Dagblaðið Vísir - DV - 20.05.1983, Side 12

12
DV. FÖSTUDAGUR 20. MAl 1983.
DAGBLAÐIÐ-VÍSIR
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stiómarformaðurogútgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON.
Framkvæmdastiórí og útgáfustjóri: HÖRDUR EINARSSON.
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM.
Aðstoðarritstjóri: HAUKUR HELGASON. : |
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON ogÓSKAR MAGNÚSSON.
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON.
Rrtstjóm: SÍÐUMÚLA12—14. SÍMI86611. Auglýsingar: Sl'ÐUMÚLA33.SÍMr27022.
Afgreiðsla, áskriftir, smáauglýsingar, skrifstofa: ÞVERHOLTI11. SÍMI27022.
Sími ritstjómar: 86611.
Setning, umbrot, mynda-og pkjtugerð: HILMIR HF., SÍÐUMÚLA12. Prentun:
ÁRVAKUR HF., SKEIFUNNI 19.
Áskriftarverð á mánuði 210 kr. Verð í lausasölu 18 kr. Helgarblað 22 kr. '
Ný „Stefanía”?
Menn telja ekki líklegt, að af vinstri bræðingi Svavar
Gestssonar verði. Meira er leggjandi upp úr tilraunum,
sem lengi hafa staðið, um samstjórn Sjálfstæðisflokks og
Framsóknarflokks. Hugsanlega yrði Alþýðuflokkurinn
þátttakandi í ríkisstjórn með þessum flokkum.
Ríkisstjórn þessara flokka þriggja er vænlegri kostur
en ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar einna.
Fólk veit, að við mikinn vanda er að etja í efnahags-
málum. Þar duga einungis traust tök, eigi ekki verr að
fara. Traustan þingmeirihluta þarf. Sjálfstæðisflokkur og
Framsókn hafa samtals 37 þingmenn af 60. Verði Alþýðu-
flokkurinn meö, yrðu stjórnarþingmenn 43.
Ríkisstjórn flokkanna þriggja er líklegri til að hafa
trausta stjórn á málum. Alþýðubandalagið mundi
vafalaust í stjórnarandstöðu halda uppteknum hætti og
reyna að magna ófriðarbál á vinnumarkaði gegn nauð-
synlegum aðgerðum. Ekki skulu áhrif Alþýðuflokksins í
stéttarfélögum ofmetin, en þó er ljóst, að tilkoma hans
mundi mjög treysta grundvöll ríkisstjórnar við þær að-
stæður.
Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar á árunum
1974—1978 var um margt misheppnuð, og hún varð óvin-
sæl. Nú ríður á, að landsmenn standi saman, eins og
framast er kostur, um aðgerðir til að bjarga efnahag
landsins. Margir munu síður frá upphafi vantreysta
stjórn flokkanna þriggja.
Hvaða ríkisstjórn, sem mynduð verður, þarfnast og
verðskuldar starfsfrið í byrjun, meðan hún vonandi gerir
það, sem gera þarf í efnahagsmálum. Þjóðin hefur þegar
orðið fyrir hnekki, en mestmegnis komizt hjá að bera
hann með „slætti” erlendis. Nú verðum viö sjálf að bera
byrðarnar. Við getum ekki velt þeim lengur á komandi
kynslóðir með erlendum lántökum. Ekki hefur lengi skipt
jafnmiklu, hvernig ríkisstjórn verður mynduð.
Af framangreindum ástæðum ber flokkunum þremur
nú að reyna til þrautar, hvort þeir geta myndað ríkis-
stjórn saman, áður en aðrir kostir eru teknir.
Viðræðum þeirra ber að halda áfram, hver svo sem
hefur umboð forseta íslands. Tímann verður að nota.
Tilraunir til samstarfs þessara flokka strönduðu fyrir
skömmu. Þá kröfðust alþýðuflokksmenn þess að fá for-
sætisráðherrann. Eðlilegt er, að þeir vilji tryggja stöðu
sína með tilliti til þess, að hinir flokkarnir tveir hafa einir
sér þingmeirihluta án krata. Þess vegna verður að leita
annarra úrræða til að tryggja áhrif hvers aðila ríkis-
stjórnar þessara flokka um sig, svo að enginn telji sig
vera „aukahjól”.
