar til í vetur, að hjart-
að lét vita af sér.
Ekki orðinn nokkur afli
„Þetta virðist bara orðin algjör
ördeyða, þetta er ekki orðinn nokk-
ur einasti afli. Og þessi fiskur sem
þeir em að fá, þetta er smátt, eða
mikið smærra en vant er. Þeir
reyttu í sextommuna svolítið í vor.
Þetta er bara msl, mikið smærra
en venjulega af netafiski. Svo hafa
þeir reytt á línuna sem hafa verið
á henni, stórir bátar. En þetta er
enginn afli orðið, mikil umskipti frá
því sem var.
Það er náttúmlega orðið allt
annað með allan aðbúnað og allt
þess háttar. Skipin em orðin stærri
og betri og betur útbúin að öllu
leyti. Það er ekkert hægt að líkja
því saman. En sjómennskan er allt-
af svolítið erfíð, hvað sem aðbúnaði
líður.
Þá var aldrei hægt að
stoppa við bryggju
Hér var, þegar ég var að byija
héma í Sandgerði, ég byijaði hér
1942, þá var héma í rauninni engin
höfn. Hér vom tveir bryggjustub-
bar, þú sérð þama bryggjustubb
sem er að hrynja," segir Þorsteinn
og bendir á hrörlega bryggju,
„...það var skárri bryggjan. Þá lágu
bátamir allir héma bara í legufær-
unum úti á víkinni. Það var aldrei
hægt að stoppa við bryggju nema
rétt til þess að koma fiskinum á
land. Þegar var þá hægt að komast
að bryggju til þess, það þurfti oft
að róa með þetta á róðrarbátum á
milli þegar flaut ekki að bryggjun-
um. Þá vom stærstu bátamir, ja...,
þá vom þeir tuttugu og sex, sjö
tonna bátar og einn líklega þijátíu
og eitt, tvö tonn. Þetta vom stærstu
bátamir. En svo var aftur ekki eins
mikið af þessum smábátum eins og
er núna sko. Það var aðeins til nið-
ur í svona tólf tonn, en það vom
fáir bátar minni en svona fimmtán,
sextán tonn. Mikið um tuttugu
tonna báta, þótti ágætt þegar þeir
vom komnir í tuttugu tonn.
Þá var líka af linn
En þá var líka aflinn á þetta
sko, það var dálítið annað. Ég man
sennilega bara vegna meiri afla.
Það hefur mikið dottið niður núna
á einu ári. Að öðm leyti em kjörin
held ég þau sömu. Ekki hafa þau
skánað, það er held ég alveg gefíð
mál.“
Talið berst að aðbúnaði um borð,
Haukur er gamall togari og þar er
ekki sauna og setustofa með leður-
klæddum mublum eins og á nýjustu
skipum flotans. „Maður kannski
vonaðist til þess að það færi að
koma nýtt skip í staðinn fyrir þenn-
an,“ segir Jón Rúnar. „Hann er
orðinn gamall. Ég held að það sé
nú í bígerð."
Dagnr ársins
Sjómannadagurinn, skiptir hann
miklu í huga sjómanns á skuttog-
ara? „Veistu, að mér fínnst að það
hafí breyst eftir að ég kom hingað
suður. Þetta er dagur ársins úti á
landi. Eins og á Norðfírði. Þar er
hann almesti hátíðsdagurinn. Héma
er þetta öðmvísi, það er ekkert
mikið upp úr honum lagt. Það er
kannski fjölmennið sem veldur, ég
veit það ekki, en úti á landi, þar
sem allt lífíð er byggt á sjómenns-
kunni, þar er sjómannadagurinn
hátíð sem allir taka þátt í.“
Jón Rúnar Árnason.
SANDGERÐI:
Breyttir
tímar
SANDGERÐI liggur nánast
fyrir opnu hafi á
vestanverðu Miðnesinu. Þar
verða stærri bátar og skip
að sæta sjávarföllum til að
komast inn og út úr
höfninni. Höfnin sjálf veitir
ágætt skjól eftir að
hafnargarðarnir voru
byggðir. Smábátahöfn hefur
verið gerð þar sem trillurnar
liggja við bólfæri nokkra
faðma undan og eru dregnar
að með handaflinu. Þar er
þeim ekki hætt nema í
aftakaveðrum. Sandgerði
nýtur þess - og geldur í senn
- hve nálægt þorpið er
Keflavík og Njarðvík.
Þangað koma bátar og landa
afla, sem síðan er ekið í
gegn um þorpið, eftir góðum
malbikuðum vegi til
einhvers vinnsluhússins í
nálægri byggð. Það er of
stutt að aka til að það borgi
sig að flytja útgerðina til
Sandgerðis. Þangað koma
margir bátar vegna þess hve
auðveldar samgöngurnar
eru. Það er ef til vill þess
‘ vegna, sem smáþorpið
Sandgerði er ekki orðið að
stórum útgerðarbæ. Ekki
vantar þó bátana, stórir og
smáir koma og fara, þeir
staldra við heilar vertíðir,
eða landa úr einum túr. Og
svo eru það heimabátarnir.
Þeim fjölgar, einkum
smábátunum. Þegar
Morgunblaðsmenn renna í
hlað, er þar skuttogari við
bryggju. Handan við hann
er smábátalægið. Fyrir
nokkrum áratugum sáust
varla trillur í Sandgerði að
ekki sé talað um skuttogara.
Þannig breytast tímarnir og
hér í Sandgerði hefur
greinilega ekki gleymst að
snúa stundaglasinu.