Morgunblaðið - 14.03.1990, Qupperneq 18

18
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 14. MARZ 1990
Tvö af línuritum
þeim, sem Jón
Gunnar Ottósson,
forstöðumaður á
Mógilsá, vann og
telur að síaukin fjár-
framlög skili sér
ekki í auknum gróð-
ursetingum trjá-
plantna, þar séu
fleiri vandamál en
(járskortur. Annað
línuritið sýnir heild-
arframlög ríkissjóðs
til Skógræktar
1940-1990 og hitt
gróðursetningu
Skógræktar ríkisins
1955-90, áætlun
síðustu tvö árin. En
þriðja línuritið, um
gróðursetningu skó-
garplantna í heild,
náði aðeins aftur til
1982 og er þar
nokkuð stöðuga
fækkun á árlegri
plöntun að ræða
fram að því.
HEILDARFRAMLÖG RÍKISSJÓÐS TIL SKÓGRÆKTAR
A FOSTU VERDLAGI {1989)
130-
120

71 72 75 74 75 7t 77 78 7J f
72 es 34 83 ee 87 bb e» »e
1940
1950
1960
1970
1980
1990
Líklegn hætt að reka
á 2-3 afrétti í sumar
í SUMAR verður væntanlega ekki rekið á tvo eða jafnvel þijá
afrétti, sem rekið hefur verið á hingað til. Þetta kom m.a. fram í
erindi Sveins Runólfssonar landgræðslusljóra á ráðstefnu Félags
íslenskra náttúrufræðinga um umhverfí, gróðurvernd og landnýtingu
fyrir skömmu, þar sem tugur sérfræðinga á sviði gróðurverndar og
landnýtingar kynnti starfsemi og viðfangsefni á þessu sviði. Sagði
Sveinn að 127 svæði hefðu verið girt og friðuð fyrir búfjárbeit síðan
1907, alls um 240 þúsund ha eða yfír 2% af flatarmáli landsins.
Sagði Sveinn að fleiri friðaðir afréttir mundu nú koma á eftir. í
erindunum á ráðstefnunni kom vel fram að aukins átaks, aðgerða
og einkum betra skipulags sé þörf í landgræðslumálum og ekki síst
rannsóknum á þessu sviði. Ymis fróðleikur kom þar fram.
Dr. Jón Gunnar Ottósson, for-
stöðumaður Rannsóknastöðvar
Skógræktar ríkisins á Mógilsá,
sagði m.a. að landgræðslu- og skóg-
ræktarstarfið gæti verið mun öfl-
ugra og árangursríkara en það er
núna, án þess að ijárveitingar yrðu
stórauknar. Taldi hluta vandans
liggja hjá þeim sjálfum sem vinna
að þessum málum. Hafði hann gert
þijú súlurit. Eitt sýndi fjárframlög
ríkisins til skógræktar sl. 50 ár,
þar sem sést að ijárframlög hafa
aukist jafnt og þétt og aldrei verið
meiri en nú. Og 2 línurit sýndu
afraksturinn af ræktunarstarfinu,
mældan í fjölda gróðursettra
. plantna. Samkvæmt því sagði Jón
Gunnar og sýndi að aukin fjárfram-
lög, tækjakaup og uppbygging,
„átök“ og „þjóðargjafir“ skili sér
ekki í aukinni gróðursetningu.
Þarna séu fleiri vandamál en pen-
ingaskortur og nefndi hann óljós
starfsmarkmið, skort á skipulegu
skráningar- og úttektarstarfi og
ómarkvisst rannsókna- og þróunar-
starf. Lykillinn að velheppnuðu
landgræðslu- og landbótastarfi
hljóti að felast í þekkingu á gróður-
framvindu og jarðvegi og því sé
orðið brýnt að beina rannsókum að
þessum tveimur þáttum. Við þekkj-
um náttúru landsins ekki nægilega
vel, og erlend kunnátta geti ekki
komið þar í staðinn. Eyðurnar í
þekkingunni séu margar og fjallaði
hann nánar um þær.
