Dagur - 21.12.1999, Side 9

8 - ÞRIÐJUDAGUR 21. DESEMBER 19 9 9
ÞRIDJUDAGUR 21. DESEMBER 1999 - 9
-Dafiiir
Dgfyr-
FRETTASKYRING
Uvpsagnir sprengdu kerfiö
GIIÐ
MXJNDUR
RUNAR
HEIÐARS-
SON
Nýja launakerfi ríkis-
ins var dumaýjaulegt.
Fáránleg gagnrýni.
Hækkaði lauu SFR-fé-
laga um 8%. Gegn at-
gervisflótta ríkisstarfs-
mauna. Sveigjanlegt og
betra.
Hart hefur verið deilt á hið nýja
launakerfi ríkisins að undanförnu
og m.a. hafa forstöðumenn ríkis-
stofnana verið sakaðir um að hafa
sprengt upp þá launastefnu sem
samið var um í samningunum
1997 með því að sýna linkind í
samningum við sína starfsmenn.
Hins vegar virðast margir hafa
gleymt því að í aðdraganda að gerð
hinna svokölluðu aðlögunarsamn-
inga í nýja Iaunakerfinu höfðu
margir ríkisstarfsmenn miklar
væntingar um betri tíð í kjaramál-
um þegar þeir gátu samið beint við
forstöðumenn sinna stofnana.
Þegar á reyndi kom víða í Ijós að
ekki var innistaða fyrir þessum
væntingum, auk þess sem gerð
þessara samninga tók mun lengri
tíma en búist var við. I ríkiskerfinu
og þá einkum innan heilbrigðis-
kerfisins brugðust sumar stéttir við
þessu með því að grípa til hópupp-
sagna til að knýja á um betri kjör
eins og t.d. hjúkrunarffæðingar og
meinatæknar að ógleymdum lækn-
um. Fyrir vikið náðu þessir hópar
fram meiri hækkunum en ella
hefði orðið, eða allt að 30%-40% á
sama tíma og kjarasamningar
verkafólks gáfu um 13% á yfir-
standandi samningstíma.
Þensla og aukin yfirvinna
A það hefur einnig verið bent að
þensla á vinnumarkaði og aukin yf-
irvinna hefur leitt til þess að
launakostnaður margra ríkisstofn-
ana hefur orðið meiri en gert hafði
verið ráð fyrir. Af þeim sökum sé
ekki hægt að kenna forstöðumönn-
um stofnana né sjálfu kerfinu um
þótt launakostnaður hafi aukist
meira en áætlað var. Aðrir fetuðu
sig áfram án hótana og náðu fram
um 8% hækkunum að meðaltali til
viðbótar við 12%-13% launahækk-
un samkvæmt aðalkjarasamningi
eins og t.d. félagsmenn í Starfs-
mannafélagi ríkisstofnana. Þá
fengu aðrir minna, t.d. félagsmenn
í Félagi íslenskra náttúrufræðinga.
Samkvæmt lauslegu úrtaki í því fé-
lagi telja menn að aðlögunarsamn-
ingarnir hafi gefið náttúrufræðing-
um hjá ríkinu um 3,5% launa-
hækkun. Þessir samningar hafa
því gefið ríkisstarfsmönnum mis-
mikið í aðra hönd og sumir hafa
jafnvel fengið lítið sem ekkert.
Engu að síður er það mat margra
talsmanna úr röðum ríkisstarfs-
manna að nýja launakerfið sé kom-
ið til að vera. Þeir átelja hins vegar
harðlega gagnrýni einstakra for-
ystumanna verkalýðshreyfingar-
innar og Samtaka atvinnulífsins í
garð þess. Þeir telja t.d. að ASÍ-
forystan ætti frekar að ástunda
sjálfsgagnrýni og finna leiðir til að
standa sig betur í samningum um
kjör þeirra lægst launuðu í stað
þess að reyna að gera það tor-
trygg‘Iegt þegar tekst að þoka mán-
aðarlaunum ríkistarfssmanna upp
yfir 100 þúsund krónurnar.
