Dagur - 17.09.1999, Blaðsíða 4

Dagur - 17.09.1999, Blaðsíða 4
20-FÖSTUDAGUR 17. SEPTEMBER 1999 LIFIÐ I LANDI U ^———— UMBUÐA- LAUST skrifar í vor var háð kosninga- barátta í lýðveldinu Is- landi; þetta segi ég til að minna fólk á það, því ein- hvern veginn var sú kosn- ingabarátta svo lítt eftir- minnileg að mig grunar fastlega að ýmsir séu þeg- ar búnir að gleyma henni. Allt virtist einhvern veginn liggja svo Ijóst fyrir í þess- ari kosningabaráttu; góð- æri ríkir í lýðveldinu Is- landi, fáheyrður hagvöxt- ur, engin verðbólga, ekkert atvinnuleysi. Allt sumsé uppá það allra besta í þessu besta lýðveldi allra lýðvelda og það eina sem kjósendur þurftu að gera til að viðhalda herlegheitunum var að kjósa sömu stjórnarherrana og höfðu ríkt með svona góðum árangri í fjögur ár; þeir lof- uðu því einu að viðhalda stöðugleikanum og hagvextinum. Kosningaloforð Fram- sóknarflokksins voru til dæmis beinlínis háð því skilyrði að hagvöxtur yrði áfram svo hár sem verið hefur undanfarin ár, og for- kólfar Framsóknarflokksins höfðu nú ekki miklar áhyggjur af því að það tækist ekki að knýja hagkerfið nóg áfram til þess - og kjósendur fóru glaðir á kjörstað og kusu þess vegna sömu stjórnarherrana og síðast, og flestir undu glaðir við sitt og gleymdu fljótlega öllu saman. Hvað er össur að þenja sig? Meðal þess fáa sem gerðist í kosningabar- áttunni var að fram á sjónarsviðið, svolitla stund, stökk Össur Skarphéðinsson, fram- bjóðandi Samfylkingarinnar sem þá var að reyna að verða til. Ossur hélt því fram full- um fetum að blikur væru heldur betur á lofti í sæluríkinu íslandi og stormurinn gæti skollið á hvenær sem væri. Hann tók svo til orða að viðskiptahallinn við útlönd væri eins og tifandi tímasprengja í hagkerf- inu og verðbólgan gæti ætt af stað fyrir- varalaust. Því væri rangt að draga hér upp mynd af stöðugleika og endalausum blóma í fyrirsjáanlegri framtíð. Skemst er frá því að segja að pólitískir andstæðingar Össurar tóku þessum full- yrðingum hans ekki vel. Þeir fussuðu og sveiuðu, töldu þetta vera hættulegt lýð- skrum og hreinasta bull, því engin þau teikn væru á lofti sem bentu til annars en stöðugleikinn væri tryggur og trúr; vissu- lega væri þensla en það væri nú bara hraustleikamerki. Össur væri bara af ör- væntingu að reyna að finna snögga bletti á vel heppnaðri ríkisstjórn, reyna að finna Samfylkingunni þau baráttumál sem virtist svo illilega skorta. Og það var í rauninni bara hlegið að honum; meira að segja voru endurvaktir gamlir þreyttir brandarar um að hann væri nú bara sérfræðingur í kynlífi laxa og ætti þess vegna ekki að vera að þenja sig um efnahagsmál eins og hver annar stráklingur; efnahagsmál væru fyrir fullorðið fólk og hagfræðinga. Davíð talar um kollsteypu Reyndar vakti það svolitla undrun um tíma hvað Geir Haarde fjármálaráðherra virtist eiga erfitt með að svara aðfinnslum Össur- ar. Minnst var á það í blöðum að einkenni- legt væri hversu mjög það virtist vefjast fyr- ir Geir að hafna nógu skörulega fáránlegri gagnrýni á einmitt þann þátt í starfi ríkis- stjórnarinnar þar sem hún væri sterkust fyrir í góðærinu og