Óbyggð víðerni mest og
gróðurþekjan minni
Dr. Þóra Eilen Þórhallsdóttir
líffræðingur vaktþ á ráðstefnunni
athygli á því að ísland hefði ótví
ræða sérstöðu meðal flestra landa
að tvennu leyti, gróðurþekja þess
er minni en í ljestum öðrum byggð-
um löndum og stór hluti landsins
er óbyggð víðerni. Sagði hún að
líklega færi nærri að um fjórðungur
íslands hafi verið tekinn til skipu-
lagðrar landnýtingar og að skv.
tölum frá World Resources 1988-89
teljist tæpur þriðjungur íslands vera
óbyggð víðerni. Sagði hún að
óbyggð víðemi séu talin þekja um
4% flatarmáls Evrópu og Banda-
ríkjanna og þessi óbyggðu víðemi
sé aðeins að finna í 4 af 27 löndum
Evrópu.
Sagði hún alvarlegasta vanda-
málið hér á landi gróðureyðingu og
uppblástur. MjÖg hefði verið gengið
á sum vistkerfi og lítið sé eftir af
flestum gerðum votlendis og af
birkiskógum. Litlar rannsóknir hafi
verið gerðar á mengun frá landbún-
aði og fiskeldi og áhrifum hennar
á líf í ám og vötnum. Nokkrar nátt-
úruminjar séu í hættu vegna
ágangs ferðamanna. Sagði hún
margt benda til að róttækar breyt-
ingar verði á nýtingu óbyggða
landsins, sem að stórum hluta er
án mannvirkja með óvissu eignar-
haldi, en hefur aðallega verið nýtt
til sumarbeitar og útivistar. Sé því
brýnt að koma á heildarskipulagi
um nýtingu, þar sem ráðstöfun
lands til einna nota takmarkar það
sem eftir er til annarra nota og
því farsælast að ráðstafa landi
þannig að tekið sé mið af öðrum
þörfum um leið og langtímaáætlun-
um.
Þetta eru stór-
lega ýktar tölur
- segja sjómenn á Suðurnesjum um könn-
un meðal sjómanna um að afla sé fleygt
NIÐURSTÖÐUR skoðanakönn-
unar, sem Kristinn Pétursson
alþingismaður gekkst fyrir á
meðal sjómanna um hve miklum
afla hefði verið hent á síðasta
ári, komu mörgum verulega á
óvart. I ljós kom að íslenskir sjó-
menn, sem tóku þátt í könnun-
inni, telja að um 53.000 tonnum
af fiski hafi verið hent á síðasta
ári. Sjómenn, sem Morgunblaðið
ræddi vuið á Suðurnesjum á
dögunum, voru flestir á einu
máli um að niðurstöður könnun-
arinnar gæfu ekki rétta mynd
af þessu máli. Fæstir vildu þeir
kannast við að henda afla.
„Ég held að þær tölur sem fram
koma í skoðanakönnuninni séu stór-
lega ýktar, en því er þó ekki að
neita að til eru slæm dæmi þess
að fiski sé hent einfaldlega vegna
þess að hann passar ekki í pakkn-
ingar,“ sagði Valgarður Ármanns-
son, skipveiji á Sigurði Þorleifssyni
GK.