Óumflýjanleg breyting
Þegar farið var af stað með nýja
launakerfi ríkisins var Friðrik
Sophusson forstjóri Landsvirkjun-
ar fjármálaráðherra í ríkisstjórn
Davíðs Oddssonar. Friðrik segist
ekki hafa haft aðstöðu til þess á
undanförnum mánuðum að fylgj-
ast með afleiðingunum af nýja
Iaunakerfinu. Hins vegar sé alveg
Ijóst að um nýja launakerfið hefði
verið samið í síðustu samningum,
enda hefði öllum verið ljóst að ekki
var hægt að láta gamla kerfið halda
áfram þar sem öllum launabreyt-
ingum innan ríkisstofnana var
miðstýrt úr fjármálaráðuneytinu.
Hann segir þó að í vissum tilvikum
hefði framkvæmdin ekki gengið
sem skyldi og fyrir því sé sjálfsagt
engin ein ástæða enda málið flók-
ið. Ein ástæðan að mati Friðriks
getur verið sú að forstöðumenn
ríkistofnana hafi ekki verið tilbún-
ir til að takast á við þetta verkefni
og því þurft að fá meiri aðstoð til
að geta tekið mikilvægar ákvarðan-
ir í kjaramálum starfsmanna sinna.
Hann leggur jafnframt áherslu á
að þetta nýja kerfi átti ekki að Ieiða
til aukins kostnaðar fyrir ríkissjóð.
Hafi það gerst, þá sé það vegna
þess að menn hafa ekki náð tökum
á þessu verkefni eins og til var ætl-
ast af þeim. Hann er hins vegar á
því að sú kerfisbreyting sem fólst í
tilkomu nýja launakerfisins, þ.e.
að koma ábyrgðinni á launum og
öðrum rekstrarþáttum yfir á stjórn-
endur í opinberum rekstri hafi ver-
ið óumflýjanleg. Þá krefst þetta
kerfi m.a. þess að stjórnendur Ieysi
rekstrarvanda sem upp kann að
koma innan Ijárlaga hvers árs.
Framgangskerfi í launum hefur gefið ríkisstarfsmönnum mismikið í aðra hönd og sumir hafa jafnvel fengið lítið sem ekkert. Engu að síður er það mat margra talsmanna úr röðum ríkisstarfsmanna að
nýja launakerfið sé komið til að vera. Þeir átelja hinsvegar harðlega gagnrýni einstakra forystumanna verkalýðshreyfingarinnar og Samtaka atvinnulífsins í garð þess.
Klikkaði ekki
Magnús Jónsson veðurstofustjóri
og formaður Félags forstöðu-
manna ríkisstofnana telur að nýja
launakerfið hafi almennt séð ekki
klikkað. Hins vegar sé trúlega hægt
að finna einhver dæmi um það að
hlutir hafi kannski farið eitthvað
úr böndum. Á hinn bóginn segir
hann að á þeim stofnunum sem
hann þekkir til hafi menn ekki far-
ið á taugum né voru að gera hluti
sem var ekki fyrirsjáanlegt að væri
nauðsynlegt að gera fyrr eða síðar.
Það kann hins vegar að vera álita-
mál hvort menn hefðu farið í þessa
aðlögun of snemma á þessum
þriggja ára samningstíma eða átt
að dreifa því yfir allan samnings-
tímann. Hann telur hins vegar að
aðlögunin og breytingarnar á
launakerfinu hafi verið mjög nauð-
synleg og þá ekki síst til þess að
reyna að stemma stigu við atgervis-
flótta starfsmanna úr ríkisstofnun-
um. Sem dæmi bendir hann á að
áður hefði það kannski tekið um
hálft ár í kerfinu að fá heimild til
að hækka starfsmann um einn
launaflokk. Það sé Iiðin tíð eftir
þessar breytingar enda sveigjan-
leikinn mun meiri með auknu
sjálfstæði stofnana. Hann bendir
einnig á að allir þeir samningar
sem gerðir voru í framhaldi af hóp-
uppsögnum einstakra stétta vegna
óánægju með kjör sín hafi verið
gerðir með vitund og vilja fjármála-
ráðuneytisins og eiga þess vegna
ekki að koma neinum á óvart.
Magnús segist hins vegar rétt vona
að áfram verði gerðir einhvers kon-
ar vinnustaðasamningar hjá ríkinu
þrátt fyrir alla þá gagnrýni sem
nýja launakerfið hefur fengið.