hagvextinum. Sumsé á sviði ríkisfjármálanna, en það var þá bara túlkað sem reynsluleysi Geirs Haarde - því allir vissu jú að ríkisfjármálin væru traust, hagvöxturinn flottur, stöðugleikinn traust- ur og engin hætta á verðbólgu; þvaður um tímasprengjur væri hreinasta bull. Enda fór svo að lokum að Geir náði sér á strik og nógu margir urðu til að segja kjósendum að allt tal Össurar væri ekki annað en van- máttug kosningabomba til þess að þeir sannfærðust og kusu stöðugleikaflokkana í ríkisstjórninni. Þar á meðal voru forystu- menn helstu efnahagsstofnana þjóðarinnar sem spurðir voru um upphlaup Ossurar en gáfu Iítið út á það; jú, það mætti alveg draga svolítið úr þenslu en annars er allt fínt. Og veðrið alveg skínandi. Síðan eru fjórir, fimm mánuðir og núna opnar forsætisráðherra varla svo munninn að hann vari ekki við því að blikur séu á lofti í efnahagsmálum. Það er ekki lengur hætta á að verðbólgan fari af stað, heldur er hún lögð af stað og orðin miklu hærri en í öllum nálægum löndum. Og viðskipta- hallinn við útlönd heldur áfram að hrann- Ússur sagði í vor að viðskiptahallinn við útlönd væri eins og tifandi tímasprengja íhagkerfinu og verðbólgan gæti ætt af stað fyrirvaralaust. Því væri rangt að draga upp mynd af stöðugleika og endalausum blóma... Pólitískir andstæðingar Össurar fussuðu og sveiuðu og töldu þetta hreinasta bull. Tímasprengjan sprangin? ast upp. Forystumenn helstu efnahags- stofhana þjóðarinnar koma nú hver af öðr- um í viðtöí í fjölmiðlum og lýsa miklum áhyggjum af gangi mála - góðærið sé vissu- lega enn við Iýði en stórsjór gæti verið framundan og eins gott að halda sér fast. Hinar skyndilegu áhyggjur þessara ágætu efnahagssérfræðinga, sem ekki vildu bein- Iínis kveða fast að orði fyrir kosningarnar í vor, þær væru næstum því hlægilegar ef ekki væri um alvarlegt mál að ræða - möguleikann á annarri kreppu og verð- bólgubáli ef svo fer fram sem horfir. Og það væri líka sprenghlægilegt að heyra for- sætisráðherra þjóðarinnar taka sér í munn orðin hætta á „kollsteypu" eins og hann gerði í gær - sama manninn og blés á allt þvílíkt píp fyrir fjórum, fimm mánuðum - ef þetta væri semsé ekki alvörumál. Því skulum við ekki hlæja. Engin tilboð á kjeti! Eg get aftur á móti ekki varist því að kíma pínulítið þegar forsætisráðherra útmálar skoðanir sínar á því hverjir séu helstu sökudólgarnir, nú þegar margnefndar blik- ur eru komnar á loft. Það eru nefnilega matvörukaupmenn sem hafa rottað sig saman í fákeppnishópa og hækkað mat- vöruverð í landinu upp úr öllu valdi og eiga þannig stóran þátt í þeirri verðbólgu sem farin er að láta á sér kræla. Forsætisráð- herra þjóðarinnar veitti því sérstaka athygli fyrir verslunarmannahelgina að matvöru- keðjurnar voru ekki með nein sérstök til- boð á kjeti á útilegugrillið eins og venju- lega; þetta þótti honum til marks um að samkeppni væri verulega ábótavant og þyrfti kannski að setja lög. Það er alltaf gaman þegar Davíð Odds- son uppgötvar eitthvað nýtt og það er oft sérstaklega skemmtilegt hvenær hann upp- götvar eitthvað nýtt. Ég man nú reyndar ekki eftir því flóði tilboða á