Dagblaðið Vísir - DV - 24.03.1984, Blaðsíða 8

8
DV. LAUGARDAGUR 24. MARS1984.
„Fram að því er Dizzie Gillespie
skaut upp á fimmta áratugnum, var
það enginn jasstrompetleikari sem
ekki átti rót sína að rekja til Louis
Armstrong eöa Satchmo eins og hann
var kallaður. Og jafnvel síðan er hver
einasti hljóðfæraleikari aö minnsta
kosti óbeint undir áhrifum frá honum.
Þegar Louis Armstrong dó tveimur
dögum eftir 71. afmælisdag sinn, 6. júlí
1971, sagði Duke Ellington:
,,Ef einhver var herra jass þá var
það Louis Armstrong. Hann var sam-
nefnari jassins og verður það alltaf. ’ ’
Louis eyddi æskudögum sínum í
New Yorleans í Creole hverfi þar.
Táknræn landamæri hverfisins voru:
fangelsi, kirkja, skóli fyrir fátæka og
dansstaður.
Faðir hans vann í verksmiðju
og móöir hans var húshjálp. Foreldrar
hans skildu mjög skömmu eftir að
hann fæddist og Louis bjó fyrst í staö
með móöur sinni. Það tók enginn neitt
sérstaklega eftir honum. Yfirvöld hug-
leiddu það einu sinni eða tvisvar aö
setja hann á betrunarhæli en ekkert
var gert þar til gamlárskvöld eitt er
hann var tekinn fyrir aö skjóta af
skammbyssu hlaðinni meö púðurskot-
um upp í loftiö. Hann var settur á betr-
unarhæli. Þar var hann fyrst í kóm-
um en komst svo í það að spila á
cornet. Faöir hans náöi honum út af
betrunarhælinu, þar sem Armstrong
var annars ánægöur, og tók hann til sín
um tíma. Þegar föður hans og seinni
konu bættist ein dóttir í viöbót fór
Louis Armstrong til móður sinnar sem
hann dvaldist hjá um langt skeið. A
þessum tíma stundaði Armstrong
vinnu eins og að selja blöð, aka kolum,
aöstoða tuskusala og fleira. Hann
spilaði einnig í ýmsum miður glæsileg-
um hóruhúsum á næturnar. Smám
saman fór hann að fá betri störf og
hann spilaöi til dæmis á gufubát sem
fór eftir Missisippi frá New Orleans til
St. Louis. Arið 1922 fór l/)uis til
Chicago þar sem hann fór aö leika með
manninum sem hann haföi tekið sem
fyrirmynd: trompetleikaranum Joe
Oliver, sem þá var nefndur King Oliv-
er. Þeir léku á cornet, Johnny Dodds,
klarínettu, bróðir hans, Baby Dodds,
lék á trommur og Bill Johnson á banjó
og Lil Hardin á píanó. Þegar Arm-
strong yfirgaf hljómsveitina 1924 fór
aö halla undan fæti fyrir henni.
Louis er talinn hafa sloppið frá þeim
toppum og lægðum sem einkennir feril
margra annarra listamanna og leið
hans lá alla tíð upp á við. Tvær
frægustu hljómsveitir sem Louis var í
eru að öllum líkindum Hot Five sem
síðar varð Hot Seven sem hann lék með
frá 1925 til 1928. Hin var Louis Arm-
strong All Stars sem hann lék með á
fimmta áratugnum.
Kjarninn í þessum tveimur hljóm-
sveitum voru Johnny Dodds á
klarínettu, á trombone var Kid Orey
Louís um 1930.
Með King Oliver's Creole Jazz Band
i Chicago 1923. Frá vinstri: Honore
Dutre. Baby Dodds, Joe Oliver, LH
Hardin, Bill Johnson, Johnny
Dodds og krjúpandi fremst er Louis
Armstrong.