Hann segist sjá fyrir sér að samn-
ingsferlið og kjarasamningar hjá
ríkinu geti orðið tviþættir í fram-
tíðinni. I fyrsta lagi rammasamn-
ingur þar sem samið sé t.d. um að
kjarabætur á næstu 2-3 árum væru
5% svo dæmi sé tekið. Þar af gæti
miðlæg hækkun orðið 3% en um
afganginn yrði samið inni á stofn-
unum. Það mundi hins vegar þýða
að sumir fengju lítið sem ekkert en
aðrir meira. Hann segir að á þenn-
an hátt sé staðið að samningagerð-
inni í Svíþjóð.
Ekki í sanrræmi við væntingar
Þegar menn fóru á sínum tíma að
ræða þessa kerfisbreytingu innan
ríkisstofnana við stéttarfélög opin-
berra starfsmanna, ákváðu sjúkra-
liðar að vera ekki með heldur
semja upp á gamla móðinn. Krist-
ín Á. Guðmundsdóttir formaður
Sjúkraliðafélags Islands segir að
menn hefðu hreinlega ekki þá trú
á því að sjúkraliðar myndu fá eitt-
hvað út úr þessu kerfi miðað við
það sem þá var í boði. Þess utan
töldu sjúkraliðar að þeim yrði ekki
mikið ágengt í samningum við for-
stöðuinenn ríkisstofnana. Þá höfðu
þeir enga óunna yfirvinnu sem átti
að færa inn í taxtana með það fyrir
augum að færa taxtana nær greid-
du kaupi og gera Iaunakerfið gagn-
særra. Þegar upp var staðið voru
sjúkraiiðar ánægðir með þann
kjarasamning sem þeir gerðu á
hefðbundnum nótum, enda var sá
samningur í samræmi við það sem
aðrar stéttir voru að fá að meðtöldu
því sem fýrir lá að aðlögunarsamn-
ingarnir mundu gefa. Kristín segir
að þegar ljóst var að aðlögunar-
samningarnir mundu ekki gefa það
sem fólk hafði vonast til að fá, þá
hafi einstakar stéttir farið að grípa
til hópuppsagna til að þrýsta á um
að fá meira en gert hafði verið ráð
fyrir mcð þeim afleiðingum að
launaskriðan fór af stað. Fyrir Hkið
hafa t.d. sjúkraliðar setið eftir og
m.a. vegna þess að hafa farið að
settum leikreglum. Hún telur að
næstu samningar verði alveg hrylli-
lega erfiðir og t.d. í ljósi þess að at-
vinnurekendur hafa gefið út að
næstu Iaunahækkanir geti ekki ver-
ið hærri en sem semur 3,5%. I það
minnsta telur Kristín að það verði
að leiðrétta kjör sjúkraliða í næstu
samningum sem verða lausir næsta
haust.
Fáránleg gagnrýni
Jens Andrésson formaður Starfs-
mannafélags ríkisstofnana, SFR,
segist vera alveg ósammála þeim
sem halda því fram að nýja launa-
kerfið hafi farið úr böndunum. Þá
telur hann að sú gagnrýni sem við-
höfð hefur verið á þetta kerfi sé al-
veg fáránleg. 1 það minnsta telur
hann að verkalýðshreyfingin innan
ASI ætti fremur að gleðjast með
ríkisstarfsmönnum yfir því að hafa
náð að bæta hjá sér kjörin í stað
þess að reyna að níða það niður.
Hann segir að ef einhverjir séu
ábyrgðir fyrir því að halda niðri lág-
um launum þá séu það t.d. menn
eins og Ari Skúlason framkvæmda-
stjóri ASI sem gagnrýnt hefur nýja
launakerfi ríkisins einna mest að
undanförnu og talað um ábyrgð
þeirra sem að því stóðu. Jens telur
að ef eitthvað hafi farið úr böndun-
um þá hafi það einkum verið það
að forstöðumenn ríkisstofnana hafi
fengið heldur litla aðlögun fyrir
þessa kerfisbreytingu. Þá hefði allt
samningaferlið tekið lengri tíma en
gert hafði verið ráð fyrir. Hann seg-
ist þó vona að hægt verði að halda
áfram að vinna á sömu braut og
verið hefur, enda hafa þessir samn-
ingar gefið góða raun, eða um 8%
meðaltalshækkun ofan á aðalkjara-
samning. Formaður SFR bendir
einnig á að innan félagsins sé með-
alaldur félagsmanna um 48 ár,
stærstur hlutinn séu konur og mik-
ið af félagsmönnum sé í hlutastörf-
um. Fyrir núgildandi samninga
voru meðaltekjur félagsmanna um
87 þúsund á mánuði en séu nú að
skríða rétt yfir 100 þúsund krón-
urnar. Þótt ekki sé búið að teikna
það nákvæmlega upp hvernig sótt
verður fram í komandi vinnustaða-
samningum á næsta ári, þá sé lík-
legt að áherslan verði á starfs-
menntun og starfsmat að \aðbætt-
um auknum kaupmætti.
