Lögberg-Heimskringla - 31.01.1963, Side 18

18
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 31. JANÚAR 1963
Ástand nýlendanna
Framhald af bls. 17.
innflytiendunum s u m a r i ð
1887.
Það má líklega fullyrða það
að viðreisn Nýja - íslands
byrjaði þetta sumar. Sveitar-
stjóm var loksins stofnuð það
ár, og því eins var hægt að
koma upp löglegum skólum
með stjómarstyrk. Þess var
nauðsyn því að mörgum
fannst, eins og Guðni Þor-
þessum árum höfðu þeir lært
tungumál þessa lands, kynnt
sér atvinnuvegi og akuryrkju-
aðferðir, og nú, um það bil er
Lögberg var stofnað, voru
þeir farnir að sjá framtíðina
glögglega. Þeir sem stofnuðu
nýlendurnar í Saskatchewan
og Alberta voru í engum vafa
um hvað þeir ættu að gera.
En margt hafði breytzt á þess-
um árum. íslenzka lýðveldið í
Nýja-íslandi var liðið undir
þessa lands, og setja sig inn í
þjóðlífið; sérskildir alþýðu-
skólar mundu gera íslending-
um sjálfum stórkostlegan ó-
rétt.
Margt sem hefir einkennt
þjóðlíf Vestur-Islendinga átti
uppruna sinn á því tímabili er
Lögberg var stofnað. Trúar-
bragðadeilurnar, sem hófust
um þetta bil, urðu eitt af þess-
um einkennum; og svo varð
úr að Lögberg varð málsvari
Frá vinsíri iil hægri: Sigiryggur Jónasson, Jóhann Briem og Mrs. Briem, Jón Guðmunds-
son, Steinunn Slefánsson, Flóveni Jónsson (frá Skriðlandi) Guðrún Jóhannesdóttir. —
Bjálkakofi á Gimli. — Myndin iekin á 50 ára byggðarafmæli Nýja íslands 22. ágúst 1925.
Það er hraustum heilsubrestur:
Hugboð um að verði gestur
Kallið handan, höndum frestur
Hlotnist ei, að smíða far,
Þá til ferðar yfir álinn
Ei er reiðubúin sálin,—
Og á nálaroddum voru
Iljar manna’ á Sandy Bar,
Voru á nálum óljóss’ ótta
Allir menn á Sandy Bar.
Að mér sóttu þeirra þrautir,
Þar um espihól og lautir,
Fann eg enda brendar brautir,
Biðið hafði dauðinn þar.
Þegar elding loftið lýsti
Leiði margt eg sá, er hýsti
Landnámsmanns og landnámskonu
Lík — í jörð á Sandy Bar,
Menn, sem lífið launað engu
Létu fyrr á Sandy Bar.
Heimanfarar fyrri tíða
Fluttust hingað til að líða,
Sigurlaust að lifa, stríða
Leggja í sölur heilsufar,
Falla, en þrá að því að stefna
Þetta heit að fullu efna:
Meginbraut að marki ryðja
Merkta út frá Sandy Bar,
Braut til sigurs rakleitt, rétta
Ryðja út frá Sandy Bar.
Eg varð eins og álft í sárum,
Og mér þótti verða’ að tárum
Regn af algeims augnahárum—
Ofan þaðan grátið var,
Reiðarslögin lundinn lustu,
Lauftrén öll hin hæstu brustu,
Sem þar væru vonir dauðra
Veg að ryðja’ á Sandy Bar,
Ryðja leiðir lífi og heiðri
Landnemanna á Sandy Bar.
steinsson segir í bréfi til Hkr.,
að mennta- og menningar á-
stand uppvaxandi kynslóðar
væri á lækkandi stigi. Á erf-
iðu órunum þar á undan höfðu
kvenfélögin, fimm að tölu,
verið ein helzta menningar-
stoð nýlendunnar.
Allar íslenzku nýlendurnar
styrktust af innflutningunum
miklu á árunum 1887—88.
