Morgunblaðið - 01.12.1991, Blaðsíða 22

i iMOEGUNBLAÐIÐ S.UNNUDAGUR 1; íBESBMBER 1091
Kaflar úr bókinni Bjargið jörðinni, sem kemur út samtímis í mörgum löndum
Annadhvort eigum vid framtíd á grcenk-
andi jörd eda alls enga. Þessi sannindi
liggja til grundvallar brýnasta verkefni
mannkynsins: Ad lifa í sátt vid jördina og
nýta hana skynsamlega, segir m.a. í bók-
inni „Bjargid jördinni ” sem nýlega kom
út á vegum bókaforlagsins Idunnar. For-
málsord rita prinsinn af Wales og forseti
Islands, Vigdís Finnbogadóttir, en par seg-
ir hún meöal annars: „Öll rcektun hefst í
hugarfari og paö er hjartalagid sem rceöur
hvert stefnir. Alúö í garö móöur jaröar
fáum viö frá henni margfaldlega endur-
goldna. ”
Bug&ótt granka. í Nordur-Ástralíu myndar á nokkur hlyk-
kjótt gródurband í Jjandsamlegu eyóimerkurumhverfi.
Banvann hjúpur. Reykmengud þoka frá Norbur-Italíu og öórum iðnaðarsvadum leggst yfir Alpana.
Jörðin er gjöful og rík, en auður
hennar er ekki ótæmandi.
Mannkynið hefur unnið stór-
kostleg skemmdarverk á
henni í nafni framfara. Nú er jörðin
í meiri hættu en nokkru sinni fyrr
og tíminn er að renna út.
Við höfum mengað lönd og ár með
eitri, spillt strandlengjum og úthöf-
um með úrgangslosun og olíulekum.
Jafnvel úthafið umhverfis Island er
ekki jafn hreint og ómengað og
menn hafa lengi talið. Jafnt á há-
lendi Islands sem á sléttum Ameríku
og Síberíu herjar uppblástur á
gróðurlendi og eyðir því. Skóglendi
er víða í hættu sökum ioftmengunar
og aukinnar ræktunar. Enn er ógem-
ingur að meta þau gífurlegu um-
hverfísspjöll sem unnin hafa verið í
Austur-Evrópu.
En enginn staður er óhultur fyrir
umhverfisspjöllum, því menn hafa
breytt og eru að breyta efnasamsetn-
ingu lofthjúpsins sem umlykur hnött-
inn, jafnt ísbreiður Suðurskautsins
sem regnskóga Brasilíu. Alis staðar
er líf og náttúra í hættu. Það er því
ekki að undra þótt mönnuin Ieiki
forvitni á að vita hvemig eigi að
reyna að koma í veg fyrir þessa rá-
nyrkju jarðarinnar, sem ekki er að-
eins heimili mannkynsins og alls sem
lifir, heldur og móðir lífsins
„Það hefur stundum verið sagt að
böm séu þarfari móður sinni en
móðir bömum. Því er öfugt farið
með samband móður jarðar og barna
hennar. Móðir jörð er okkur allar
stundir þarfari en við henni, enda
heldur hún áfram að vera til, þótt
móð og mædd sé, eftir að við hverf-
um aftur í faðm hennar og samein-
umst henni á ný,” segir Vigdís Finn-
bogadóttir forseti í formála bókarinn-
ar Bjargið jörðinni. Þessi bók kemur
út í mörgum töndum samtímis og
er rituð af þekktum vísindamönnum
á sviði umhverfismála.
í bókinni er viðkvæm fegurð jarð-
arinnar sýnd í myndum og máli og
lögð áhersla á auðævi náttúrunnar,
sem mannkynið eyðir gegndarlaust
af. Samtímis er hún vitnisburður um
þau gæði jarðar sem enn er hugsan-
legt að börn okkar fái að njóta.
Aðalhöfundur bókarinnar, Bretinn
Jonathon Porrit, er mikill áhugamað-
ur um umhverfismál og er heims-
þekktur sem ákafur talsmaður um-
hverfisverndar. Hann hefur starfað
mikið fyrir alþjóðlegu samtökin Vini
jarðar. Hér á eftir fara nokkrir kafl-
ar úr bókinni:
Mjaldurinn, lifandi eiturör
Mjaldurinn er hvalur í Norðurhöf-
um, en gengur upp í St. Lawrence
fljótið í Kanada. Hann er hvítur —
og eitraður. Hættuleg eiturefni sem
hafa smám saman safnast fyrir í
ánni á undanförnum 40 árum berast
upp eftir fæðukeðjunni til mjaldurs-
ins. Líkamsvefir hvalanna innihalda
svo mikið af þessum eiturefnum að
samkvæmt kanadískum lögum verð-
ur að eyða skrokkunum eins og ei-
truðum úrgangi.
Er þetta hápunktur iðnmenning-
arinnar: Að okkur skuli hafa tekist
að umbreyta einhverri fegurstu og
sérstæðustu skepnu jarðar í fljótandi
eiturör? Sum fyrirtækjanna sem eiga
þátt í þessari vanhelgun halda áfram
að firra sig allri ábyrgð og skjóta
sér bakvið þá algengu vörn iðnjö-
franna að framleiðsla þeirra sé skað-
laus þar til sannað sé að hún eigi
beina sök á einhverju umhverfis-
slysi. Sjávar- og vatnalíffræðingar
hafa hins vegar haldið því fram að
öll ný efni sem dælt er út í höf okk-
ar og ár ættu að skoðast sem banvæn
þar til sakleysi þeirra hefur verið
sannað.
Fyrir daga skynsemistrúar og til-
komu nútíma vísinda báru forfeður
okkar mikla lotningu fyrir fljótum
og tjörnum, úthöfum og vötnum. Það
j
i
l