Morgunblaðið - 15.11.1991, Blaðsíða 36

36
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 15. NÓVEMBER 1991
Sigríður Víðis Jóns
dóttir - Minning'
Fædd 15. apríl 1897
Dáin 10. nóvember 1991
Einn sumarmorgun fyrir rúmlega
tveimur áratugum stóðu nokkur
börn utan við dyr sýslumannsbú-
staðarins á Húsavík. Dyrunum var
lokið upp og fyrir innan stóð kona,
gráhærð, lágvaxin og lotin í herð-
um. Hún hafði sterk gleraugu og
rýndi á börnin sem stóðu þögul og
horfðu á hana. Loks stundi sá hug-
rakkasti í hópnum upp: „Megum
við sjá fuglana?” „Jah, langar ykk-
ur að líta að líta á fuglana,” sagði
konan og brosti. „Þá verðið þið að
koma inn.” Börnin mjökuðu sér inn
fyrir, fóru úr skónum og fýlgdu
konunni inn í herbergið þar sem
fuglarnir voru. Þar gat að líta mik-
ið safn uppstoppaðra fugla. Konan
sagði þeim frá nöfnum fuglanna
og eins því að bráðum færi þetta
allt á safn í nýja safnahúsinu sem
verið var að byggja rétt hjá sýslu-
mannsbústaðnum. Þegar börnin
höfðu skoðað nægju sína kvöddu
þau en þáðu þó nokkra sælgætis-
mola hjá konunni góðu áður en þau
fóru í skóna sína aftur. Þessi kona
var Sigríður Víðis Jónsdóttir, fyrr-
verandi sýslumannsfrú á Húsavík.
Þetta var ekki í eina skiptið sem
hún sýndi forvitnum litlum krílum
á Húsavík fuglasafn þeirra hjóna,
Sigríðar og Jóhanns Skaptasonar,
sýslumanns. Ég var meðal þeirra
sem fengu að skoða fuglana og
hlustaði Iotningarfull á Sigríði segja
frá þessum sérkennilegu dýrgrip-
um.
Fimmtán árum síðar lágu leiðir
okkar saman á Akranesi. Þangað
hafði Sigríður flutt eftir lát eigin-
manns síns og bjó hjá systursyni
sínum, Jóni Hálfdánarsyni og konu
hans Kristínu Steinsdóttur. Þá var
Sigríður komin vel yfir áttrætt, fín-
gerð, hvíthærð kona með djúpa og
kraftmikla rödd. Hún mundi vel
eftir krakkakrílunum sem höfðu
heimsótt hana til að skoða fuglana
forðum og hún hélt enn þeim góða
sið að vilja gauka sælgætismola að
gestum sínum. „Þeir segja að súkk-
ulaði sé ekkert svo óhollt”, var jafn-
an viðkvæðið hjá henni og sú skoð-
un átti vinsældum að fagna hjá
yngstu kynslóðinni.
Þó áð Sigríður Víðis væri að
nálgast nírætt þegar hún kom til
Akraness og hefði lengi verið sjúkl-
ingur var hún ótrúlega ern og sagði
skemmtilega frá. Henni þótti gam-
an ‘Sð fá gesti og hún hafði unun
af að sitja og spjalla. Þegar ég kom
á heimilið varð okkur tíðrætt um
Húsavík og um menn og málefni
Norðanlands en Sigríður gat líka
sagt fleiri sögur frá liðinni tíð.
Skemmtilegast þótt mér að heyra
hana lýsa starfi sínu í bókabúð á
öðrum áratug þessarar aldar og
ferð til Danmerkur, en þangað fór
hún ein síns liðs og dvaldi í tvö ár.
í Danmörku vann hún um hríð á
búgarði og leit til með börnum, eins
og hún orðaði það. Síðar vann hún
við sauma í Kaupmannahöfn en
vildi ekki fastráða sig því að hún
vildi ferðast um landið og skoða sig
um. Það fór ekki framhjá þeim sem
kynntust Sigríði að hún var merkis-
kona sem lagt hafði land undir fót
og siglt til annarra landa meðan
ferðalög voru fátíð og sjaldgæft að
ungar stúlkur væru einar á faralds-
fæti.