Brugðist við atgervisflótta
Björk Vilhelmsdóttir formaður
Bandalags háskólamanna segir að
allir hefðu verið sammála um það á
sínum tíma að gamla launakerfi
ríksins hefði verið handónýtt. Hún
segist hins vegar ekki skilja þá
gagnrýni sem einstakir forystu-
menn ASÍ og innan Samtaka at-
vinnulífsins hafa haft á nýja kerfið
og þann árangur sem menn hafa
náð þar í bættum kjörum. Af þeim
sökum ættu menn að einbeita sér
að því að reyna að hækka lægstu
launin en ekki lækka hjá þeim sem
hafa náð árangri í sinni kjarabar-
áttu. Hún segir að eitt af aðalmark-
miðum nýja Iaunakerfisins hefði
verið að reyna að draga úr yfir-
vinnu. Þá var eitt af markmiðunum
að reyna að jafna launamun kynj-
anna, auka sjálfstæði ríkisstofnana
og reyna að minnka þann mikla
launamun sem ríkti á milli al-
menna og opinbera vinnumarkað-
arins þar sem hallaði verulega á há-
skólamenntaða starfsmenn hjá rík-
inu. Björg bendir á að með nýja
launakerfinu hefði ríkið verið að
hregðast við auknum atgervisflótta
háskólamenntaðra starfsmanna út
á almenna markaðinn og einnig til
útlanda, enda sé vinnumarkaður-
inn alþjóðlegur. Hún telur að nýja
kerfið hafi komið í veg fyrir stór-
kostlegan flótta háskólamenntaðra
starfsmanna frá ríkisstofnunum. Ef
ekki þá væri ástandið trúlega eins
og hjá leikskólunum. Björk er hins-
vegar ekki á því að hópuppsagnir
hafi „sprengt" kerfið og telur því að
launahækkanir hafi ekki orðið
meiri innan heilbrigðiskerfisins en
víða annars staðar. I því sambandi
bendir hún á að víða innan ríkis-
stofnana hefur launakostnaður
aukist umfram það sem áætlað var
vegna þenslunnar á vinnumark-
aðnum.
Friðrik Sophusson fyrrverandi fjár-
málaráðherra. „Nýja kerfið átti ekki
að leiða til aukins kostnaðar fyrir
rikissjóð."
Magnús Jónsson 1/eðurstofustjóri:
„Gat tekið hálft ár að fá mann
hækkaðan um einn launaflokk.“
Kristín Á. Guðmundsdóttir formaður
Sjúkraliðafélags íslands: „Næstu
samningar verða hryllilega erfiðir."
Jens Andrésson formaður SVR.
„ Fáránleg gagnrýni."
Björk Vilhelmsdóttir formaður
BHM: „Gamla kerfið var
handónýtt."
Bækurnajj*
FRETTIR
Hjálmar Árnason, formaður iðnaðarnefndar Alþingis.
Hjálmar neitar að
biðjast afsökunar
Deilumar uiii Fijóts-
dalsvirkjim aldrei
harðari á Alþingi en í
gær. Hjálmar Amason
neitar að biðja skipu-
lagsstjóra afsökunar.
Rannveig Guðmunds-
dóttir segir hegðun
skiupulagsstjóra hár-
rétta.
