Alþýðublaðið - 24.12.1932, Side 6

fl
Aðalsmenn.
(Or Norsku.)
í giamila daga og alt til vorra
tíma voru flest löud Evrópu, og
eiífflág ýuxs utanálí'ulönd gædd
þodrrj. niá'ð* og blessun, að eiga
i þjóðfélaginu hina svo köliuðu
aðalsmenn. Og höfðu þessir göf-
ugiu luenin margs konar sérréttindi
og þegnréttindi innan þjóðfélag-
aEnma fram yfiir allar aðírar stéttir.
Þ'eiSisir virðulegu aðíalsmenn höfðu
þaö sem aðal starfa að sölsa
undÍT sig jarðeignir og vfðar lend-
ur, halda rniklar og veglegar
veizlur, sem oft stóðu vikum og
mánuðum sannan, og skiftu þá
veiziugestiir þeirra oft hundruðuan
og þúsundum. Og var þá í veizl-
um þessum lögð á það aðaláherzl-
an, að hafa sem mesta gnægði
matar og drykkjar. Kiila vömb-
inta sem áinátlegast. Þedr reistu
sér víggirta kastala og rökuðu
saman fé. Gerðust ofjanlar kon-
unjganna, svo þau gersemi héldu
litlu öðru eftir en nafninu ein-
tómu, dnis og slíikir náungar gera
þú á vorum timum, þar sem ekk-
ert er nú eftir a:f þeirra dýrð
annað en hégómi og tildur og
.sleakjuháttur borigaranna. Um leið
•og þessir aðalsmenn sköþuðu sér,
þantág forréttdndin í þjóðfélögun-
um með ofstopa og ránumi, sköp-
uðu þeir séi? þá hefð og það al-
*n3nráixgsálit hjá lýðtnum, að þeir
væru betri ættar og göfugri
imainnia en alþýöa öll auinars væri.
( Náiega í öílum löndum skiftust
svo þessir virðulegu aðatemenn í
tverais konar aðiai, háaðal og Jág-
aðal. Þessi. síkifting aðalsinis varð
að vísu ekki stranglega aögrjeind í
ýmsum löndum. Lágaðal lin.n
blandaðist þá frekar alþýðu
nnanma )svo sem í Noregi, og
leystist þannig upp. Áftur vor;u
þáð örannr lönd í Evrópu, svo
sem Spáhn og Pólland og í Asíu.
.lapan, sem höfðu á því straniga
iíðgríeiniinigu, að þessar tvær teg-
undir maninia af hinu göfuga kyni
okki blönduðu blóðinu saman, né
iájgaðlallinn blandaðást alþýðu
aiannia. I þessum löndum var
þjóð'féliaigsbyggirgin rcist og nekin
eftir föstum fl-okkalínium og ætt-
■aTstigum. Verkamenn, bændur og
feúandlýö'ur mynduðu uradirstéttir
þjóðfé'agannja og voru ofurseldir
þrældómi og örbirgð þessara að-
*lsmarma. Þessir tveninis konar
tógnu aðalsmenn hétu þá viíainr
lega tvenns konar nöfnum. Lág-
ttðaitemerm hétu á Spáni Hidalgos,
i Póllandi Szliachcicar (borið fram
eftir geðþótta) og i Jiapan Samu-
mjar. Þessi tegund aðalamann^
voru þjónári og þrælar hinina'göf-
ugri aðíatemanina, og voru þessir
lájgáðialsmenn skyldir að ganga
út í opinm dauðanm og einnág að
fremja sjálísmorð, ef húsbænd-
urnir heiantuöiu það. Að hlýða
skilyrðiiisLaust sem hundar var |
hoðiskapur fr.á æðri stöðum, sem ■
ALÞÝÐUBLÁÐIÐ
var jafnigildur skipun drottiins.
Þessi aðialsmannalýður hafði ýms
ytri menki, sem tákna skyldi ætt-
göfgi þeirna og mynduglieiika. Sa-
muíiajatinir i Japan höfðu sem
tlgnarmieriki hníf í belti sér, og
notuðu þeir kuta þann til þess
að rista sig á kviðinn, ef sldipun
kom frá húsbóndanum um að þeir
iskyldu stytta sér aldux. Þessi
sjálfsfóm lágaðal.sm,anin;aininia í Ja-
pan var ein af sérréttindum þess-
am aöalsmanua ,sem annars voru
þrælltaðir og þrautpíndir, illa
haldnir og blásnauðir. En þeir
(liföu í sömu vonaitglætunm sem
nútíma „aftaníossamir“, að hagur
þietúqria. myndi batnia og vald þeárra
vaxa, og að þeir væriu höfði hæriú1
jog tnöppu oflaii) í þjóðfélaiginu en
hinn snauðá og umkomulausi
rnúgur,
Háaðalsmennimir, sem oftas''
voru rifkir og voldugir, sem áður
segir, köliuöUst í Japan Daimoar,,
á Spáni Grandar og í Póllandi
Panar, og var vald þ-essara aðals-
heiiiia svo mikið og magn-að, að í
Póllandi til 1795 og í Japan tii
1868 höfðu þeir vald og leyíi upp á
eijgin ábyi]gð að hefja innanlands
ófrúð hvorir við aðra og strí-ð viö
erlend riki. Og neyttu þeir þessa
valds sínis. eftiii eigin geðþótta, til
•maijgfalds tjóns og bölvunar fyrir
þjóð sína..
