Alþýðublaðið - 28.09.1963, Blaðsíða 4

USTSKREYTING
Sú ákvörðun, að fel'a tveim
af ltunnustu listamönnum þjóð-
arinnar að myndskreyta hina
nýju veglegu kennaraskóla-
byKgingu, virðist hafa mælzt
mjog vel fyrir. Ekki aðeíns
nemendur skólans og kennar-
ar, •heldur allur almenningur
virðist fagna því, að íistaverk
séu tll augnayndis og menn-
ingarauka á opinberum stöðum,
og listamönnum er það kær-
komið að fá verk að vinna,
auk þess sem þeim hlýtur að
vera það eðlilegt fagnaðar-
efni að almenningur kynnist
list þeirra.
En það cr ekki nóg, að ein-
Btök stfirbygging sé skreytt.
Það ætti að vera regla, að eng-
in opinber bygg’ng sé reis* án
þess að liún sé skreytt lista-
verkum. Ríki, bæjar- og sveit-
arfélög, bankar og ýmsir aðrir
opinberir aðil'ar reisa margs
konar byggingar, smáar og
stórar stundum hver aðili um
sig, stundum fleiri cn cinn i
sameiningu. Ríki og bæjar- og
sveitarfélög byggja t. d. í sam-
éjn ngu skóla og sjúkrahús,
auk þess sem ríkið eitt byggir
ýmsa skóla, bankar reisa stór-
hýsi, félagsheimiij og íþróíta-
mannvirki eru byggð með styrk
frá ríkinu og þannig mætti
lengi tel’ja. Það ætti að verða
regla, að engin opinber bygging
sé byggð án þess að varið sé
til iistskreytingar hennar upp-
hæð, sem nemi ákveðnum
hundraðshluta af byggingar-
kostnaði hennar að öðru leyti,
t. d. 2%. Með þessu móti væri
mörgum góðum markmiðum
náð. Byggingarnar yrðu fegurri
en ella. Listsmekkur þjóðarinn-
ar væri efldur með því að auka
kynni almennTngs af góðum
listave^kum. Og hagur lista-
manna yrði stórbættur, því að
þeir fengju verk að vinna, en
væru ekki háðir óvissum sölu-
möguleikum á markaði. Mætti
búast við, að fleiri legðu
fyrir sig myndlist en nú á sér
stáð, ef afkomuhorfur bötnuðu
svo mjög, sem verða mundi, ef
slík listskreytTng opinberra
bygginga yrði föst regla.
Segja má, að ríkið geti tekið
sííkar ákvarðanir várðandi sín-
ar eigin byggingar, án þess að
til nokkurrar lagasetningar
komi. Bæjar- og sveitarfélö^,
bankar og aðrir opinbej;ir að-
ilar, sem reisa byggingar einir,
gætu og að sjálfsögðu tekið
hliðstæðar ákvarðanir. En þar
sem um sameiginlegar fram-
kvæmdir er afð ræða, svo sem
t. d. á sér stað að því er snertir
byggingar skólahúsa og sjúkra-
húsa, virðist óhjákvæmilegt. að
settar séu íagareglur um mól-
ið. í menntamálaráðuneytinu
var fyrir nokkrum árum samið
frumvarp þar sem g'V~t var
ráð fyrir því, að varið skyldi
2% bygg'ngarkostnVðar til
listskreytingar þeirra bygginga,
sem ríkið reisir eitt eða styrkir
með einum eða öðrum hætti.
Var gert ráð fyrir því, að aðili
sá, sem stendur fyrir bygging-
unni, ráði listskreytingunni, en
menntamálaráðuneytiö skuli þó
ávallt samþykkja hana. Ekki
náðjst nægtl'eg samstaða um
flufning þessa frumvarps á
sínum tíma, en málið er áfram
í athugun. Líklega væri einnig
eðlitoet að skylda opinber^r
stofnanir, svo sem banka, til
hins sama.
Ég tel, að ekkert væri nú
líklcgra til eflingar íslenzkri
myndlist en slík Iagasetning.
öæmi eru til um sl'ikt annars
staðar, og er reynslan góð. AIL-
ur almenningur hefur kunnnð
vel að meta slíka listskreytingu
opinberra bygginga, og mynd-
listinni hefur þetta reynzt mikil
íyftistöng. Til þess kemur von-
andi fyrr en varfr, að Iög verði
sett um þetta efni hér á landi.

Þéttleiki jarðvegs
mældur úr lofti
í BANDARÍKJUNUM hefur ver-
ið fundin upp aðferð til að gera
flugmönnum kleift að ganga úr
skugga um, hvort jarðvegur á ein-
hverjum ákveðnum stað sé nægi-
lega harður til þess að hægt sé að
nauðlenda þar.
