Vísir - 12.10.1962, Blaðsíða 4

4

V i SIR . Föstadagur 12. okíóbor 1062.
Á þessari
mynd, sem
tekin er úr
rússneskri
bók, má sjá
stærð her-
bergja í sam-
býlishúsi fyrir
Sovétverka-
menn. íbúðir
þeirra eru
mjög litlar.
Staldrai austaatjalds — niðurlag
Um áróður og lífs
kjör alþýðunnar
Ég endaði síðustu grein
á því að segja það aug-
ljóst, að framfarir í Sov-
étríHjunum væru mjög
takmarkaðar. Þetta er
mikið sagt af manni, sem
aðeins staldraði nokkra
daga í landinu. En þarna
átti ég eingöngu við lífs-
kjör fólksins.
Framleiðsluaukning er reyndar
mjög mikil á einstökum sviðum,
Sovétríkin, sem etja kapp við
langtum ríkara stórveldi, verða
að leggja allt kapp á að efla
hernaðarlega aðstöðu sína. Á
meðan ríkin ganga þessa braut,
sem Stalín raunar hratt þeim út
á, verða þau að hafa sig öíl við
til að halda sér á henni. Annars
væri kommúnisminn allur í heim
inum, utan Sovétríkjanna. Þetta
þarfnast tæplega útskýringar.
Vígbúnaður í Sovétríkjunum er
auðvitað á kostnað fólksins eins
og alls staðar annars staðar, þar
sem lagt er í landvarnir.. Sá er
hins vegar munurinn að stjórn-
málalegt skipulag Sovétríkjanna
IIIGHUaHTS OF THE HB|0’S LIFE STOÍtY
Major Yuri Gagarin, ihc fir&t spaceman, is 27.
'Ho was born in Gzhat.sk District, Smolcrisk Region (in
thc Rnssian Federation), on Marctí 9, 1934. His falhor is
a collectivo farnior.
Ile entered schooi in 1941, but hisschooling was inlomipt-
ed by tho Nazi invasion.
I-Iis wife VaJonlina, 26, is a gradnalc of the Orenhurg
modical school. They bave two girls, Yolena, aged two, and
Galya, oniy orte month old.
Yuri’s fathor, now 59, is a carpenler. His rnolhor Artna, 58,
is a housewiíe. ~
Myndin er af nokkrum línum i bólc um geimfarann Gagarín og flug
hans. Kaflinn er um æviatriði hetjunnar. í fyrstu Iínunum er sagt, að
faðir hans sé samyrkjubóndi. í þeim seinustu er hann sagður smiður.
ef trúa á hagskýrslum, en sú
aukning er orðin úr litlu og það
er auðvelt að framkalla háar
aukningarprósentur meðan svo
stendur á. Og jafnvel þær fram-
farir koma ekki nema að litlu
leyti fram í bættum iífskjörum
fólksins.
Fáir vita með vissu hve miklu
sovetríkin eyða í hernaðarleg út-
gjöld, það er ljóst, að sú upp-
hæð er hlutfallslega meiri en i
nokkru öðru landi miðað við þjóð
irtekjur. Talað hefur verið uro
ð þar sé eytt 35 — 55 prósent-
’ if öllum þjóðartekjunum.
gerir ríkisstjórninni mögulegt að
halda lífskjörunum lengur lengra
niðri, en mögulegt væri í lýð-
ræðislandi. Það skiptir einnig
miklu máli í þessu sambandi, —
sumir segja að það skipti öllu
máli — að fólkið hefur séð það
svartara. Með öðrum orðum: Það
er ánægf með litlar framfarir
vegna þess að þær eru þó meir
en þjóðin hefur áður þekkt. Þetta
á þó ekki við Eystrasaltslöndin
og nokkur önnur ríki Sovétríkj-
anna, en langflest ríkin.
Til þess að rökstyðja þá full-
yrðingu mína að framfarirnar í
lífskjörum séu með allra minnsta
móti vil ég benda á íbúðabygg-
ingar Sovétríkjanna. Það hefur
ekki tekizt, frekar en annars
staðar að fulinægja þörfunum
fyrir nýjar íbúðir. Og þær sem
byggðar eru handa fjöldanum eru
svo litlar að á okkar mælikvarða
eru þær aðeins fyrir einhleypar
manneskjur. Einu nýlegu bygg-
ingarnar, sem ég sá í Ventspils
eru annað hvort í byggingu eða
voru byggðar á fimm til sjö síð-
ustu árum. Þær voru litlu stærri
að flatarmáli en stór stofa hjá
okkur, 25 — 45 fermetrar. Ég
þori ekki að fullyrða meira um
stærðina. í þessu verður svo
þriggja til fimm manna fjölskylda
að hírast, ef ekki stærri fjölskyld
ur. Eins og allir geta séð í hendi
sér er þetta ekki nema það allra
allra minnsta, sem hægt er að
láta sér duga. Það sama gildir
um Leningrad. Þær nýbyggingar
sem við sáum þar voru nákvæm-
lega eins, bezt gæti ég trúað að
þær væru gerðar eftir sömu
teikningunum.
Auðvitað eru svo byggðar
stærri íbúðir, en þær eru aðeins
fyrir hina fáu og framúrskarandi
Þetta skýtur skökku við það sem
kommúnistar segja sjálfir, sem sé
að fjöldinn skipti öllu máli, og
til hans eigi kúfurinn af fram-
förunum að ganga.