Árið 1930 giftist Sigríður Jó-
hanni Skaptasyni og með honum
flutti hún til Patreksfjarðar þegar
hann varð sýslumaður í Barða-
strandarsýslu. í huga Sigríðar voru
árin í Barðastrandarsýslu baráttuár
fyrir eiginmann hennar sem af stór-
hug vildi bæta vegi og byggja
sjúkrahús. Víst er að Sigríður lá
ekki á liði sínu og má minnast þess
að þegar sýslumaður hafði látið
reisa sjúkrahús á Patreksfirði
keyptu þau hjónin kú svo að sjúkl-
ingar gætu fengið mjólk. Á Patreks-
firði urðu þau hjónin fyrir miklu
eignatjóni þegar kviknaði í húsi
þeirra. Þá brann mikið af þeim
munum sem voru óbætanlegir, svo
sem myndir og gripir sem Sigríður
hafði keypt erlendis. Sigríður
meiddist á baki þegar hún stökk
út um glugga til að forðast eldinn
og var flutt suður til læknis. Hún
dæsti þegar hún sagði mér frá þess-
um atburði. „Það var óttalegur
kjánaskapur af mér að stökkva
svona. Ég hefði ekkert þurft að
stökkva þetta. Ef ég hefði beðið
aðeins hefði mér verið bjargað.” „Þú
gast ekki vitað það fyrir,” sagði ég
en Sigríður Víðis hristi bara höfuð-
ið yfir þeim kjánaskap sínum að
stökkva út úr brennandi húsi fyrir
nokkrum áratugum.
Til Húsavíkur komu Sigríður og
Jóhann árið 1956 þegar Jóhann var
skipaður sýslumaður í Þingeyj-
arsýslu og bæjarfógeti á Húsavík.
Mér er í barnsminni hve garðurinn
við hús þeirra var fallegur og trén
há. Sigríður og Jóhann höfðu mik-
inn áhuga á skógrækt og sá neisti
slokknaði aldrei hjá Sigríði. Síðustu
árin, eftir að hún var hætt að fara
út, gekk hún daglega um húsið á
Akranesi og hugaði það blómum
og plöntum. Hún hafði yndi af að
sjá Iífið vaxa og dafna. Sigríður
studdi við bak manns síns meðan
hann lifði og hélt myndarlegt heim-
ili meðan henni entust kraftar. Hún
hafði unun af að veita og var höfð-
ingi til hinsta dags.
Þó að heilsu Sigríðar væri tekið
að hraka þegar hún kom til Akra-
ness fyrir sex árum tók hún virkan
þátt í heimilislífínu,meðal annars
fyrir tilstilli barnanna, Steins Arn-
ars, Eiríks og alnöfnunnar, Sigríðar
Víðis sem höfðu frá upphafi litið á
hana sem ömmu. Þeim þótti afar
vænt um Siggu ömmu og hún varð
félagi þeirra í daglegu amstri. Þau
sögðu henni frá því sem þau voru
að gera og kölluðu hana jafnvel að
sjónvarpinu til að hún missti ekki
af uppáhaldsefni þeirra, íþróttum.
Ef verið var að undirbúa jól eða
aðrar hátíðir, baka eða föndra, sat
hún iðulega hjá börnunum og fylgd-
ist með framkvæmdum en skaust
svo öðru hvoru fram í herbergi og
kom til baka með sælgætismola í
skál handa viðstöddum. Það verður
tómlegra að undirbúa jólin þegar
amma er ekki lengur á kreiki að
fylgjast með.
Sigríður Víðis var fædd þann 15.
apríl 1897 og var því níutíu og
fjögurra ára að aldri er hún lést.
Ég naut þeirrar ánægju að kynnast
henni síðustu æviárin. Núna, þegar
æviferli hennar er lokið gleðst ég
yfir þvi hve góð þessi ár hennar
voru. Hún naut ástar og umhyggju
og hún fékk líka að elska og gefa.
Fjölskyldunni á Akranesi sendi
ég innilegar samúðarkveðjur þegar
amma Sigga er farin hinstu ferðina.
Blessuð sé minning Sigríðar Víð-
is Jónsdóttur.