Það er skoðun sérfræðinga, að
um heim allan séu þúsundir staða,
þar sem jarðvegur er nægilega
harður til þess áð fullhlaðnar þot-
ur geti nauðlent þar, ef þess ger-
ist þörf. Gallinn er bara sá, að
margir ' af þessum stöðum hafa
aldrei verið mældir og merktir á
kort, af því, að of T:ost:n-'3a'-->mt‘
er að gera út sveit manna til að
framkvæma mælingar og athug-
anir á þéttleika jarðvegsins.
Þessi nýja aðferð, sem fundin
hefur verið upp af vfsindamönnum
yið New York háskóla, er fólgin í
notkun smárra eldflaugamæla, sem
vega 450 grömm og kallast ,,pe-
nestrometer”, en þeim er skotið
til jarðar frá flugvélinni. Sérstakt
tæki í eldflauginni mælir, hve
fljótt hún stöðvast í jarðveginum,
og af því má ráða hörku hans.
Ef mótstaðan sýnir, að jarðvegs-
hamarinn er yfir vissu marki, —
kviknar .innrauð pera í enda eld-
ílaugarinnar. Flugmaðurinn flýgur
í líring til að taka innrauða mynd
eða flugmaður, sem flýgur rétt ó
eftir, getur tekið hana. Með því
að athuga sllkar myndir, geta sér-
fróðir menn gert nákvæmar áætl-
anir um burðarþol jarðvegs á hin
um ýmsu stöðum.
Nokkrir slíkir „hörkumælar”,
sem útbúnir eru eins og eldflaug-
ar, komast fyrir undir væng flug-
vélar. Þeim er oft komið fyrir í
sérstökum hylkjum eða væng-
broddsgeymum, sem breytt hefur
verið. í þeim tilgangi. Hverjum
mæli er skotið á fyrirfram ákveðn-
um tíma, svo að bilið milli skota
sé jafnt, og er því hægt að mæla
nægilega stórt svæði, sem hæfilegt
er til neyðarflugvallar, í einni yf-
irferð.
^ Hörkumælunum er skotið niður
og aftur á við, til þess að upphaf-
inn sé hraðí f’-igvélarinnar,
sem þeim er skotið úr, svo að lá-
réttur hraði mælisins miðað við
jörðu verði enginn. Er það nauð-
synlegt, til þess að mælarnir geti
gefið réttar upplýsingar um hörku
eða þéttleika jarðvegsins, þar sem
þeir koma niður.
Með notkun slíkra hörkumæla er
hægt að útiloka svæði, sem koma
ekki til greina til nauðlendingar,
mjög fljótlega, svo að sveitir mæl-
inganna geta þá einbeitt sér við
svæði, þar sem skilyrði eru hent-
ugri.
Norrænt
leikarajjíng
UM ÞESSAR mund'r stend-
nr yfir norrænt leikaraþing
í Kaupmannaliöfn. Þingið stend-
nr yfir í þrjá daga nánar tiltekið
26-28 þ. m.
Tveir fulltrúar mæta á þinginu
fyrir höud íslenzku deildarinnar í
þessum samtökum, og eru það þeir
Guðlaugur Rósinkranz þjóðleik-
hússtjóri og Jón Sigurbjörnsson
formaður Félags íslenzkra leikara
Eitt þeirra vandamála, sem nú
orðið' snertir all-margt fólk í
landlnu er það að hjón geta
ekki tilhejfrt sama t.rúfiokki
vegna sannfæringar sinnar.
Þetta vandamál á sér stað um
allan heim. Nú er því í raun-
inni svo háttað, að það er til-
tölulega auðvelt að færa sig
milli safnaða eða trúfélaga, þeg-
ar bæði eru mótmæíendur, svo
sem þegar iútherskt fóik geng-
nr yfir í meþódista söfnuð og
öfugt. Erfiðari er aðstaðan, þeg-
ar annað hjónanna er Iútherskt
og hitt kaþólskt e'ða hvítasunnu
fólk. svo að ég nefni dæmi.
Vestan hafs kynntist ég heim-
ilum, þar sem hjónin voru sitt
í hvorum söfnuði, og gátu þau
verið merkitega vel sammála.
um a'ð rækja báðar kirkjurnar
og ala börnin sín upp í virðing.i
fyrir hvorumtveggja. í raun og
veru er'þetta sama vandamáVið
og það, sem á sér stað, þegar
hjónin eru hvort af sinni stefnu
í trúmálum, enda þótt bæði séu
í sama trúarfélagi.
Vinur m'nn, sem fyrir mörg-
um árum var við nám í Noregi,
sagði mér frá siíku dæmi. Hann
dvaldi um ske'ð á heimili
norskra hjóna, sem hæði voru
mjög vel menntuð. Maðurinn
var kennari í náttúruvísindum,
en í trúmálum tilheyroi han'i
heittrúarstefnu og réttrúnaði.
