Dagblaðið Vísir - DV - 26.06.1982, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 26.06.1982, Blaðsíða 14
14 DAGBLAÐIÐ & VlSIR. LAUGARDAGUR 26. JtJNl 1982. Hins vegar er ekki eins auövelt að skipa Magnúsi sjálfum í flokk, finna myndlist hans staö í nútímahefðum. Þegar allir angar hennar hafa verið gaumgæföir, kemur í ljós aö Magnús hefur f undiö sér leiö sem vöröuö er af öllu í senn, gömlu og kjarnmiklu dada, súrrealisma og konseptmynd- list og stundum er erfitt, jafnvel óæskilegt, aö greina á milli þessara þátta. Þó held ég aö ómaksins vert sé aö rýna í þessi verk út frá þeim sjón- vinklum, þó svo aö aðrar áherslur verði útundan í leiðinni. Nú er dada fremur spurning um hugarfar en formlega endurnýjun eöa nýsköpun. Óstýrílátar hugmyndir Og það er einmitt í „skapi" margra mynda Magnúsar sem finna má hvatann frá dada, í biksvörtum húmor nokkurra þeirra, í ádrepun- um og fjarstæðukenndri samsuðu ólíkra fyrirbæra. Hvað konseptlist- ina áhrærir, held ég að hennar gæti fyrst og fremst í framsetningu Magnúsar á þeim efnivið sem hann hefur undir höndum hverju sinni, ekki í inntaki verkanna. Konseptlist- in hef ur hugsanlega opnaö augu hans fyrir ákveðinni tegund af lógík og hreinlegri úrvinnslu myndefnis. Hins vegar eru hugmyndir Magnúsar tíöum svo margræðar og óstýrilátar að engin leiö er aö halda þeim njörvuðum í kerfi, eins og gerist í konseptlistínni þegar hún er hvað hörðust. Til skýringar vil ég nefna nr. 9- 11 „Ný grísk goðafræöi". Verkið er í þrem hlutum sem mynda kerfi eða myndröö sem „fjallar um þau tengsl séu óbein og í mö'rgum til- fellum eflaust ómeövituö. Hér á ég ekkí við það pennakrot og þann út- vatnaða Freudisma er gengiö hefur undir nafninu súrrealismi nú í seinni tíð, mest fyrir áhrif Dalis, heldur þá hefð sem hófst meö Breton upp úr 1920 og reis hæst í myndum þeirra Ernst, De Chirico, Magritte, Gia- cometti, Dominguez, Corneli, kannski Man Ray. I verkum þess- ara hófðingja, er áhugi á orðinu, tungunni, sem rauöur þráöur, þar með einnig menningararfleifð Vesturlanda sem m.a. birtist í viöteknum goðsögnum (mýtum). Að útlista hugarfóstur En þótt þeir séu svona „menningarlega" sinnaðir er langt því frá að þeir séu uppfullir af lotn- ingu gagnvart myndefni sínu. Tilgangur þeirra er sá að finna bakhliöina á menningunni, hina „sönnu" þýðingu hennar, og afhjúpa um leið þá hræsni sem henni fylgir. Veruleikinn er efniviður þeirra, vopnin eru útúrsnúningar, háð, eró- tík, ágengni, ofskynjanir. Fyrir mörgum þeirra, t.d. Magritte og Cornell, vakir að gera veruleika myndverka sinna svo áþreifanleg- an, aö áhorfandinn sannfærist um réttmæti hans og mátt. Þaö geta þeir með því að útlista hann svo nákvæm- lega, af svo mikilli vandvirkni, aö engan veginn sé hægt að misskilja markmiðiö. I þessu er auðvitað þver- sögn : er nokkurn tímann hægt að gera draumsýnir eða hugarfóstur svo raunverulegar að áhorfandinn fallist á þann veruleika sem þau halda fram? Spyr sá sem ekki veit. una almennt. An þeirrar vitneskju hlýtur áhorfandinn að standa á gati andspænis helftinni af því sem Magnúseraðgera. Myndlist af þessu tagi er kannski ekki í tísku hér, þar sem flestir þekkja Venus sem