matvöru fyrir verslunarmannahelgar sem Davíð fulíyrti að alltaf hefðu tíðkast, og kallaði meira að segja verðstríð, en ekki skal ég draga í efa að Davíð taki betur eftir þvíumlíku en ég. Á hinn bóginn mætti kannski benda forsætis- ráðherra á - fyrst hann er nú nýlega farinn að hafa svo þungar áhyggjur af samkeppn- isskorti og hringamyndun á matvörumark- aðnum - að ég tók eftir því að ekki var um nein glæsitilboð á bensíni að ræða fyrir þessa verslunarmannahelgi, og er bensín á bíla þó ekki síðri nauðsynjavara fyrir versl- unarmannahelgar en kjet á grillið. Þvert á móti voru olíufélögin í óða önn að hækka bensínverð og vitaskuld öll alveg samtaka. Náttúrlega kom það mér ekki beinlínis á óvart að ekkert verðstríð skyldi brjótast út milli olíufélaganna - slíkt tíðkast ekki á þeim fákeppnismarkaði, en það er allt í lagi því það eru olíufélögin og maður hróflar ekki við olíufélögunum ef maður er forystu- maður í Sjálfstæðisflokknum, til dæmis. Jón Ólafsson enn? Og samkeppnisyfirvöldin, sem Davíð er svo stoltur af, þau standa alveg ráðalaus þegar olíufélögin senda samtímis frá sér tilkynn- ingar um nákvæmlegu sömu hækkun á bensíni; samráð milli þeirra virðist ekki vera nokkur leið að sanna. Olíufélögin eru svo vandaður félagsskapur að það væri goð- gá að ætla þeim eitthvað ljótt, eins og að bera saman bækur sínar um hversu mikið á að hækka bensínverðið. Það er auðvitað bara tilviljun að þau hækka sífellt um jafn margar krónur og aura. Meira að segja Fé- lag íslenskra bifreiðaeigenda, sem nú hefur fengið nóg af bensínhækkunum, það ein- beitir sér að því að fá ríkið til að lækka sín- ar álögur á bensínið, ekki olíufélögin sjálf sem þó græða sem aldrei fyrr. Maður gerir ekki þær kröfur til þeirra sómamanna sem olíufélögunum stýra að þeir minnki gróða sinn. Og það gerir Davíð ekki heldur. Hann hefur heldur ekki Iýst þungum áhyggjum sínum af til dæmis skorti á samkeppni milli skipafélaganna sem flytja vörur til landsins. En hann ætlar að fylgjast sérstaklega með matvöruverði á næstunni. Nú gætu illar tungur haldið þvf fram að nýlegar áhyggjur Davíðs af hringamyndun á matvörumark- aðnum stöfuðu kannski ekki síst af því að þar hittir hann fyrir strák sem nú er orðinn einn helsti fjandi hans, að því er virðist, semsé Jón Ásgeir Jóhannesson, sem ýmist má kenna við Bónus eða Baug - en Jón þessi hefur unnið sér það til óhelgi að vera félagi Jóns Ólafssonar í því mikla fyrirtæki Orca, en það apparat varð aftur til þess að Davíð öðlaðist skyndilega nýja sýn á dreifða eignaraðild bankanna - eins og frægt er orðið. Getur verið að áhyggjur Davíðs af matvörumarkaðnum séu í raun af svipuðu tagi og þegar Rússar skömmuðu Albani í gamla daga en meintu Kína - Dav- íð skammi Jón Ásgeir Jóhannesson en meini eins og venjulega Jón Olafsson? Hagstjórnin hefði átt að vera öðruvisi Eigi veit ég það svo gjörla en hitt veit ég að af er fóturinn, eins og þar stendur. Vitan- lega er gott og blessað að Davíð skuli ætla að fylgjast með að matvöruverð fari ekki að hækka upp úr öllu valdi. Það er bara tíma- setningin á áhyggjum hans sem er dálítið skrýtin. Og sömuleiðis það