Dagur - 21.12.1999, Side 7

T^r-
ÞRIDJUDAGUK 21. DESEMBER 1999 - 7
ÞJÓÐMÁL
Verkefnin í
rOdsQ ármálum
jOn kkist-
JANSSON
FORMAÐUR FJÁRLAGA-
NEFNDAR ALÞINGIS
I SKRIFAR
„Það einkenndi umræður um fjárlögin á Alþingi núna að talsmönnum Samfylkingarinnar varð tíðrætt um þensluá-
hrif þeirra og óráðsíu í ríkisfjármálum, “ segir Jón Kristjánsson m.a. í grein sinni.
Fjárlög fyrir árið 2000 hafa nú ver-
ið afgreidd á Alþingi. Samkvæmt
þingsköpum á fjárlagaumræða að
fara fram 15. desember og náðist
að standa við þá dagsetningu í
fyrsta skipti frá því að þessi regla
var tekin upp. Fjárlagagerð er
margslungin og flókin og undir-
búningur að næstu fjárlögum hefst
fljótlega eftir að fjárlög eru sam-
þykkt og stendur nær allt árið.
Fjárlagafrumvarpið er síðan form-
lega lagt fyrir Alþingi þann 1. októ-
ber, og þá tekur fjárlaganefnd Al-
þingis við því, og þeim umsóknum
um framlög og erindum sem til
nefndarinnar berast. Þau erindi
eru um 800 talsins.
Hið ábyrga andlit?
Það einkenndi umræður um fjár-
lögin á Alþingi núna að talsmönn-
um Samfylkingarinnar varð tíðrætt
um þensluáhrif þeirra og óráðsíu í
ríkisfjármálum. Aðrir Samfylking-
armenn báru fram tillögur til út-
gjaldaauka í hinum bestu málum
eins og gengur. Talsmenn Vinstri
grænna töluðu hins vegar aðallega
fyrir margs konar útgjaldauka og
fylgu reglu Alþýðubandalagsins
gamla að flytja í lokin tillögur um
skattahækkanir til þess að brúa bil-
ið. Allt voru þetta fastir liðir eins
og venjulega, nema hvað fulltrúar
Samfylkingarinnar í fjárlaganelnd
reyndu að koma ábyrgu andliti í
ríkisfjármálum á flokkinn með
ræðum um óráðsíu í fjármálum,
eins og áður segir.
Reksturskostnaðimnn
Framlög sem veitt eru á fjárlögum
skiptast í nokkra þætti. í fyrsta lagi
eru framlög til rekstrar hinna
mörgu stofnana sem ríkið rekur.
Þessi útgjöld endurtaka sig á fjár-
lögum ár hvert og það eru viðkom-
andi ráðuneyti sem fara yfir rekst-
ur stofnananna með forstöðu-
mönnum þeirra og Ieggja síðan
niðurstöðuna fyrir fjármálaráðu-
neytið áður en tillögur fara inn á
fjárlög. Nokkrar stofnanir flytja sín
mál fyrir fjárlaganefnd, en þó er
það mikill minnihluti þeirra. Fjár-
laganefnd fjallar hins vegar um
fjármál stofnana, og hafa heil-
brigðisstofnanir tekið lang mestan
tíma nefndarinnar síðustu árin.
Svo var einnig nú. Niðurstaðan
var að veita miklum Ijármunum til
þess að freista þess að koma rekstri
þeirra innan Qárlagaheimilda.
Þetta skeður í kjölfar launahækk-
ana sem skýra tvo þriðju af útgjöld-
um umfram Ijárlög og öðrum
kostnaði sem skýrir einn þriðja.
Leggja verður mikla áherslu á að
stofnanir búi nú við þann fjárlag-
aramma sem þeim er ætlaður.
Hins vegar eru ekki heilbrigðis-
stofnanir einar sem hafa farið fram
úr fjárheimildum. I Ijáraukalögum
fyrir yfirstandandi ár var veitt mikl-
um fjármunum til menntamála til
þess að tryggja stöðu skólakerfisins
svo dæmi séu nefnd. Rekstrar-
kostnaður ríkisins hefur farið vax-
andi, og full þörf er á því að leggja
aukna vinnu í að skilgreina þjón-
ustuhlutverk ríkisstofnana og fjár-
magnsþörf. I tillögum fjárlaga-
nefndar var gert ráð fyrir nokkru
Qármagni til þess að setja aukinn
kraft í þetta mál með sérfræði-
vinnu. Slíkt er mikilvægt upp á
framtíðina. Hlutverk ríkissjóðs er
meðal annars að skapa öryggisnet í
samfélaginu með bærilegu trygg-
ingakerfi. Það er fullvíst að aukn-
um fjármunum verður að verja á
næstu árum til þessa þáttar.