Til þess eru ýmsar leiðir, ef vel er gáð. Ákveða mætti,
að til ýmissa mikilvægra athafna ríkisstjórnar þyrfti
fylgi allra aðila hennar, þó ekki allra þingmanna stjórn-
arflokkanna.
Flokkarnir „fóru í fýlu”, þegar kratar heimtuðu for-
sætisráðherrann og var synjað.
Þeir eiga að læknast af fýlunni, bæði alþýðuflokksmenn
og hinir. Við þessar aðstæður höfum við ekki efni á, að
stjórnmálaforingjar séu „í fýlu” út af lítið merkilegum
atriðum.
Þróunin er enn óráðin, þegar þetta er skrifað. Að þeim
möguleikum athuguðum, sem efstir eru á baugi, virðist
stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks koma til
álita, en það stjórnarsamstarf yrði bætt með þátttöku Al-
þýðuflokksins sem þriðja aðila.
I öllum flokkum eru áhrifamenn, sem vilja taka á þeim
málum af alvöru. Haukur Helgason.
,/rauninnibiða allír eftirþvíað Svavar hverfiaf sviðinu oghinn raunverulegileikur haldiáfram.'
ILEIKHLEINU
Þegar þetta er ritað, hefur forseti
lýðveldisins faliö Svavari Gestssyni
að gera tilraun til stjórnarmyndun-
ar. Allir vita, að þessi tilraun er gjör-
samlega þýðingarlaus og hlegið að
henni út um allan bæ. Alþýðubanda-
lagið hefur ekki verið viðræðuhæft
um stjórnarmyndun eftir kosningar
og sannast sagna hafa aðrir stjórn-
málaflokkar takmarkaðan áhuga á
stjórnarsamstarfi viö kommúnista.
Hafa enda allar ríkisstjómir sem
kommúnistar hafa átt aðild að, farið
frá meö buxurnar á hælunum en
landið nánast á hausnum. Þó ber að
skilja undan nýsköpunarstjórnina.
Viðbrögö Svavars við stjómar-
myndunarumboði sinuera svodæmi-
gerð fyrir mann, sem allt í einu hlýt-
ur upphefð sem hann býst ekki við.
Svavar byrjaði störf sín með því að
kalla saman þingflokksfund, flokk-
ráðsfund, framkvæmdaráösfund og
verkalýðsráðsfund til þess að ákveöa
hvaða samstarfsgrundvöll ætti aö
bjóða. Þó hafði það verið meginatriði
í kosningabaráttunni að auglýsa ein-
hverja samstarfsleið Alþýðubanda-
lagsins.
Margir að reyna
Ut af fyrir sig hefur Svavar um-
boðiö þar til forsetinn hefur tekið
það af honum, en það era mörg for-
dæmi fyrir því, að fleiri reyni aö
mynda stjórn en sá, sem hefur hiö
formlega umboð. Frægasta dæmi um
slíkt er stjórnarmyndun dr. Gunn-
ars, en hann var einn aö puöa allan
desember og janúarmánuð 1979—
1980 og birtist síðan allt í einu á
sviðinu eins og kappinn Scaramuse
og hrifsaði til sín þau metorð, sem
hann haf ði keppt að alla ævi.
Kjallarir.n
Háraídur Blöndal
stjórn með kommum og krötum en í
þriðja horninu voram við Bjarni aö
mynda þá stjóm, sem komst á, með
aðstoðkratanna, sagði hann.
Nú virðist vera hafður sami háttur
á og 1947, að Sjálfstæöisflokkurinn er
í raun með tvær stjómarmyndunar-
hugmyndir í gangi samtímis. Ýmsir
hafa gagnrýnt þetta, en sú gagnrýni
er ekki réttmæt. Tíminn er naumur,
og nauðsynlegtaðnýta hverja stund.
Hitt er annað mál, aö ógerlegt er
að bera vinnubrögðin við stjórnar-
myndunartilraunir dr. Gunnars
saman við aðferöirnar nú. Nú er
þetta gert með vitund og vilja allra
aðila. Dr. Gunnar fór hins vegar á
bak við þingflokk sjálfstæðismanna
og olli það trúnaðarbrestinum á og
stundarklofningi í flokknum. Ekkert
slíkternúááferð.