efnalaug, Apolló sem likamsrækt og Artemis sem nærbuxnagerö. Sérstaklega fjölbreytileg og skap- andi er notkun Magnúsar á orðum, hugtökum og í framhaldi af því, á dæmisögum. Einstök hugtök tekur hann að sér að endurvinna í mynd- formi. Stærðfræði Biblíunnar I mynd eins og „Heiðin há og Fjall- iö eina" er viss útþvældur frasi tek- inn fyrir og myndræn samsvörun hans útlistuð. I öðru tilfelli, eins og í „Fjarskinn, buskinn" myndunum og vegamyndunum, reynir Magnús að sýna f ram á h vernig ýmis stef nu- eöa hreyfingarhugtök gætu litið út í mynd. I þriðja tilfellinu gefur hann sér tilbrigði við vel þekkt fyrirbæri, fugl, fjall, regnbogi: „Soldið lúinn fugl, þreytt fjall, lasinn regnbogi" og túlkar þau í þvi ástandi. Tilgangur hans gæti verið sá sami og heim- spekingsins Wittgensteins, „að gera opinbera þá fjarstæðu sem felst í málinu". Ekki er síður skemmtileg meðferð Magnúsar á sögunni af fjöðrinni sem varð að ótal hænum og brauðinu og fiskunum sem margfölduðust í Nýja testamentinu, en þeim hefur hann einfaldlega breytt í myndræna stærðfræði. Manni dettur í hug „patafýsík" Alfreds Jarry eöa skapandi vísindi Duchamps, þar sem Magnús vinnur „ skapandi steerðfræði". MAGMJS VÆR HER Hugleiðingar inti myndlist Magnúsar Tómassonar á Kjarvalsstöðum Sýning Magnúsar Tómassonar aö Kjarvalsstööum sætir tíðindum fyrir margra hluta sakir. I fyrsta lagi er hún fyrsta yfirlitssýning sem opin- ber liststofnun á íslandi heldur lista- fnanni úr SUM hópnum sáluga. Guð láti gott á vita. Margir úr þeim hópi og í tengslum við hann eiga nú að baki mikið starf og tveir þeirra listamanna, þeir Jón Gunnar Árna- son og Magnús Pálsson, eru komnir á sextugsaldui inn og tími til kominn að gera úttekt á ferli þeirra. I öðru lagi er sýningin sú eina á Listahátið sem nokkurn veginn uppfyllir þær kröfur sem gera á til myndlistarsýninga á þessum tvíær- ingi. Hún gerir allt í senn, veitir innsýn í myndheim íslensks lista- manns, er yfirgripsmikii og nýstár- Myndlistá Listahátíd Aðalsteinn Ingolfsson leg. Flest myndlistaráhugafólk hlýtur að hverfa af henni með nýja upplifun í sálarkirnunni. Sjaldséð fyrirbærí Ekki sakar að Magnúsi hefur með aðstoö Þóru Kristjánsdóttur tekist það sem fáum öðrum hefur lukkast, aö búa til nothæfa sýningaraðstöðu úr göngum og fundarsal Kjarvals- staða. I þriðja lagi er myndlist Magnúsar svo sérstök í íslenskri myndlistar- hefð og sjaldséð þar að auki, að kost- bær áhorfandi hlýtur að fagna því að fá af henni sæmilega heillega mynd. Varla kemur annað slíkt tækifæri í bráð, svo mikið nostur og tilstand sem fylgir sýningu af þessu tagi. Þó væri rangt að tala hér um yfir- litssýningu í hefðbundnum skilningi Myndlistarlegar rætur Magnúsar liggja lengra aftur í tímann en þessi sýning gefur vísbendingu um — í húsa- og bátamyndahefð listamanna á borð við Einar Baldvinsson, Vetur- liöa og Jóhannes Geir. Þaðan fer hann yfir í málverk með augljósu poppívafi og ég held að óhætt sé að segja að Magnús byrji feril sinn í SUM undir merki Oldenburgs, a.m.k. í námunda við hann, sjá risa- niðursuðurdósirnar og risavöxnu flugurnar. Umsagnir um samtimann Þó rær hann ekki á alveg sömu mið og Claes hinn sænski því í