Adda Steina Björnsdóttir
Sigga amma flutti til okkar fyrir
sex árum. Þá var Jóhann afi nýdá-
inn og hún var bæði þreytt og las-
in. Hún flutti inn í ömmuherbergi
eins og það heitir núna. Þar var
alltaf hlýtt og notalegt, djúpir stól-
ar og gamlar myndir út um allt.
Amma hresstist fljótt og átti eftir
að setja mikinn svip á heimilislífíð.
Hún tók þátt í öllu því sem við
vorum að gera. Þegar við vorum
að æfa okkur á píanó, flautu eða
básúnu kom hún ævinlega fram og
fylgdist með. Þá raulaði hún oft og
klappaði taktinn. Stundum vildi hún
líka prófa sjálf, sló á píanóið og
hló. Hún sagðist samt hvorki geta
sungið né spilað en hún hafði mjög
gaman af allri tónlist og hlustaði
tímunum saman á æfingar okkar.
Og þegar við stóðum upp sagði hún
svolítið hreykin: „Jæja nú erum við
búin að æfa okkur”. Svo trítlaði hún
fram og Iagði sig.
Amma átti hvítan svan sem var
oftast fullur af konfekti. Þegar við
vorum að baka, lesa eða læra kom
hann oft fljúgandi fullur af góð-
gæti. Hún var aldrei í rónni nema
hún ætti eitthvað gott til að gefa.
Amma naut þess að vera með okk-
ur þótt hún segðist lítið geta hjálp-
að til af því hvað hún sæi illa og
„væri bara að flækjast fyrir,” eins
og hún sagði sjáif. Én hún var ekki
að flækjast fyrir.
Hún sagði okkur margar sögur
og það var fróðlegt að spjalla við
hana. Við fengum meðal annars að
heyra þegar Gullfoss kom fyrst til
landsins, þegar húsið brann á Pat-
reksfirði og hún og afi misstu næst-
um allt sem þau áttu og frá öllum
forsetunum sem hún tók á móti
þegar hún var sýslumannsfrú. Þótt
hún segði okkur þessar sögur aftur
og aftur var alltaf gaman að heyra
hana segja frá.
í haust þegar við sögðum henni
að við ætluðum í frí til Ameríku
þá horfði hún dreymandi út í blá-
inn. Svo sagði hún: „Við fórum nú
bara upp í Öskjuhlíð og höfðum
með okkur nesti.”
Amma fylgdist vel með. Hún
hlustaði mikið á útvarp og horfði
með okkur á sjónvarp. Þá sat hún
alveg upp við tækið og stillti hátt
en hún var síhrædd um að vera
fyrir og spurði aftur og aftur hvort
hún skyggði örugglega ekki á. Hún
hafði mest gaman af þjóðlegum
fróðleik, landslagsmyndum og
íþróttum en kvartaði oft undan því
þvað fréttirnar væru orðnaf ljótar.
Henni fannst alltaf verið að drepa
en hún elskaði lífið og þess vegna
voru blóm og tré hennar uppáhald.
Á hverjum degi fór hún í „löngu
gönguna” fram í sólstofu. Þar sat
hún hjá blómunum og talaði við
þau. Mikið eiga rósirnar eftir að
sakna hennar.
Sigga amma var mikill höfðingi.
Hún naut þess að gefa góðar gjafir
og var sígefandi. En hún var alltaf
„svo aldeilis hissa” á því að við
skyldum gefa henni á móti, henni
sem var orðin svo gömul. Hún var
stolt af hlutunum sem við bjuggum
til handa henni í skólanum og
fannst þeir undantekningarlaust
vera betur gerðir en það sem fékkst
í búðum!
Amma var alltaf í góðu skapi og
nöldraði aldrei í okkur. Hún var
þakklát fyrir allt sem við gerðum
fyrir hana. Nú þegar hún er dáin
finnst okkur samt að það hefði
mátt vera enn meira. Amma tók
alltaf af borðinu eftir sig og fannst
allur matur góður. Bara einu sinni
sagðist hún ekki hafa getað borðað
það sem henni var boðið. Það var
á Langanesinu forðum þegar borið
var á borð eins og hún sagði sjálf:
„Ja, svona spikfeitt hrossakjöt og
bitanum bara skellt í heilu lagi á
borðið.” En hún skammaðist sín
alla ævi fyrir þann ódugnað.