Þá er ekki gert betur við al-
þýðu manna þegar hún þarf að
skreppa í búðir. Vöruúrval er
allnokkuð, en gæðin ekki að sama
skapi eða smekkvísin, í gerð
þeirra og útliti. Bæði í Lenin-
grad og Ventspils voru verzlan-
irnar lágar undir loft, dimmar og
í þær hrúgað.
Verðlagið hef' ég áður minnzt
á. Það gerir fjöldanum ókleift
að kaupa nema hluta af því allra
brýnasta. Nú ætla ég ekki að
halda því fram að það sé óhjá-
kvæmilegt í Sovétskipulagi að
verzlanir séu óaðlaðandi, og ekki
reknar í anda góðrar verzlunar-
þjónustu, sem er orðin aðall reyk
vískra kaupmanna. Þær gætu að
minnsta kosti verið betri. En vita
skuld leggur verzlunarstjórinn,
sem á ekki verzlunina og fær
aðeins sitt fasta kaup, ekki eins
mikið upp úr slíku. Ég fékk hins
vegar þá skýringu á verzlunar-
fyrirkomulaginu, að það gæti
ekki orðið betra meðan ekki væri
hægt að auka kaupgetuna. Það
er reynt allt sem hægt er, innan
vissra marka, til að gera vör-
urnar ekki nema hæfilega að-
laðandi, í augum Sovétborgar-
ans. Ef lögð væri jafnmikil á-
herzla á útlit vöru og verzlana
eins og gert er í samkeppnis-
löndunum yrðu kröfur fólksins
um aukna kaupgetu óviðráðan-
legar. En með þessu móti og
öðrum ráðum er unnt fyrir stjórn
ina að hafa hemil á kröfugirni
fólksins. Þetta er sálfræðilega
klókt, en mundi verða jafnað við
afturhald í löndum frjálsrar
skoðunarmyndunar.
Áður en ég skil við Sovétríkin,
því að þetta er síðasta greinin,
langar mig til að fara nokkrum
orðum um áróðurinn, sem er
sterkasta vopn kommúnismans,
því að enn þá getur hann ekki
státað af þroskuðu skipulagi, eða
góðum lífskjörum almennings t.d.
á okkar mælikvarða. Allur áróður
er að vissu marki blekkingar.
Sovétstjórnin hefur löngum ver-
ið grunuð um að nota sér blekk-
þessara bæklinga eru prýðilega
samdir og líklegir til að hafa
mikil áhrif. Aðrir eru illa gerðir
og ósennilegir. Það þótti mér ein-
kennilegt hvað hægt var að reka
sig á margar augljósar villur sem
draga úr áróðursmætti bækling-
anna.
T.d. er sagt í bæklingi um geim
flug Gagarins, í fyrstu orðum
bæklingsins að faðir hans hafi
verið bóndi, en f síðustu línum
sama kafla, sem aðeins var tvær
blaðsíður, æviágrip geimhetjunn-
ar, var sagt að hann væri smið-
ur. í öðrum bæklingi var sagt
frá skiptingu þjóðarteknanna.
Þar er sagt orðrétt: „Allar
þjóðartekjur Sovétríkjanna til-
heyra hinu vinnandi fólki. Þrír
fjórðu hlutar þeirra eru notaðar
t.il að mæta efnislegum og menn-
ingarlegum þörfum fólksins. Af-
gangurinn er notaður annað hvort
til að auka sosialiska framleiðslu
(expand socialist production) eða
til annarra félagslegra þarfa".
Þarna er ekki minnzt einu orði
á útgjöldin til vígbúnaðar. Þau
eru falin inni í einhverju af þessu
þrennu: Þörfum fólksins, aukn-
ingu framleiðsiunnar eða félags-
Iionur stunda bæííi Iétta og erfiða verkamannavinnu f Sovétríkjunum.
Það þættu ekki góð kjör á íslandi, sem er að byggja upp atvinnu-
vegi sína og fjárhag.
ingar í áróðursskyni, meira en
flestir aðrir, ég skal ekki segja
um fasista Mussolinis eða áróð-
ursmenn Hitlers. Það er vitað að
Stalin heitinn lét falsa hagskýrsl-
ur eins og nauðsyn krafði, að
hans dómi. Þá áttu sérstaklega
við þau frægu orð Mark Twain
um lygina: Það er til þrenns
konar lygi: venjuleg lygi, hauga-
lygi og hagskýrslur.
Það er erfitt að staðreyna hinar
beinu falsanir, en augljóst er á
auglýsingaspjöldum Kommúnista-
flokksins og bæklingum sem nóg
er af á lesstofum sjómannaheimil
anna, að sannleikurinn er teygður
eins langt og hægt er. Sumir
legum þörfum. Er nema von þótt
kommúnistar Sovétríkjanna séu
grunaðir um að hagræða hag-
fræðilegum staðreyndum?
Að lokum: Það var yfírlýst
stefna og er grundvallarskoðun
kommúnismans að láta fólkið og
þarfir þess ganga fyrir öllu öðru.
Þannig átti þetta að vera í Rúss-
landi en er öðru nær.
Ásmundur Einarsson.
Myndirnar.
Sigurður Harðarson, útvarps-
virkjanemi, tók flestar myndirnar
sem fylgdu greinunum.
ÁSMUNDUR EINARSSON blaðamaður fór fyrir
skömmu með Lagarfossi til Sovétríkjanna í boði
Eimskipafélags íslands. Skýrir hann lesend-
um Vísis frá þvi sem fyrir augu bar í ferðinni
i nokkrum greinum hér í blaðinu. Birtist fimmta
grein Asmundar um ferðina hér og bregður
upp svipmyndum af dvölinni þar.