Lögberg-Heimskringla - 23.07.1964, Blaðsíða 25

Greetings . . . Greetings . . .
THE THE
ELECTRICIAN T •• TJ ELECTRICIAN
Jochum Ásgeirsson LOGBERG - ilEIMSKRINGLA Jochum Ásgeirsson
Electrical Wiring Electrical Wiring
Supplies — Repairs Supplies — Repairs
126 LODGE WINNIPEG 12 126 LODGE WINNIPEG 12
Phone VErnon 2-4654 Phone VErnon 2-4654
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 23. JÚLl 1964 25
UM INDÍÁNARÓT —
MARGRA MEINABÓT
Dr. Thorlakson:
Kæri vinur — þú baðst mig
að segja þér bréflega það sem
ég sagði þér munnlega í gær
um Indíána meðalið góða —
rótina sem hér með fylgir
sýnishorn af. Ég mun hafa
verið á fimmta árinu þegar
ég hafði fyrstu kynni af
henni. Síðan eru liðin áttatíu
ár.
Það skal tekið fram að á
þeim tíma var veruleg Indí-
ánamenning viðloðandi í Norð-
ur Nýja-íslandi. Þar var veru-
leg Indíána paradís; skógur-
inn fullur af veiðidýrum og
vötn og ár full af fiski. Fyrir
sína aldagömlu þekkingu á
landinu og möguleikum þess,
lifðu þeir miklu betra og létt-
ara lífi en íslenzku landnem-
arnir. Þeir tóku ekkert upp
eftir íslendingum, en Islend-
ingar lærðu margt af þeim og
hefðu átt að læra fleira.
Þetta voru svonefndir
Cree-Indíánar, mesta myndar-
fólk, stórvaxið, hraustlegt,
þrekmikið og fjörugt. Þeir
gátu t.d. hlaupið á eftir
hundalestum sínum allan dag-
inn án þess að þreytast. Eng-
inn þeirra féll niður af hjart-
veiki. Þeir lágu úti undir beru
lofti við langelda í heljar-
vetrar veðrum, án þess að fá
lungnabólgu, eða missa svefn.
Þeir voru sérlega vandaðir,
stálu aldrei neinu, þó þeir
sjálfir væru rændir og marg-
snuðaðir af kaupmönnum.
Fáir þeirra kunnu nokkuð
í ensku. Mál þeirra, Cree
tungan, hljómaði vel í mínum
eyrum, mjúk og sæt. Lengsta
orðið sem ég lærði: Dúdúsa-
bisgimiddikaittadussistigndi.
Orðið þýðir: Rjómaskilvinda
og er nærri eins langt og
lengsta orðið í íslenzku: Yfir-
réttarmálaflutningsmanns-
skrifstofustúlkuútidyrahurð-
arlykill. — A key.
Það skal tekið fram í sam-
bandi við rótina að þessir
Indíánar höfðu engann
„Medicine Man“ eða töfra-
læknir. Enginn læknir (lærð-
ur) var nær en Crossing, sem
Selkirk hét á þeirri tíð. Gilti
það jafnt fyrir Indíána og ís-
lendinga. íslendingar höfðu
tvo sjálfmenntaða „Homo-
pata“, en Indíánar leituðu
aldrei til þeirra — urðu því
að vera sínir eigin læknar,
ef á þurfti að halda.
Nú skal vikið að lifnaðar-
háttum þeirra. Að sumarlagi
átu þeir sólþurrkað dýrakjöt,
hvorki reykt né saltað,. ferskt
fuglakjöt, ferskan fisk, (allt
kjöt sem þeir suðu var lin-
soðið og sá í rautt) drukku
„Indíánate" (af plöntu sem óx
á mosaþembum í tamarac
skógi; nú horfin), og vanalegt
te, en aldrei kaffi, sjaldan
eða aldrei mjólk (öll börn
Gullormur J. Guttormsson
voru brjóstbörn).
Þeir átu ýmiskonar ber sem
uxu á undirviði í skóginum.
Nokkur íslenzk börn dóu af
eiturberjaáti, engin Indíána-
börn, svo ég vissi. Það er
satt; fjöldi Indíána hrundu
niður í bóluplágunni, senni-
lega fleiri að tiltölu en ís-
lendingar. Tólf voru dysjaðir
í einni gröf á Sandy Bar. Á
mörgum stöðum meðfram
fljótinu voru þeir grafnir og
margir grafnir á minni eigin
landareign. Allmargir Islend-
ingar fengu skyrbjúg og dóu,
sumir lifðu af þ. á. m. stúlka
sem fékk beri-beri.
Indíánar átu enga garðá-
vexti nema kartöflur og mjög
af skornum skammti, keyptu
aldrei „beztu tegund“ af
hveitimjöli „Strong Baker“,
heldur verstu og ódýrustu
tegund „XXXX hveiti og
Super Fine“. Brauð bakað úr
þessu úrkasti kölluðu íslend-
ingar hundamat, en neyddust
stundum til að kaupa það
vegna fátæktarinnar.