Og nú er Sigga amma farin og
allt er svo tómlegt. Allt í einu er
engin amma í ömmuherbergi og
enginn sem stendur á stigapallinum
og kveður okkur. Nú situr hún ekki
lengur hjá okkur þegar við erum
veik og við getum ekki framar kysst
hana góða nótt. Jólin verða aldrei
söm og þau voru. Við huggum okk-
ur við að amma er komin til Jó-
hanns afa sem henni þótti svo vænt
um og við fylgjum henni norður í
Laufáskirkjugarð til hans. Við erum
þakklát fyrir að hafa átt svona
góða ömmu og geymum minning-
una um hana.
Eiríkur og Steinn Arnar
Sigga frænka, eins og við köll-
uðum hana alltaf, er farin frá okk-
ur, en við fengum að hafa hana
lengi, og það erum við þakklát fyr-
ir, því hún var andlega hress, ljúf
og elskuleg til síðasta dags.
Sigríður Víðis Jónsdóttir móður-
systir mín, giftist Jóhanni Skapta-
syni “lögfræðingi, sem skömmu
seinna fékk sýslumannsémbætti á
Patreksfirði, og fluttu þau þangað.
Ekki varð þeim barna auðið, því
miður, en Sigríður var ákaflega
barngóð og nærgætin við börn og
þess nutum við systrabörn hennar
í ríkum mæli. Ég held að ekkert
sumar hafi Iiðið án þess að eitt eða
tvö okkar væru sumarlangt á Pat-
reksfirði og seinna á Húsavík þegar
Jóhann tók við sýslumannsembætti
þar.
Hjá þeim hjónum var gott og
þroskavænlegt að vera, bæði fyrir
börn og þaðan á ég ógleymanlegar
æskuminningar. Það var svo gest-
kvæmt á sýslumannsheimilinu að
ég man ekki eftir að það liði svo
nokkur dagur að einhver eða ein-
hveijir kæmu ekki í kaffi eða borð-
uðu með okkur og ekkert var til
sparað handa gestum. Það var dýr-
mæt reynsla að fá að hitta allt þetta
fólk og hlusta á það skeggræða um
landsins gagn og nauðsynjar og
A>
Alfheiður Jóns-
dóttir - Minning’
I dag kveðjum við hinstu kveðju
Álfheiði Jónsdóttur sem varð undan
að látít eftir stutta en stranga viður-
eign við illvígan sjúkdóm. Hún var
fastur punktur í tilveru okkar frá
þeim degi er hún tók þriggja mán-
aða dóttur okkar í dagvistun fyrir
tæpum níu árum. Þau er ófá, börn-
in, sem komust til vits og ára und-
ir hennar forsjá. Barnahópurinn
hennar er orðinn stór. Hún sýndi
fósturbörnum sínum kærleika og
umhyggju eins og þau væni hennar
eigin. Sum dvöldust undir verndar-
væng hennar og Hreiðars, manns
hennar, árum saman jafnvel langt
framyfír forskólaaldur. Hjá Öllu
fannst þeim gott að vera. Heimili
hennar var ekki geymslustaður fyr-
ir börn. Hún sinnti öllum þörfum
skjólstæðinga sinna jafnt andlegum
sem líkamlegum. Allt fórst henni
jafn vel úr hendi hvort sem var að
kenna bömunum vísur, föndra með
þeim, kenna þeim að hekla og
pijóna eða þerra tár. Hún stjórnaði
liði sínu með festu en jafnframt
slíkri'ljúfmennsku. og lagni^ð. fiftir.
var tekið. Allt fór fram í ró og spekt.
Rifrildi, slagsmál og missætti voru
nær óþekkt fyrirbæri á þeim bæ.
Hún keniyli börnunum að virða þær
reglur sem hún setti og taka tillit
hvert til annars. Oft þurftu foreldr-
ar að beita börn sín fortölum til að
fá þau með sér heim að Ioknum
vinnudegi og þau yngstu áttu erfitt
með að skilja hvers vegna ekki átti
við að fara til Öllu um helgar.