Það Iinnir ekki Iátum á Alþingi
kringum Fljótsdalsavirkj-
un. Þegar síðari umræða
hófst á ný í gærmorgun
krafðist stjómarandstaðan
þess að blé yrði gert á
þingfundi, umræðum um
Fljótsdalsvirkjun yrði
frestað og þess krafist, án
árangurs, að Hjálmar
Árnason, formaður iðnað-
arnefndar, bæði Stefán
Thors skipulagsstjóra
formlega afsökunar á þeim
ásökunum að hafa leynt
iðnaðarnefnd Alþingis uppiýsing-
um þegar hann gerði nefndinni
grein fyrir úrskurði sínum um að
frekari rannsóknir þyrfti til að
Ieggja mat á umhverfisáhrif álvers
í Reyðarfirði. Hjálmar lét þessi orð
falla í umræðunum sl. laugardag.
Hann segir ekkert það hafa komið
fram sem réttlæti það að hann
biðjist afsökunar.
Siv Friðleifsdóttir umhverfisráð-
herra gerði Alþingi grein fýrir sam-
tölum sínum við skipulagsstjóra.
Þar hefði komið fram að iðnaðar-
nefnd hefði ekki verið leynd nein-
um skjölum. Umhverfisráðherra
sagðist ekki hafa ástæðu til að
draga orð skipulagsstjóra í efa.
Rétt hegðun
„Frá mínum bæjardyrum séð hef-
ur skipulagsstjóri hegðað sér hár-
rétt hvað varðar umhverfismatið.
Það var ekki farið að ábendingum
hans. Framkvæmdaraðilinn kynnti
inn 480 þúsund tonna álver en
ekki 120 þúsund tonna. Allir ættu
að staldra við þá staðreynd. Hér
erum við að takast á um Fljóts-
dalsvirkjun og hún mun ekki anna
120 þúsund tonna álveri. Við
Rannveig Guð-
mundsdóttir,
alþingismaður.
erum hins vegar ekki að Ijalla um
orkuöflun fýrir 480 þúsund tonna
álver hér á þinginu. En fram-
kvæmdaaðilinn er búinn að kynna
480 þúsund tonna álver inn til
skipulagsstofnunar ríkisins,“ segir
Rannveig Guðmundsdóttir, for-
maður þingflokks Samfylkingar-
innar og fulltrúi í iðnaðarnefnd.
Hún segir að um þessa stað-
reynd sé stjórnarliðið ekki að fjalla
á Alþingi. Þess vegna sé hegðun
Stefáns Thors skipulagsstjóra al-
veg hárrétt.
Réttmæt gagnrýni
Hjálmar Árnason, formaður iðn-
aðarnefndar, segist hafa
borið ásakanir á skipulags-
stjóra vegna þess að hann
taki það alvarlega þegar
sér finnist vinnubrögð
embættismanna ekki vera
fullkomin.
„Mér finnast það ekki
eðlileg vinnubrögð, í jafn
stóru og viðkvæmu máli,
annars vegar þegar því er
haldið fram í skýrslu
skipulagsstjóra þegar hann
segist sjálfur hafa viljað
láta umhverfismatið vegna álvers
við Reyðarljörð gerast í áföngum
og taka 120 þúsund tonna álver
fyrst, en framkvæmdaaðilinn hafi
neitað sér um það. Eg er búinn að
ræða við alla fulltrúa fram-
kvæmdaaðila og þeir kannast ekki
við þetta. Þvert á móti segjast þeir
leggja áherslu á 120 þúsund tonna
álver enda ekki hægt að meta 2.
áfanga fyrr en þú sérð áhrifin af
þeim fyrsta. Þá heyra 9 atriði af 13
í athugasemdum skipulagsstjóra
undir mengunarþátt málsins og
tilheyra því hollustuvernd og hún
gefur út endanlegt starfsleyfi. Eg
spurði á fundi með skipulagsstjóra
hvort ekki mætti taka þessa 9
þætti til áframhaldandi vinnslu
undir starfsleyfinu hjá hollustu-
vernd. Þessu hafnaði skipulags-
stjóri og sagði það ekki hægt eðli
málsins samkvæmt. Samt er það
svo að Hollustuvernd mælir með
því að hafin verði vinna við útgáfu
starfsleyfis fýrir 120 þúsund tonna
álver. Þessa staðreynd er hvergi að
finna í skýrslu skipulagsstjóra og
það gagnrýndi ég,“ segir Hjálmar
Árnason. — S.DÓR
vestan
Vestfirska forlagið