Á þessum fyrstu æfiárum
mínum sá ég engann Indíána
með lungnatæringu né kvef.
Þegar taugaveiki, skarlats-
veiki og barnaveiki voru vá-
gestir meðal íslendinga, voru
Indíánar fljótir að forða sér,
renna út í skóga og hverfa.
Auk berjanna, sem áður er
getið, tíndu Indíánar helzt
unglingar, hnotur, hezlis-
hnotur, hazelnuts. Það var
eftirtektarvert, að þeir fleygðu
hnotunum en átu börkin utan
af þeim, eldsúran.
Annað var og eftirtektar-
vert eða athyglisvert: Á vorin
og snemma sumars fóru fjöl-
skyldurnar út í skóg til að éta
espibörk, þ. e. innri börkinn
af ösk, „poplar“. Á þeim tíma
er tréð fullt af sætum safa.
Þeir fláðu ytri börkinn af, og
skófu innri börkinn, bastið,
með safanum niður í ílát og
átu með góðri lyst. Getur þetta
hafa bætt upp skort á fjör-
efnum og komið í veg fyrir
skyrbjúg og aðra sjúkdóma?
En þessi gæði náttúrunnar er,
því miður, ekki unt að nota
sér nema um stutt skeið.
Þegar líður á sumarið þrýtur
þetta vatnsmagn sem er í
innri berkinum og er mest og
ríkulegast í ungum trjám.
Islendingar voru „tóbaks-
menn“, tugðu munntóbak og
reyktu reyktóbak, hvort-
tveggja hið sterkasta sem fá-
anlegt var. Indíánar tugðu
aldrei tóbak, en reyktu —
ekki tóbak, heldur þurrkaðan
innri börk af rauðviði (Dog-
wood) blandaðan saman við
vanaleg telauf. En börkur
þessi er baneitraður og hefur
sömu verkanir og tóbak. Tvö
börn dóu af að éta ber af
þessum við, (íslenzk börn).
Indíánar höfðu engar tann-
skemdir, kvörtuðu aldrei um
tannpínu. íslendingar, jafnt
menn og konur, kvöldust af
tannpínu og börn tóku að
kveljast af því sama á unga
aldri. Þetta gekk af og til og
allt þar til að einn landnáms-
maðurinn, Bergur Jónsson að
nafni, járnsmiður, smíðaði
járntengur og tók að draga
úr tennur. Ýmsir vildu heldur
þola þau harmkvæli en tann-
pínuna.
Það var svo sem ekki nýtt
að sjá Indíána koma norðan
íslendingafljót á skrautmál-
uðum byttum og barkarkæn-
um og tjalda mörgum hvítum
tjöldum á einhverjum fögrum
grænum bala meðfram fljótinu
og hengja upp á stög hinar
frægu Hudson Bay ábreiður. 1
það skiftið sem hér um ræðir,
völdu þeir tjaldstæðið beint
á móti húsinu okkar hinu-
megin við fljótið. Við sáum
að þeir höfðu óvanalega mikla
gózi að skipa upp úr bátunum
íslendingahópurinn sem fór með fyrstu jórnbrautarlestinni til Gimli 26. nóv. 1906
Canadian Pacific járnbrauiin var lögð frá Winnipeg iil Selkirk 1882—83. — Þegar Sigiryggur Jónasson „Faðir íslenzka landnámsins í Nýja íslandi"
var kosinn fyrsiur Islendinga á þing hér í álfu 1896 iók hann að vinna að því, að Manitoba stjórn veilii járnbraularfélaginu fé iil að leggja braui
frá Teulon iil Gimli, en flokkur hans fór frá völdum áður en iil framkvæmda kom. Fékk hann þá vin sinn John A. MacDonell sambandsþingmann
að iil að vinna að því að járnbraularfélagið legði brautina frá Selkirk til Nýja íslands og veilii sambandssijórnin 3,200 dala siyrk á hverja mílu
frá Selkirk og norður þangað. Ðraulin var lögð iil Winnipeg Beach 1901—03. og svo iil Gimli 1906. Síðan var lekið að leggja hana iil Riverton 1913
og kom fyrsla járnbrauialeslin þangað 4. nóv. 1914. Vilaskuld hafa fleiri en Siglryggur unnið að þessu máli; ekki hefir i.d. alhafnamaðurinn Sveinn
Thorvaldson í Riverlon látið siit efiir liggja að koma málinu í framkvæmd og heyrt höfum við um nefndir sem gengu með bænarskrár á fund
stjórnarvalda og C.P.R. — í þessum hóp 1906 þekkjasi Árni Friðrikson, A. S. Bardal, Gísli Ólafsson og séra N. Steingr. Thorlakson. Ef einhver getur
greint fleiri þæiti okkur væni um að okkur væri bennt á þá.