í þessum árás,aristyrjöldum
beittu þeir fyrir sig undiiraðliuum.
til sóknar og Vamar; það var
eitt, af hans aðalsHséméttindum,
svo göfugt sem hlutvenkið var.
En styrj-aldir, morð og víg hefir
veiúð sérréttindi höfðingjanma um
lállai’ aldir, og má nú segja-, að
nútíma bnaskarannir og skulda-
kóngamir séu ættfræðilega og
ífjárhagsilegá komnir í beinan karl-
iegg áf þessu lágaðalsdóti. Ætt-
aneinkenini öll, eðli og ininTæti
bendir þar til ótvírætt.
Nú er svo komið nálega í öll-
um löndum ,aö aðalsmienin em
ger amlega úr sögunni sem stjórn-
mála-ieinvalds-valdhafar og sér-
réttinda-hrókar; nú eru að eins
eftir nöfnin dn og þokukeudur og
d-aufur hljómur af öllu þ-essu dóti,
þessum isérréttinda-aðli. Hitt alt er
hoitfið i móðu og mistur hins her-
skáa og horfna tímabils; dagað
uppi sem átaiátleg nátttröll fyrir
hinum nýja árrioöa úr austri og
vestr/i. Hinár urn margar aldir
píndu og smáðu undirstéttir, sero
kailaöar vom svo af þessum ribb-
ölduro og ránsmönnium, er|u vakn-
aðiatt’ til meðvitundar um rétt sinn
og orjku, um að tæplega sé á það
trúnáð leggjandi len-gur, síém al-
gildán samnleika og óskieikulan,
áð drottinn allslierjar hafi verið
svo hlutdrægur og brögðóttur, að
hánn háfi skapað öll g-æði þessa
hnattar s-em sérréttindaeign nokk-
ucna fárra manna.
Nafnbóta-aðailinn er því að eins
í munni og huga hinna skynjandi
manna sem sagnfræðilegar „fígúr-
ur“.
Verzlun og siglingar og önnur
hagnýt þjóðfélagsstörf, sem áður
var þessum aðalsmönnum hin
versta smán að fást við, og að
eiins fyrir „skítuga“ Gyðámga, er
nú talin af afkomendum þessara
herna ein hin veglegustu störf.
Þar ex| líka gróðavonin mest, við
slíkan atvinnarekstur, Og er það
ef ti'l vill líka aöálástæðan fyrir
þeim sinnáskiftum, er þesisi stétt
hefir tekið frá þeirra sjónarmiði
séð. Sá atvinnuvegur getur skap-
að þ-ei'm nýtt vald og nýja tign,
nýja þrælkun og nýja undirokun
hitais vinnándi lýðs.
Veriksmiðju- og verzlun-ar-
drottnár nútímains eru að nokkriu
leyti hliðstæðir við aðalsmanna-
váld fynii tíma. Að vísu s-etur
löggjáfaTvaldið skorður og bann
við einræðisbröltiÉb en penlnga-
valdið og illkynjuð siamábyrgð-
lataflækja vir-ðdst þar mega sín
meira, og mun slíkt vald drekkja
öllu lýðuæði og jafnrétti, ef hinn
vlinriandi lýðúr ekki heldur fa t og
ó.sundra ur á rétti þeim sem hann
er borinn og barnfæddur til.
Réttinum til þess áð lifa og starfa
sem frjálsbornir og fullveðja
menn, með fullgildum múla fyrir
þáu störf, sem af hendi eru leyst.
Þáð eru penmgafurstar nútím-
áns, sem hinn vinmaindi lýður
verður áð varast. Þótt stéttamte
munurinn sé ekki svo áberamdi
sem fyrrnrm, þá skal öll alþýða
manna gjald-a þar við varhug sín-
um, áð þeir ekki verði þar flek-
aðin og gjaíldi svo glópsku sinn-
ár, og fái þá steina fyr-ir brauð.
