Alþýðublaðið - 16.08.1964, Blaðsíða 3

^miimmmmimimiiiimmiimm v.». i i imiiiiuii............................... iiiiiiimimi.i uiiiíu Hinuuniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiir i>ii»*»iii»imm.imiiiiimmmiimmim'mmimim»ruuM...
I».UI.K...,.|||

CíUíWiHAt
þessum staS og tíma og starf-
inu þá. Kannski var mest vert
um starfið: „the full-tíme job
of learning to write prose”. Þá
list lærði Hemingway til meiri
hlítar en flestir aðrir; fullnægj
an af liviklausu starfi, góðu
dagsverki er annar þáttur þess-
arar bókar móti hinum við-
kvæmnislegu, gamansömu, grá-
lyndu minningabrotum sem
mynda hinn þátt hennar. Og
sjálf nýtur frásögnin stíllistar
Hemingways eins og hún ger-
ist bezt, frjálslegri, kækjalaus-
ari, öfgaminni en í flestum
seinni bókunum. Það er eins og
minning fortíðarinnar leysi
stílshátt hans úr læðingi: minn
ing Parísar „í gamla daga þeg-
ar við vorum mjög fátæk og
mjög hamingjusöm”, eins og
segir hér síðast. Sjálf þessi
viðkvæmni, vitundin um glat-
aða æsku, lokið líf, er engin
nýjung hjá Hemingway; hún
mundi vera snar þáttur í allri
list hans; en liér vekst liún upp
í nýrri alpersónulegri mynd og
ljær hinni léttilegu, glaðbeittu
frásögn undirtón þunglyndis
og undirgefni. Fullnægja og
forgengileiki: Þetta tvennt
mætist í frásögn hins liðna
skáldatíma, hvort öðru háð,
hvorugt hugsanlegt án hins.
í MOVEABLE FEAST rifjar
” óhjákvæmilega upp eina nafn
kunnustu smásögu Heming-
ways, The Snows of Kiliman-
jaro, sögu um minninguna og
dauðann. Þar koma fyrir í sög-
unni fræg orðaskipti hans og
Fitzgeralds sem víða er til vitn-
að. Fitzgerald sagði þá sem
væi’U mjög ríkir ólíka öðru
fólki, þeir væru allt öðruvísi en
við hin. Já, sagði Hemingway,
þeir hafa meiri peninga.
í síðasta minningakafla sín-
um segir Hemingway af því
hvernig ríkisfólkið hafði upp á
honum og spillti hamingju hans
og verki. Þar lýkur æsku hans,
með stríðinu á Ítalíu og Parísar
vistinni; við tekur heimsfrægð
in og Hemingway goðsögunn-
ar, „papa Hemingway” eins og
það hét í blöðum, sem vildu
fylgjast með. Beiskjan er auð-
fundin í þessari frásögn ekkl
síður en sögunni, hversu rétt-
mæt sem liún kann að vera; og
það er engu líkara en Heming-
way hafi að lokum verið kom-
inn á skoðun Fitzgeralds, —
ríkisfólkið væri allt öðnxvísi
en aðrir, ög þar á ofan banvænt
allri skapandi gáfu. í sögunni
um snjóana í Kilimanjaró er
þessu liafnað: sögumaðurinn
finnur alla sök hjá sjálfum sér,
þar sem hann gerir upp fortíð
sína. Sú sök er hvergi nefnd
þegar Hemingway gerir upp að
lokum eigin fortíð án þess
skjóls sem skáldskapurinn veit
(Framhald á 10. síðu)
CR ekki Ernest Hemingway
*■ einn þeirra höfunda, sem mað
ur les á einhverju tilteknu
skeiði ævinnar og skilur síðan
við saknaðarlaust; kannski
mætti segja: vex frá? Maður
lætur áfangastað að baki þang-
að sem aldrei verður komið aft-
ur. Les nokkur til lengdar, aft-
ur og á ný, bækur eins og
A Farewell to Arms eða For
Whom the Bell Tolls — að ég
nú tali ekki um The Old Man
and tlie Sea? En að sönnu býr
minning áfangans með manni
hvar sem farið er síðan: Hem-
ingway hefur átt sinn þátt í að
móta hugmyndir lesanda síns
um b^kmenntir, alveg eins og
hann mótaði bókmenntasvip
heillar kynslóðar, sinnar eigin
samtíðar. Kannski er þessi
reynsla, þessi minning, enn
sem fyrr aðgengilegust í smá-
sögum hans; er ekki kjarninn
í list hans niðurkominn í
nokkrum beztu sögunum? Það
er að minnsta kosti mín reynsla
að þar freistast ég einna lielzt
til að rifja upp kynnin við
Ernest Hemingway.
kAÐ var skemmtilegt, og dá-
** lítið skrýtið, að fá í vor upp
í hendumar endurminningar
Hemingways frá æskutíð hans
í París árin upp úr fyrra stríði:
A Moveable Feast segir af
skáldatíma sjálfs hans í nám-
unda við fólk eins og Ezra
Pound, James Joyce, Gertrude
Stein, Scott Fitzgerald. Sá tími
er löngu orðinn nafnkunnur af
verkum allra þessara og margra
fleiri sem minna segir af hér í
bókinni; margar getgátur hafa
verið hafðar uppi um innbyrðis
tengsl og gagnkvæm áhrif út-
laganna í París; svo mikið er
víst að í samskiptum þeirra
voru oftsinnis mörg veður á
lofti eins og oft hefur verið
lýst. Sjálfur segir Hemingway
um bók sína að lesandinn sé
sjálfráður að lesa hana sem
skáldskap; en ævinlega getur
það hent að slíkt skáldskapar-
verk bregði birtu á eitthvað
það sem menn kalla staðreynd-
ir segir hann.