Frúin var aftur á móti guð-
spek'ngur. Iljónabandið var
niesta fyrirmynd. Iljónin báru
virðingu hvort fyrir öðru, og
tóku mjög mikið till'it hvort til
annars, einn'g í trúarefnum.
Alltaf var verið að hafa sniá-
samkomur á heimilinu. Stund-
um komu hinir heittrúuðu vin-
jr húsbóndans, frá heimatrú-
boð'nu. Þeir liöfðu sínar bæna-
samkomur og hiblíniestra. Frú-
in veittu þeim af rausn, og
þcir urðu eklii síðifr vinir hesn-
ar en húsbóndans í önnur skipti
komu piiðsn»Vu'rarnilV skoð-
anabræður húsmóðnrinnar,
höfðu sínar námsiðkanir.á heim-
ilinu, og ræddu fræði sín. Hinn
rétttrúaði heimilisfaðir tók
þeim opnum örmum, sat til
borðs með þeim og lét ekki á
sér finna, að lionum þætti neitt
athugavert við guðfræði þeirra
eða trú.
Þetta er dæmi um það frjáls-
lyndi og gagnkvæma virðingu
fyrir trú og skoðun, sem hvar-
vetna mætti vera til fyrirmynd-
ar. Ég þekki .gamla konu, yest-
an hafs, sem jafnan sótti lút-
herskar messur með móðiir
sinn; og únitariskar með föBur
sínum, og síðar á ævinni fannst
henni kirkjusókn í hinar tvær
kirkjur verða eins og fastir
drættir í mynd heim’lisins.
Sjálf gerði hún upp við sig síð-
ar. hvaða stefnu hún skyldi
fvlgrja. en telur, að hún hafi
haft betra af að sæk.ja tvær
kVkiur en enga.
Kahólska kirkiau «erir kröfu
til þess, að hjón, sem gift eru af
kaþói'skum presti, feli kaþólsku
kirkjunui uppeldi barna sinna.
Viljj t.d. lúthersk kona giftast
kaþólskum manni, er hún skyld-
uð til að undirrita skuldbind-
ingu þess efnis, að hún sendi
börn sín í kaþólsku kirkjuna,
en ekki hina lúthersku. Víða
um heim veldur þetta mikfuw
sársauka. Hefi ég orðið þess var
að lútherskar konur halda, að
hjónabandið sé ógilt, ef ekki
sé orðið við þessari kröfu. Slíkt
er hreinn misskilningur. Kaþ
ólska kirkjan ræður engu um
það, hvað löglegt hjónaband
og hvað ekki. Hún hefir ekki
einu sinni neitt lagalegt vald
til að fyrirskipa sínum eigin
meðlimum, að þeir skuli giftir
af kaþólskum presti, nema að
því leyt, sem þeir gangast
sjálfir undir vald hennar. Lút-
hersk kona þarf því ekki að
sæta neinum afarkostum af
hendi kaþólsku kirkjunnar,
fremur en maður hennar er
skyldaður til' að innræta barn-
inu lú^’ielska trúarkenrtnTU.
Frá sjónarmiði hinnar lúthersku
kirkju er þetta eitt þeirra-
vandamála, sem foreldrarnir
verða með guðs hjálp að reyna
að leysa, þegar þar að kemur
Kaþolskur maður sagði einn
sinn; við mig: Ég myndi aldrei
gangast undir þessi skilyrði, ef
ég væri mótmælandatrúar.
Einhvern veginn hefir það
komizt inn hjá mér að hér á
Íslandí sé fólk. fúsara til að
skrifla um trúfélag en í flestum
löndum öðrum. Ég hugsa, að á-
stæðurnar séu tvennskonar.
„Það er sama, hvaða merki er
á tómri flösku,“ • sagði prestur
nokkur einu sinni um konu,
sem alltaf var að rjúka úr einum
söfnuði í annan. Þeir, sem
sjálfir eru innantómir í trúar-
legu tilliti, geta vel farið úr
einni kirkjudeild í aðra, án
þess að finna miklð fyrir því.
— Það er eins og að hafa fata-
skipti. — Ilin ástæðan til þess,
að íslendingum virðist létt um
að fara úr einni kirkjudeild •
aðra, er sú að þeir, sem alizt
hafa upp í þjóðkirkju íslands,
hafa fremur lítið verið fræddir
um veruleg ágreiningsatriði
trúflokkanna, en aftur á móti
hefir íslenzka kirkjan lagt
mikla áherzlu á einingu krist-
inna manna. Þctta hafa sumir
misskilið þannig, að það sé þá
Framh. á 12 síðu
Lesendur blaðsins, sem vilja
leita ráða um persónuleg vanda-
máf, er bent á að skrifa til
blaðsins, eða beint til séra Jak-
obs Jónssonar, Engililíð 9.
4 28. sept 1963 — ALÞÝÐUBLAÐIÐ