Alþýða manna eða hinn starf
aindi fjöldi gæti þess og hafi hug-
fást, að peningaburgieisar, hvort
sem þieir eiga peningana eða hafa
áð láni„ og gr&iði þá eðá greiði
ekki, — þá gefa peningarniT þeirn
sama vald og yfirráð'arétt sem
þáð væri þeirra eigin efrakstur
af sjálfs vinnu. Og hitt anmað, að
þessir menn Jsem peningaina hafa
m-eð höndum eða vinnutækim,
(hafá í þjónustu sinni heila her-
skara af mönnum, embættismiönm-
um, skrifstofu- og verzlunár-fólki
og alte konar lýð, sem heimfæra
má undir hið sameiginlega hugtak
„millistéttir". Það má kalila þá
stétt „Hidálgosiá' nútímanis, lág-
aðiall. Gæti verkalýðurinn að því,
•áð þ-essi starfandi millistétt er
náléga jáfn-klafabundin sínum at-
viinniunekendum (eða viunugjafa,
sem bun-jeisarnir hafa kallað svo!)
sem undiraðállinin var þræíkefl-
aður o;g bundinn yfiriaðlinum og
lýst hefir verið hér að framan.
Vinnugjafamir heimta því nú af
þessum millistéttalýð sínum, að
þeir stiðji þá fast stjórnmála-
lega til vailda og yfirráða gegn
hinum stritandi fjclda. Þessi milli-
stéttarlýður, er h.ættulegasíur
verkálýðlssamtökunum hvar sero
er ,ioig má það kalla'st hlálieg ör-
lagavíma, sem þésisi millistétt er
háldin áf, að standa við hlið kúg-
ana sinna, en andstæö sínum hágs-
munum og samstairfsfélögum, sem
e,r hinn starfandi verkamannalýð- í
ur. Það' er öllum hugsandi mönn-
um aUjgiljós s-annleikur, að allual
fjöldinn af hinum stritandi starfs-
toönnum þjóðanumar er svívirði-
laga haldinn að lattmum, að þeir
eru lítið betur famir, þótt þeir séu
á föstum mála hjá þjóðdnni (þótt
kotungsþjóð sé að vísa og brakí
í gjáldþiiotahjörunum) en margir
verkamenn, sem flestir hafa þó
slitrótta vinnu.
Ludvlg Kossuth.
Frelsishetja ungverja.
20. marz 1894 dó Ludvig Kos-
suth, hin fræga frelsishetja Ung-
verja. Þegar hann lézt, var hawn
92 ára að aldni. Þrátt fjrrir það,
þó hann hefðá venið náðaður 27
ánim fyrir dauða sinn og han-n
fiengi hvað eftir aninað áskoranáir
frá ungverskri alþýðu um að smia
heim til sín, þá vildi hann ekkii
njóta hininar keisanalegu náðiar og
hélt álram að vena útlagi.
Ludv'g Kossuth fæddist 16 sept-
'ember 1802. Faðdr hans var auð-
ugur ungv-enskur áðialsmaður, og
möðdran, sem var þýzk, er sögð að
háfa verið ákaflega góð og réttlát
kona. Sonurinn tilhað hana með
ást og virðingu, s-em breyttist ekki
álla han,s æfi, og svo er sagt, að
hún hafi verið eána toianneskjan,
s-em misti aldrei trúnia á haran og
málefni hans.
Eftir áð hafa lokið Jagiaprófi fór
Kos'suth til höfuðstaðar Ung-
verja og settist þar að sem Iög-
feiæðingu'n Var hann þá 33 ára aí>
aldra, og varð brátt áhrifaríkur
i sinnli grein og mikið sóttur.
Þessi ár, hóf hann fyrst stjóm-
; málastarfsiemi sína, en þó var hún
mjög takmönkuð og náðd ekki út
til fjöldans. Hann varð ritstjóri
skrlfaðs blaðs ,sem kom út 1 að
eins 100 eintökirm, Stuttu stjórn-
málagreinarniar, sem hann skrifaði
í þetta -blað, vöktu þó athygli.
Stjörnin bannaði blaðið; — Ko-s-
suth var ákærður fyrir landráö
ug dæmdur í fjögra ára fangelsi
(árið 1839). Talið er, að á þessium
árum háfi hatur hans á austur-
ri'siku stjóminni fest rætur í
hjarta hans. Síðan stofnaði hann
fynsta ungverska dagblaðlið, og
hlaut það nafnið „Pesti Hirtap“,
1 þessu blaðii barðist hann svo
geysiilega, og þó svo ósveigjan-
lega gegn Auisturri'kiismönmum, að
hann varið brátt vinsælasti maður-
inn rneðal Ungverja, og var árið
1847 kosinn með stórum mieiri
hluta Mltr,úi eins hériað'sins á
þingið.
Á þinginu vaið hiann frægux
um Evrópu þvera og endilanga
„Ræður haniS' voxiu stórviðbuxbir
og harm blekti jafnvel hina ger-
hyggnuistu ti? óhæfuverka“, eins
og sagt er í gx|ein, er byrtist á
þesis'um árum.
3. marz 1848 flutti hann ræðu
i Pressbur|g, og hún varð fyrsta
'síkriefið að hinum fyrsta og sterk-