ýkjum þessara verka Magnúsar er e.t.v. meir um galgopalegan húmor og aggressjón en beinar skírskotanir til neysluþjóðfélagsins. Þau einkenni er aö f inna i mörgum verka hans til þessa dags, aö vísu í dempaðri og ísmeygilegri mynd. I langflestum verkum Magnúsar, jafnvel þeim sem hanga saman á flóknum ljóðrænum lfkingum eða eru bara „lousy-sneddy", svo notuð séu orð listamannsins sjálfs, er að finna einhverja umsbgn, sem svo aftur grundvallast á sterkri siðferðisvit- und hans, nálægt því aö vera það sem Jónatan Swift nefndi „indignatio". í sýningarskrá ber Magnús hins vegar af sér allar siða- predikanir, sem eru allt annað fyrir- bæri. Hvörf verða síðan í myndlist Magnúsar í kringum 1968—69 með fyrstu bókunum sem fæða af sér frumhugmyndir þeirra sýniljóða sem hann hefur verið að fást við síðan. Þau hvörf eru útgangspunktur sýningarinnar að Kjarvalsstöðum, aö minu mati réttilega, því í þessum sýniljóðum og öðrum náskyldum verkum haslar Magnús sér völl í ís- lenskri myndlist fyrir alvöru. Óvenjuleg þrautseigja Einbeiting hans aö þessari af- mörkuðu tegund myndlistar, þessu þrönga sjónhorni (sem hann sjálfur minnist á í formála), hefur að sönnu verið orðuð við einhæfni, jafnvel einæði, en má þá allt aö einu flokka undir óvenjulega þrautseigju. eldinn, eða réttara sagt eyðilegg- ingamátt eldsins og þar með mann- eskjunnar. Taugar tíl súrrealisma OgArtemiser nærbuxnagerð En þetta er útúrdúr sem ætlaö var það hlutverk að benda á ákveðnar hliðstæður, sameiginlegt hugarfar, ýmsum viðteknum heföum i raunvís- indum er umsnúið, með fjarstæðu- kenndum f orsendum. Goðsögnin um flugið En þau nöfn sem Magnús gefur fremur en að fella myndlist Mesta stórvirki Magnúsar hin myndunum þremur, Prómeþeus, Magnúsarinnítiltekiðhólf. síðari ár er samt útsetning hans á ' **,,. 'f* M )K* ^jjjP"....... y^^ Úr tögu ffugsins Herostratos, Truman : sá sem gaf mannkyni eldinn, sá sem brenndi Artemishofið til að verða frægur og sá sem lét eyða Hiroshima og Naga- saki í báli vítis — þessi nöfn opna svo margar gáttir inn i menningarsög- una fyrir sæmilega upplýstan áhorf- anda að ekkert myndrænt kerfi getur hamið þau til lengdar. Þó sýnist mér sem Magnús hafi e.t.v. sterkastar taugar til hinnar súrrealísku hefðar í myndlist, þótt Allt um það verður því ekki neitað að list hans er ákaflega hugræn, intellektúel, og gerir talsverðar kröfur til áhorfandans. Honum nægir ekki að bera skynbragð á form og al- menna listræna uppbyggingu mynd- verks, hið skynræna , heldur ætlast listamaðurinn til þess aö hann sé sæmilega upplýstur um goðsagnir, menningarleg stórvirki eins og pýra- miöann, um Bibliusögur, um flug- spekúlasjónir Leonardos og listasög- (Ljósmyndir: Jóhanna Ólasdóttir). sögu flugsins, þar sem hann tekur fyrir tilraunir mannsins til að fljúga og býr til sína eigin goösögn úr þeim efhivið. Og því ekki það? Tilburðir ungs manns aftur í forneskju til að fljúga hafa eflaust ekki verið burðug- .ir, en þær náðu sennilega að geta af sér hina undursamlegu goösögn af Ikarosi. Þannig verða goðsagnir ein- faldlega til og sköpun þeirra hefur ætíöveriðtalin meðæðstulistum. AI

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.