Eftir Hkr. að dæma, var
skipting innflytjenda úr
tveimur af stóru hópunum
sem komu árið 1888 eins og
hér fylgir: Til Dakota 90; til
Nýja-íslands 85; til Þingvalla-
nýlendu 60; til Argyle 48; til
Álftavatnsnýlendu 30; til
Brandon 48. En innflytjendur
í nýju byggðimar komu ekki
aðeins frá íslandi. Nýja byggð-
in í Alberta, sem lengi var
kennd við pósthúsnafnið
Tindastóll, var stofnuð af fólki
frá Dakota nýlendunum. Árið
1888 fluttu 60 manns, í einum
hópi, þangað frá Dakota. Að
þeirra var saknað er auðséð af
bréfi frá Dakota, sem ritað var
til Hkr. það ár, þar sem er
sagt: „Allt í góðu standi, en
gleðin er blönduð með svíð-
andi sorg, því nú um þessar
mundir eru piltarnir og stúlk-
urnar að búa sig til burtferða
til að vinna sér xe og frama.“
Árin 1873—87 voru fyrir ís-
lendinga hér í landi að mörgu
leyti rannsóknar- og land-
könnunar tímabil, og framtíð-
in var mörgum óljós. En á
lok, og þessi nýlenda var nú
orðin partur af Manitoba
fylkinu. Vonin, sem svo marg-
ir höfðu haft á fyrri árum, að
íslenzkt þjóðerni gæti haldizt
hér uppi, var farin að dvína.
Þegar Stefán B. Stefánsson
skrifaði langt bréf til Hkr.,
árið 1889, um nauðsyn að
hafna löglegum skólum og
stofna í þeirra stað skóla er
kenndu íslenzku jafnframt
ensku, tók ritstjóri Hkr. í
taumana og sagði afdráttar-
laust að íslendingar yrðu að
læra þjóðmálið, þekkja sögu
eins flokks og Heimskringla
hins. Á sama hátt varð Lög-
berg málsvari frjálslynda
pólitíska flokksins og Heims-
kringla málsvari íhaldsflokks-
ins eða, eins og Lögberg oft
kallaði hann, afturhalds-
flokksins. Þó að margir nú á
dögum harmi deilur blaðanna,
þá er engin vafi á að þær
höfðu mörg góð áhrif. Þær
sýndu Islendingum báðar hlið-
ar á mörgum málum og ekki
má gleyma, að þær voru með
helztu skemmtunum Vestur-
íslendinga um marga tugi ára.
Sandy Bar
Það var seint á sumarkveldi,
Sundrað loft af gný og eldi,
Regn í steypistraumum feldi,
Stöðuvatn varð hvert mitt far.
Gekk eg hægt í hlé við jaðar
Hvítrar espitrjáaraðar,
Kom eg loks að lágum tjaldstað
Landnemanna’ á Sandy Bar,
Tjaldstað hinna löngu liðnu
Landnámsmanna á Sandy Bar.
Þögnin felur þeirra heiti.
Þeir voru lagðir hér í bleyti.
Flæddi þá um laut og leiti
Lands, við norðan skýjafar.
Andi dauðans yfir straumi
Elfar, sveif í hverjum draumi,
Var þá sem hans vængjaskuggi
Vofði yfir Sandy Bar,
Skuggabik hans fálkafjaðra
Félli yfir Sandy Bar.
Vonir dána mikilmagnans
Mega færa áfram vagn hans,
Verða’ að liði, vera gagn hans,
Vísa mörgum í hans far.
Rætast þær í heilum huga
Hvers eins manns, er vildi duga,
Og nú kendur er við landnám
Alt í kring um Sandy Bar,
Hefir lagt sér leið að marki
Landnemanna á Sandy Bar.
Hafin verk og hálfnuð talin
Helgast þeim, sem féllu’ í valinn.
—Grasnál upp með oddinn kalinn
óx, ef henni leyft það var,
En þess merki í broddi bar hún
Bitru frosti stýfð að var hún.
Mér fanst græna grasið kalið
Gróa kring um Sandy Bar,
Grasið kalið ilma, anga
Alt í kring um Sandy Bar.
Eg fann yl í öllum taugum
Og mér birti fyrir augum;
Vafurloga lagði af haugum
Landnámsmanna nærri þar.
Gullið var, sem grófst þar með þeim,
Gildir vöðvar — afl var léð þeim —
Þeirra alt, sem aldrei getur
Orku neytt á Sandy Bar,
Það, sem ekki áfram heldur,
Er í gröf á Sandy Bar.
Stytti upp, og himinn heiður
Hvelfdist stirndur, meginbreiður
Eins og vegur valinn, greiður,
Var í lofti sunnanfar.
Rofinn eldibrandi bakki
Beint í norður var á flakki
Stjörnubjartur, heiður himinn
Hvelfdist yfir Sandy Bar,
Himinn, landnám landnemanna,
Ljómaði yfir Sandy Bar. — G.J.G.