.. og ágætt að hafa einhvern sem trúð í
hléinu... ”
Og áður hafa menn reynt að
mynda stjómir meðfram hinu form-
lega umboði. Eysteinn Jónsson sagði
mér, að þegar þríflokkastjórn Fram-
sóknar, Sjálfstæöisflokks og Alþýðu-
flokks var mynduð 1947, hafi í raun
verið þrjár stjómarmyndunarviö-
ræður í gangi og vissi hver um ann-
an. I einu horninu vora þeir Olafur og
Einar að reyna að endurreisa ný-
sköpunarstjómina, í öðru hominu
var Hermann að reyna að mynda
Ágætis hvíld
Hið mikla brambolt Svavars út af
engu lýsir vel hæfileikum hans til
þess að nýta sér hverja innkomu á
hið pólitíska svið. En þótt hann hafi
oft stolið senunni, þá er hlutverkiö nú
annað. 1 rauninni bíöa allir eftir því
að Svavar hverfi af sviöinu og hinn
raunveralegi leikur haldi áfram. Hitt
er annað mál, að um sinn virðast
stjómmálamennimir þurfa ein-
hverja hvíld, rétt eins og aðrir sviös-
leikarar, og ágætt aö hafa einhvern
sem trúö í hléinu.
Þaö er út af fyrir sig rétt hjá
Morgunblaöinu, að langt er i land
með að kommúnistum verði falin
stjómarforusta á Islandi. Ot frá því
sjónarmiði er vitanlega stjórnarfars-
lega rangt að fela kommúnista
stjórnarmyndun. En við hvað miðar
forsetinn?
Sveinn Bjömsson spurði Brynjólf
Bjarnason, þegar á áranum 1941 og
1942, hvort hann gæti myndað ríkis-
stjórn. Brynjólfur svaraði, aö ekki
skorti viljann, en hins vegar væra
engar stjómmálalegar forsendur
fyrir slíkri stjórnarforustu.
Nú viröist Svavar hafa talið sig
geta myndað stjórn, því að annars er
út í hött að taka umboðið. Og berast
þá böndin aö öðram stjómmálaleið-
togum, sem forsetinn talar við: Hafa
þeir sagt forsetanum, að þeir muni
aldrei una stjómarforastu Alþýðu-
bandalagsins? Ef þeir hafa gert það,
þá getur veriö, að um sé að ræða
ranga „úthlutun” stjómarmynd-
unarumboðs, sem rétt sé að gagn-
rýna. Uthlutunin er hins vegar
hættulaus, því að tilraunir Svavars
falla um sjálfar sig, ef enginn vill
verameð!
Utanþingsstjórn?
Forsetinn hefur gefið þingmönnum
stuttan frest til þess að koma á starf-
hæfri ríkisstjórn, er nyti stuðnings
meirihluta Alþingis. Sá frestur er
eölilegur. Þær viðræður, sem nú
eiga sér stað milli stjórnmálafor-
ingja, eru ekki nýjar af nálinni. Þær
hafa staðið á einn eða annan hátt í
allan vetur, og þingmenn þekkja vel,
hvernig komiö er hag þjóðarbúsins.
A.m.k. vissu þeir það manna best
fyrir kosningar. Allir hafa stjóm-
málaforingjarnir krafist stjórnar
eins fljótt og verða má, svo og helstu
fjármálaembættismenn landsins.
Það var því eðlilegt, aö forsetinn
setti tímamörk.
Hafa verður í huga, að skv.,
stjómarskrá lýðveldisins er það ekki
aðeins þingsins að koma á ríkis-
stjórn. Forsetinn ber ábyrgð á aö slík
stjóm sé fyrir hendi. Og ef þingið
bregst, þá er það eiðsvarin skylda
forseta lýðveldisins að sjá þjóðinni
fyrir ríkisstjóm, sem getur veitt for-
ustu í landsmálum, þar til alþingis-
mennnááttum.
Miðvikudag 18.5.,
Haraldur Blöndal.