Einmitt vegna þess er mikil nauð-
syn á að rekstrarkostnaður fari
ekki stöðugt hækkandi.
Tryggingakerfld
Annar þáttur í útgjöldum ríkisins
eru svokallaðar tilfærslur. Þar und-
ir flokkast tryggingarkerfið. Mjög
hörð krafa er um að auka útgjöld í
þessum málaflokki og hann mun
koma sérstaldega til skoðunar á
næsta ári. A fjáraukalögunt 1999
var staðfest fjármagn til hækkunar
tryggingarbóta. Markmiðið hlýtur
að vera að tryggingakerfið veiti
þeim vernd og afkomu sem höllum
fæti standa í samfélaginu. Hins
vegar er ég þeirrar skoðunar að
tryggingabætur eigi ekki að vera
viðbótartekjur fyrir hálaunafólk.
Þess vegna eru tekjutengingar í
kerfinu. Mörk skerðinganna hljóta
ætíð að vera til endurskoðunar, en
ég er andvígur þvf að afnema allar
tekjutengingar. Hins vegar kemur
það til greina að hvert fætt barn fái
viðurkenningu frá samfélaginu, og
Framsóknarflokkurinn hefur sett
fram hugmyndir um það með
svokölluðum bamakortum. Heil-
brigðismálin höfðu forgang um
viðbótarútgjöld við þessa Ijárlaga-
gerð ásamt ýmsum þáttum byggða-
mála og fíkniefnamálum. Trygg-
ingarkerfið hlýtur hins vegar að
koma til skoðunar í framhaldinu.
Að halda hátíð
Þriðji útgjaldaflokkur í fjárlögum
eru ýmiskonar tímabundin fram-
lög. Þar ber langhæst í fjárlögum
fyrir árið 2000 framlög vegna há-
tíðarhalda ýmiskonar í tengslum
við kristnihátíð á Þingvöllum og
landafundanefnd. Mörg fleiri
tímabundin útgjöld mætti nefna,
en eins og nafnið ber með sér er
eðlismunurinn á þeim og rekstrar-
útgjöldunum að þau falla niður
eftir árið, og eru ekki endurnýjuð
nema með sérstakri ákvörðun.
Tekjuafgangurum
Niðurstaða fjárlaganna er meiri
tekjuafgangur en dæmi eru til síð-
an í byrjun sjöunda áratugarins.
Þetta gefur tækifæri til þess að
greiða niður skuldir ríkissjóðs, inn-
lendar eða erlendar, eða leggja fé
fyrir í Seðlabankanum til nota síð-
ar. Sala ríkiseigna hefur skilað
miklum fjármunum í ríkissjóð á yf-
irstandandi ári. Það fé er allt til
reiðu til skuldagreiðslu eða til ann-
arra nota eftir því sem ákvarðanir
verða teknar um á sínum tíma.
Grundvallaratriðið er að regluleg
starfsemi ríkissjóðs sé ekki fjár-
mögnuð með sölu ríkiseigna. Svo
hefur ekki verið gert.
Forgangsmálið í ríksfjármálum
er að halda utan um rekstrarút-
gjöldin. Ef þau vaxa ár frá ári, er
borin von að hægt sé að sinna með
viðunandi hætti því meginhlut-
verki ríkisvaldsins að vera öryggis-
net í samfélaginu, undirstaða
tryggingakerfisins og samfélags-
legrar þjónustu sem eðli máls er
hlutverk ríkisvaldsins.
Hvar er þeirra Mður?
JÓN HEJÐAR
STEINÞORSSON
SKRIFAR
í dagblaðinu Degi þann 15. des.
síðastliðinn er birtur hluti sam-
þykktar stjórnarfundar Búnaðarfé-
Iags Tjörnesinga frá 14. des.1999.
I þeirri stjórnarsamþykkt er mót-
mælt vinnubrögðum forystu-
manna kúabænda varðandi tilraun
með flutning fósturvísa úr norsk-
um kúm í íslenskar. 1 framhaldi
þeirrar birtingar er rætt við for-
mann Landssambands kúabænda
sem lætur sér fátt um finnast en
lætur þess þó getið að sá sem
aldrei geri neitt er orkað gæti tví-
mælis sé lítils virði í félagsmálum.
Þetta er hárrétt hjá formanninum
en þá er líka rétt að benda honum
á, að sá er lætur sig litlu varða af-
komu félaga sinna þó fáir séu er
einskis virði félagsskapnum. Sam-
þykkt stjórnar Búnaðarfélags Tjör-
nesinga virðist helst vekja þá
spurningu hjá formanninum hve
margir þeir séu kúabændurnir
norður á Tjörnesi. Aðspurður um
ályktun stjórnar Búnaðarfélags
Tjörnesinga segir hann m.a.:
„...Annars hef ég afar lítið um
þessa ályktun að segja, en velti því
fyrir mér hve margir kúabændur
eru norður á Tjörnesi.“
Er það nú mergurinn málsins?