Nú er allt kyrrt og hljótt á Ás-
vallagötu 48. Lífi og starfi einstakr-
ar konu er-lokið. Börnin hennar fá
efalaust samastað hjá öðrum góðum
konum en minning hennar geymist
í hjörtum okkar foreldra og barn-
anpa sem hún reyndist svo vel. Við
þökkum henni henni samfylgdina,
umburðarlyndið og umhyggjuna
sem hún átti í svo ríkum mæli.
Hennar skarð verður vandfyllt.
Hreiðari manni hennar biðjum við
huggunar og sendum honum, son-
um hennar og fjölskyldum þeirra
innilegar samúðarkveðjur.
Baldur og Þóra Kristín
Það er oft sagt á hátíðlegum
augnablikum, að börn okkar séu
það dýrmætasta, sem við eigum,
þau séu framtíð þjóðarinnar. Og
að sjálfsögðu vilja allir framtíð síns
barns sem besta. Mótun hvers ein-
staklings fer hins vegar í vaxandi
mæli fram utan heimilanna og
áhrif foreldra fara minnkandi.
Uppvöxtur hvers einstaklings er
oft eins og tilraun, sem ekki er
vitað fyrr en löngu síðar, hvernig
hefur tekist.
Við urðum þeirrar gæfu aðnjót-
andi, að Jenna dóttir okkar fékk
að njóta samvista og umönnunar
Öllu ömmu, eins og hún var ávallt
kölluð, á viðkvæmu mótunarskeiði.
Alla var dagmamma hennar frá
tveggja ára aldri og fram að skóla-
göngu að undanskilinni nokkurra
mánaða tilraun á leikskóla. Eftir
að skólaganga hófst, var sambandi
haldið við með heimsóknum til
Öllu.
Því teljum við það gæfu, að Alla
sinnti barnahópnum og mætti þörf-
um hans á sinn persónulega hátt,
sem ekki verður lærður af bókum.
Börnin voru virkjuð í leik og starfi
af mikilli hugkvæmni,_ sem skilaði
sér í sköpunargleði. Á hveiju ári
var sáð blómafræjum og fylgst
með nýju lífi, sem kviknaði. í bak-
garðL og. innan -dyra tókst -Öllu- og.
Hreiðari að skapa umhverfi, sem
höfðaði svo vel til barnssálarinnar.
Leiktæki, lítið hús í garði með eld-
húsi og stofu, leikföng, föndurdót,
allt var útbúið af sömu natni. Og
ennþá hefur okkur ekki tekist,
þrátt fyrir margar tilraunir, að elda
gijónagráut, sem kemst í hálf-
kvisti við þann sem borinn var fram
á Ásvallagötunni.
- Sennilega -var- -fjöldi- barna- -hjá-
Öllu ekki alltaf í samræmi við opin-
berar reglugerðir. Þó erum við viss
um að aldrei var einu einstaka
barni ofaukið í hópnum. Þörfum
hvers barns var mætt, ekkert barn
varð útundan. Eldri börnin hjálp-
uðu til með því að syngja þau yngri
í svefn eða aðstoða þau á annan
veg og lærðu með því tillitssemi
og hlýju. Ef einhver þessara litiu
sála átti bágt, sameinuðust hinar
um að hugga og lærðu með því
samkennd og hjálpsemi. Engu að
síður fékk hver einstaklingur notið
sín og fannst hann sérstakur í
augum Öllu. Sjálf var hún alltaf
reiðubúin til að hjálpa, en ýtti um
leið undir sjálfstæði litla fólksins.
En ofar öllu gaf hún börnunum
öiyggiskennd og uppfyllti til-
finningalegar þarfir þeirra.
Þótt Alla sé nú látin um aldur
fram, lifir hún á vissan hátt í þeim
börnum, sem hún sinnti á löngum
ferli sem dagmamma. Það vega-
nesti, sem hún gaf þeim með hóg-
værð sinni og tillitssemi, en jafn-
framt festu og hlýju, hlýtur að
stuðla að því að þau verði betri
einstaklingar en ella. Við kveðjum
Öllu með þakklæti fyrir hlut henn-
ar í uppvexti dóttur okkar og send-
um fjölskyldu hennar okkar inni-
legustu samúðarkveðjur.
- ------ Stefán -og'Margrét.