„Við hendum engu hér. Ég get
farið niður í lest og sýnt þér smá-
tittina sem við höfum flakað. Okkur
sem vinnum í saltfisk finnst þetta
grátlegt. Við handflökum það sem
vélarnar taka ekki. Ég veit dæmi
þess að sjómenn hafa fleygt stór-
þorski sem ekki er hægt að flaka
í vélunum einungis vegna þess að
þeir nenna ekki að handflaka fisk-
inn. Mér finnst hins vegar að ekki
sé fræðilegur möguleiki á því að
53.000 tonnum af fiski hafi verið
fleygt. 4.000 tonn, eins og Hafrann-
sóknarstofnun gerir ráð fyrir, er
nærri lagi. Við hendum engu hér
nema tindabikkju og einhveiju
slíku. Margir sjómenn róa upp á
fast fiskverð og þeim er nokk sama
með hvaða hráefni þeir koma með
Morgunblaðið/Guðjón Guðmundsson
Guðmundur Gils Einarsson, vél-
stjóri á Stafnesi KE.
í land. Ekki fara þeir að fleygja
aflanum heldur er öllum tittum
klappað ofan í körin,“ sagði Val-
garður.
„Okkur þykja þetta stórkostlegar
fréttir en við eigum engan þátt í
þessu," sagði Andrés Guðmunds-
son, skipstjóri á Þuríði Halldórs-
dóttur GK. „Við erum ekki mikið á
smáfiskaslóðum, við fiskum mikið
á svæðinu suðvestan af landinu.
Ég þori ekki að nefna neinar tölur
í þessu sambandi en mín trú er sú
að þessar tölur séu ýktar og ég
skil eiginlega ekki hvaðan þær eru
fengnar.“
Guðmundur Gils Einarsson og
Arnar Jóhannsson, vélstjórar á
Stafnesi KE sem er á kolaveiðum,
tóku í sama streng og töldu eitt-
hvað athugavert við könnun sem
gæfi slíkar niðurstöður. Þeir sögð-
ust með engu móti getað sagt um
hve miklu væri fleygt en þessar
tölur væru stórlega ýktar. „Eg hef
líka verið á vertíðarbátum og ég
_ >
Garðabær - Kópavogur - Reykjavík - Mosfellssveit - Arnessýsla:
Urskurður um gamlan afrétt gæti
breytt mörkum sveitarfélaganna
Á VEGUM borgaryfirvalda hefur á undanfiirnum árum verið unnið við að kortleggja mörk
Reykjavíkur og nágrannasveitarfélaganna. Mörk milli Reykjavíkur og Mosfellsbæjar eru nokkuð
ágreiningslaus frá sjó að Geithálsi en skiptar skoðanir eru um mörkin þar fyrir austan. Að
sögn Hjörleifs Kvaran, framkvæmdasljóra lögfræði- og stjórnsýsludeildar Reykjavíkurborgar,
telja borgaryfirvöld að mörk Árnessýslu og Selljarnarneshrepps hins forna, sem Reykjavík er
hluti af, séu ekki rétt og að hlutur Reykjavíkur í afrétt hreppsins sé mun meiri en hingað til
hefur verið talið. Bendir hann á að fyrr á öldum hafi Seltjarnarneshreppur hinn forni náð yfir
meginhluta þess svæðis sem nú er Reykjavík, Seltjarnarnes og Kópavogur. Byggt er á gömlum
heimildum og dómum, sem meðal annars leiða í Ijós, að í Aðalskipulagi Kópavogs er miðað
við landamerki milli sveitarfélaganna, sem standast ekki að mati þeirra sem þau hafa kannað fyrir
borgina.
Að sögn Hjörleifs hefur verið
unnið að könnun á mörkum sveitar-
félaganna síðustu átta ár og hafa
verið samdar þijár greinargerðir
og þær kynntar sveitarfélögunum
og þeim, sem eru að kanna lögsög-
una fyrir Árnessýslu. Þar kemur
fram, að um tvo möguleika er að
ræða hvað varðar afréttarland
Kópavogs, Reykjavíkur og Selt-
jarnarneshrepps. í jarðabók Árna
Magnússonar er talið að afréttur
Seltjarnarneshrepps hins forna hafi
verið svokallað Kóngsland. Ef það
er rétt, þá er allt land frá mörkum
afréttarlands Álftaneshrepps hins
forna, nú Garðabær, Bessastaða-
hreppur og Hafnarfjörður, að
mörkum Mosfellshrepps, einn sam-
eiginlegur afréttur Kópavogs, Selt-
jarnarness og Reykjavíkur og þá
ætti hlutur Reykjavíkur að vera
mun meiri en nú er talið. Um 69%
af afréttarlandinu kæmi þá í hlut
Reykjavíkur en rúmlega 15%
heyrði undir Kópavog og jafn stórt
land tilheyrði Seltjarnarnesi.