Þarf lítt við eyru að Ieggja ef fáir
tala? Ef svo er hvers vegna þarf þá
svo mjög að hlusta á þau rífu 27%
kúabænda, sem vildu innflutning á
erfðaefni úr norskum kúm? Ætl-
ast forysta LK til þess að 72% ís-
Ienskra kúabænda sem á móti mál-
inu eru láti það yfir sig ganga að
hin svokallaða tilraun sem fram á
að fara með flutningi fósturvísa
verði gerð? Sú tilraun mun kosta
umtalsverða fjármuni og þeir verða
ekki teknir úr vasa mjólkurfram-
leiðenda einna og óeðlilegt er að
ætla að bilið verði brúað úr ríkis-
sjóði. Fram hefur komið í umræðu
um þessi mál að til þurfi að koma
breytingar á fjósurn ef skipt verður
um kúakyn. Þær breytingar krefj-
ast fjármuna sem bændur hafa
ekki á lausu og því munu þeir liðir
óhjákvæmilega fara út í verðmynd-
un vörunnar og vísað í vasa neyt-
enda. Eru neytendur tilhúnir að
greiða þann kostnað, vegna að-
gerða sem með öllu eru óþarfar
þegar framleiðsla mjólkurafurða er
Em neyteiidur tilhiíuir
að greiða þairn kostnað,
vegna aðgerða sem með
öUu eru óþarfar þegar
framleiðsla mjólkuraf-
urða er umfram
neyslu? Ileíiir LK kann-
að hver yrðu viðbrögð
þeirra sem lokaorðið
eiga, þeirra sem vöruna
kaupa og neyta? Á neyt-
endur verður formaður
og stjóm LK að hlusta
þó hægt sé að halda fyr-
ir eyrun þegar í sér láta
heyra fáir Tjömesingar.
umfram neyslu? Hefur LK kannað
hver yrðu viðbrögð þeirra sem
lokaorðið eiga, þeirra sem vöruna
kaupa og neyta? A neytendur verð-
ur formaður og stjórn LK að hlus-
ta þó hægt sé að halda fyrir eyrun
þegar í sér láta heyra fáir Tjörnes-
ingar.
Til þess nú að upplýsa formann
LK um fjölda kúabænda á Tjömesi
þá eru kúabúin ekki nema fimm.
Fimm lítil kúabú á Tjörnesi skipta
kannski ekki miklu máli afkomu
fólks suður í Borgarfirði í dag eða
á landsvísu, en fyrir Tjörneshrepp,
sem orðin er yst á jaðri mjólkur-
framleiðslusvæðis í Suður-Þingeyj-
arsýslu, skipta þau máli og fyrir
Þingeyjarsýslur skiptir máli að
búið sé á Tjörnesi. Hjá fleirum en
LK ríkir fulltrúalýðræði, það er
líka þannig hjá Búnaðarsambandi
Suður-Þingeyinga. A aðalfundi
þess vorið 1997 var samþykkt til-
laga gegn innflutningi erfðaefna úr
norskum kúm, þá mun einnig hafa
verið samþykkt tillaga hjá Búnað-
arsambandi Eyjafjarðar sem geng-
ur í sömu átt. Langar formanninn
að vita hve margir andmæltu þar?
- eða skiptir það máli?
Sú steftia sem stjórn LK sýnist
harðast reka er eins konar stór-
býlastefna sem óhjákvæmilega
leiðir til mikillar samþjöppunar
framleiðsluréttar, sem einnig mun
leiða til mikilla breytinga á jaðri
mjólkurframleiðslusvæða og hver
veit hvenær Ferjubakki verður þá á
jaðrinum - skiptir það annars máli?
Það er mikil náð og þakkarverð
að formaðurinn skuli leyfa að Tjör-
nesingar fái að tjá sig eins og aðrir
og þeir megi meira að segja hafa
áhrif á störf sambandsins eins og
aðrir, en það hygg ég að hafi nú
einmitt vakað fyrir stjórn Búnaðar-
félags Tjörnesinga með sinni sam-
þykkt að leggja sitt af mörkum til
að hafa áhrif, en formaðurinn læt-
ur sig það litlu varða svo algjör er
hans jólaföstu sálarró.
Sálarró Tjörnesinga er söm og
jöfn árið um kring, þeir þurfa ekk-
ert meiri frið í sálum sínum um jól
en annan tíma ársins. En hvað
með þá sem nú veifa stjórnsýslu-
kærum, hvernig er í þeirra ranni og
hvar er þeirra friður?