Virðing Hemingways fyrir
Joyce virðist því afdráttarlaus-
ari sem færra segir af honum
í bókinni: honum bregður
aðeins fyrir, á götunni að koma
eftSr
OLAF JÓNSSON
úr leikhúsi, á veitingahúsi með
fjölskyldu sinni. Sama verður
með engu móti sagt um Ezra
Pound og Gertrude Stein sem
líklega hafa verið að því skapi
nánari — og áhrifameiri - vinir
Hemingways á þessari tíð; frá
þeim báðum segir hann með
gamansemi sem er engan veg-
inn alveg góðlátleg. Raunar er
frásögnin af vinslitum þeirra
Hemingway með annarri af fjórum eiginkonum sínum, Pauline Pfeiffer. Hjónaband þeirra stóð
Iinw irtCTio!. r
rAsrrwó
yfir frá 1928 til 1940.
l’H E TORONTO STAR WEEKLY
’fotmxAo. HAtERQAY.
juOÁtrvi! jwcitoi
TWO
itull Fighting Is Not a Sport—It Is a Tragedy
Vmbollttt tht Strugfk
rtwccn Man ond Btosti
~rht ThtttAcu o/tht
'taitMi An tht Entry, iht
'hmttng o/ BantkfUlos,
vt tht Chath of ike Bulí
-a Cansfdlatt at fZíngskk.
\*fM m V*MU -MC TOWiQP »*<*í
Dæmigerð hlaðagrein eftir Hemingway í Toronto Star 1923.
Gertrude Stein ekkert nema
tepruskapurinn. Þar birtist ein
hliðin á karlmennskuhugsjón
Hemingways: eitt saman kyn-
villusamtal, sem hann heyrir af
tilviljun, nægir til að fylla hann
slíkri ógn, og viðbjóði, að hann
hlýtur að forða sér á flótta. Þá
er óblandnari skemmtun að
frásögnum hans af Pound sem
ævinlega var önnum kafinn að
hjálpa öðrum: kaflinn um fyr-
irtækið „Bel Esprit” sem átti
að bjarga „majór Eliot” úr
bankanum í London er ekkert
nema undirförul kátína — og
leifir ekki mikilli virðingu fyr-
ir skáldunum tveimur. Enn aðr
ir hljóta ekkert í sinn hlut
nema skömm og fyrirlitning:
Foi’d Madox Ford til dæmis og
Wyndliam Lewis sem „just loo-
ked nasty”.
Þetta má nú allt saman vera
skáldskaparblandið; það spillir
þessum mannlýsingum ekki
hót. Og frásagnir Hemingways
af Scott Fitzgerald, sem segir
manna mest af í bókinni að
höfundinum einum frátöldum,
eru áreiðanlega ekki heldur að
sínu leyti tæmandi lýsing hans.
Fitzgerald var vinur Heming-
ways og samtíðarmaður í „the
lost generation”, sem Stein,
skirði; vegur hans var allmikill
um tíma en fór síðan minnk-
andi jafnharðan og stjarna
Hemingways hækkaði; liann dó
í örbirgð árið 1940. Nú sýnist
þessu snúið við: Fitzgerald hef-
ur „uppgötvazt" á nýjan leik,
og verk hans sívaxið í metum á
seinni árum eins og kannski er
engin furða á tíð Antonionis.
Fitzgerald og Hemingway hafa
áreiðanlega verið gerólíkir
menn ekki síður en rithöfund-
ar; Þeir spanna „týndu kyn-
slóðina” millum sín. Og í frá-
sögn Hemingways fer saman
umhyggja og liáð, samúð og lít-
ilsvirðing: mynd hans af Fitz-
gerald er neikvæðið af sjálfs-
mynd hans 1 bókinni. Frásögn-
in spillist ekki fyrir þetta. Öðru
nær: hún fyllir mynd þeirra
beggja, Fitzgeralds og Hem-
ingways. Ævisöguleg „leiðrétt-
ing” hennar, og annarra frá-
sagna í bókinni, yrði sjálfsagt
fróðleg; en hún breytti engu
um gildi þessa „skáldatíma”
sem er einmitt að birta okkur
sjálfsmynd Hemingways í
spegli tímans sem hann lifði,
mynd hans eins og hann sá sig
sjálfur og vildi að hún varð-
veittist.
KETTA er nú ekki svo að skilja
“ að A Moveable Feast segi af
einum saman skáldum og bóka-
mönnum. Hér segir margt af
hnefaleik og veðreiðum og
skíðaferðura, góðum mat. og
víni, og af ást. Hér segir af lið-
inni æsku og týndri borg og
þeirri hamingju sem bundin er
Jiiliiiiiiiiiimiiiiiiiiiimiiiiimiiiimiiiiiiiimimiiimiiiiiimiuiiiiiiii .............................................................................................mmmimmmmi
mmmmmmimmmiiimmmmmmmmmmmmmmmmmmiimmmmmmmmmmiimiiiiiimimmvj
ALÞÝÐUBLAÐiO — 16. ágúst 1964 3