Stærð afréttarlands óljós
„í mínum huga er nokkuð óljóst
hversu stórt afréttarlandið er,
hvernig farið er með yfirráð yfir
því landi og hvernig það skiptist,“
sagði Hjörleifur. „Allar þær jarðir
sem eiga hlut að máli voru metnar
á sínum tíma og það er til mat á
þeim eða dýrleika þessara jarða,
sem voru í Seltjarnarneshreppi hin-
um forna í eina tíð. Eftir þessu
gamla jarðamati eru allar jarðir
metnar til dýrleika og ef maður
ímyndar sér að rétt sé að skipta
yfirráðum yfir jörðunum sam-
kvæmt því, þá er Reykjavík með
um 2A af afréttinum. Dýrleiki
lögsögu Reykjavíkur jókst verulega
eða úr 'A í 2/?.efti r að Viðey og
Engey komu í lögsögu borgarinnar
fyrir um 10 árum, og þá sérstak-
lega Viðey, sem er dýrt metin.
Þessi Iönd áttu tilkall til gamla
afréttarins í Seltjarnarneshreppi
hinum forna og eigi hann að skipt-
ast í hlutföllum við dýrleikann, þá
sýnist mér sem hlutur Reykjavíkur
sé stærstur."
Sagðíst Hjörleifur telja að land
Lækjarbotna hafi verið tekið úr
Kóngslandi og ef það reyndist rétt
þá væri það land hluti af afréttar-
landi Reykjavíkur. Engar formleg-
ar viðræður eru í gangi milli
Reykjavíkurborgar og Kópavogs-
bæjar vegna afréttarins, en grein-
argerðirnar þijár hafa verið sendar
bæjaryfirvöldum til fróðleiks. Auk
þess var gerð athugasemd við
Aðalskipulag Kópavogs á grund-
velli greinargerðanna.
Reynum að setja
heimildir rétt fram
Bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ og
borgaryfirvöld hafa komið saman
til fundar vegna marka sveitarfé-
laganna og eins hafa þeir aðilar
sem kannað hafa sýslumörk Árnes-
sýslu fengið greinargerðirnar til
athugunar. „Það sem við höfum
sett á blað hafa þeir fengið sem
málið varðar og hafi menn eitthvað
annað og betra fram að færa þá
viljum við að sjálfsögðu skoða það.
En þetta er ákveðin grunnvinna í
heimildaöflun, sem við höfum látið
vinna og reynt að setja rétt fram,“
sagði Hjörleifur.
Sagði hann að ýmsir aðilar hefðu
áhyggjur af þessari óvissu, sem
ríkti með yfirráð yfir afréttinum.
Svifflugumenn á Sandskeiði hafa
meðal annars snúið sér til borgar-
yfirvalda með fyrirspurnir, þar sem
ekki er ljóst undir hvern þeir
heyra. Þá hafa verið deilur um
hver eigi að samþykkja byggingar,
sem þarna rísa og hafa ýinist
bæjaryfirvöld í Kópavogi, borgar-
yfirvöld eða yfirvöld í Arnessýslu
veitt samþykki sitt til framkvæmda
á svæðinu. Einnig er álitamál hvert
eigi að greiða aðstöðugjald af
þeirri starfsemi, sem fer fram í
Bláfjallaskálanum. Hann telst ekki
í landi Kópavogs, ef fallist verður
á að afrétturinn sé Kóngsland eins