hversu snögg- lega hefur runnið upp fyrir honum ljós, bæði í samkeppnismálum og efnahagsmál- um almennt. I ræðu hjá samtökum at- vinnulífsins í gær talaði Davíð eins og hag- vöxturinn væri orðinn hálfgerð ófreskja, óvinurinn mesti, og það yrði umfram allt að draga úr honum. Öðruvísi mér áður brá, en skjótt skipast veður í lofti. En hvað verður þá til dæmis um kosningaloforð Framsóknarflokksins, sem beinlínis byggj- ast á fimm prósenta hagvexti næstu árin? Vissu Framsóknarmenn ekki hversu hættu- legur slíkur hagvöxtur er þegar þeir lofuðu öllu fögru fyrir kosningar? Sjálfsagt ekki, enda hafa margir orðið til að setja fram nýjar skoðanir síðustu vikur, skoðanir sem ekki heyrðust fyrir kosningar fyrir fjórum, fimm mánuðum. Framsóknar- menn fara hins vegar aðra leið en flestir aðrir; þeir hafa skyndilega misst allar sínar skoðanir og ekki heyrist í þeim hósti né stuna um nokkurn hlut nema álver á Aust- urlandi. En það eru líka nógir aðrir um nýj- ar skoðanir. I stórmerkilegu viðtali við Þórð Friðjónsson forstjóra Þjóðhagsstofnunar núna rétt áðan í útvarpinu, talaði hann um að verðbólgan væri heimatilbúinn vandi en ekki kominn frá útlöndum, hagstjórnin hefði átt að vera öðruvísi uppá síðkastið til að stemma stigu við henni, og honum fannst meira að segja lítið til um afganginn af rekstri ríkissjóðs - sem er þó stolt Geirs Haarde þessa dagana. Eg minnist þess ekki að Þórður Friðjónsson hafi tekið undir skoðanir á þessa lund fyrir fjórum, fimm mánuðum. Og hann varar nú alveg sér- staklega við viðskiptahallanum við útlönd - það munaði ekki nema því sem munaði að hann segði hér áðan að viðskiptahallinn væri tifandi tímasprengja. Hvar er Guðmundur Ólafsson? Sem minnir mig á: Guðmundur Ólafsson heitir maður. Hagfræðingur að mennt. Þegar Össur Skarphéðinsson setti fram áhyggjur sínar af hinni tifandi tíma-. sprengju fyrir kosningarnar í vor töluðu fjölmiðlar meðal annars við Guðmund þennan, sem gerði stólpagrín að Össuri sem hefði ekkert vit á efnahagsmálum og reyndar væri eina tifandi tímasprengjan í íslensku þjóðlífi sú að allt vitlausasta fólkið í efnahagsmálum væri nú samankomið í einum stjórnmálaflokki^ altso Samfylking- unni. Og Guðmundur Ólafsson fékk að breiða úr sér í mörgum fjölmiðlum og vera sniðugur og útmála skoðanir sínar á því hvað áhyggjur Össurar væru dæmalaust vitlausar. Það væri sko engin vá framundan í íslensku efiiahagslífi. Og stjórnarliðar hentu náttúrlega orð hans um allt vitlausa fólkið í Samfylkingunni á lofti og notuðu óspart í kosningabaráttunni, þar á meðal Davíð Oddsson. Guðmundur Ólafsson fékk sitt korter af frægð og frama af þessu tilefni, en hvernig væri að veita honum annað tækifæri, annað korter? Hefur ein- hver fjölmiðill nýlega rætt við Guðmund Ólafsson? Þegar forsætisráðherra, forstjóri Þjóðhagsstofnunar og fleiri tala nú þannig að orð Ossurar verða eins og hjáróma mjálm í þeim samanburði, hvar er þá vit- lausa fólkið samankomið nú? Pistill Illuga varfluttur í morgunútvarpi Rásar2 t'gær.

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/251

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.