Louis Arrnstrong ásamt Mayann
móður sinni og systurinni Mama
Lucy.
Louis
Arunstrong
sem mörgum árum áöur haföi veitt
honum starf í New Orleans. Síðar bætt-
ist píanóleikarinn Earl Hines í hópinn.
Um hljóðfæraleik segir Armstrong á
einum stað: „Þegar ég tek upp hornið
er heimurinn fyrir aftan mig og ég
hugsa ekki um neitt annaö ... Eg á
við að ég hugsa ekki annaö um hornií
en ég gerði þegar ég var að spila í New
Orelans. Nei, á þessu lifi ég og það er
mitt líf. Eg elska þessar nótur. Þess
vegna reyni ég að hafa þær réttar .. .
Þess vegna giftist ég fjórum sinnum.
Dömurnar sættu sig ekki við að búa
meö hominu... Eg á við. Ef ég lendi í
deilu við eiginkonu sem hindrar mig
í því að njóta þess að leika á
horniö geri ég mér grein fyrr því að ég
get spilað eftir aö hún er farin .. . Eg
hef tjáð mig í homið. Eg varð ást-
fanginn af því og það af mér. Það sem
við leikum er lífið og eðlilegt. . . ”
Milli Hot Five og Hot Seven og All
Stars hljómsveita fjórða og fimmta
áratugarins var Armstrong í big bands
eða stórhljómsveitum. Það hófst þegar
hann varð meölimur í hljómsveit
Fletcher Hendersons í ár frá 1924.
Armstrong er af mörgum talinn með
því hafa oröiö þess valdandi að 1924
var talið marka upphaf big band jass.
Armstrong, sem var einn merkasti
persónuleikinn er kom frá New
Orleans, var með í að stofna þá jass-
stefnu sem varð arftaki New Orleans
tímabilsins. Svingtímabilsins á f jórða
áratugnum með stórhljómsveitum
sínum.
Leikur Armstrong með hljómsveit
Fletcher Henderson í Roseland
Ballroom. í New York vakti mikla at-
hygli meöal tónlistarmanna. Hann
varð síðar sannfærður um að trompet
sinn kæmi betur út með stórhljómsveit
sem bakgrunn fremur en litla
hljómsveit.
Þessi hugmynd tengdist ef til vill
því að frá upphafi hafði Armstrong
áhuga á aö ná til sem stærsts áheyr-
endahóps — sú ósk var ef til vill frum-
drifkraftur hans sem tónlistarmanns
alla tíö. Það er ef til vill líka ástæðan
fyrir því að hann á efri árum nálgaðist
mjög almenna dægurtónlist. Hann sló í
gegn á vinsældalistunum með Hello
Dolly og honum varð það óblandin
ánægja er hann tók topp vinsældalist-
anna af Bítlunum sem þá trónuðu og
hélt honum í margar vikur.
Söngur var Armstrong að minnsta
kosti jafnmikilvægur og trompet-
leikurinn og ekki bara síðusiu. .n þeg-
ar hann átti orðið erfitt með að leika á
trompetinn vegna þess að hann var
orðinn slæmur fyrir hjarta. Hann var
alla tíð frábær söngvari. Hann vissi
það alla tíð að hann gæti náð til stærri
hóps sem söngvari heldur en sem
hljóðfæraleikari.
Þeir eru margir sem muna eftir
Louis Armstrong syngjandi What a
Wonderful World. Þeirri veröld sem
hann ólst upp í lýsir hann í ævisögu
sinni sem heitir: My Life in New
Orleans. Þar segir hann frá ýmsum
spilamálum, giftingarmálum og mis-
jöfnum manngeröum sem hann kynnt-
ist í æsku. Við grípum hér niður á
tveimur stööum sem sýna nokkuð hve
lífið hefur verið safaríkt á þessum
árum og að Louis hefur að nokkuð vel
athuguðu máli sungið „What a Wond-
erfulWorld”.