Dagblaðið Vísir - DV - 20.02.1985, Qupperneq 13

DV. MIÐVIKUDAGUR 20. FEBRUAR1985.
13
Viniuistaðasamningamir:
Nýtt vopn í kjarabaráttunni
Frumvarp þingmanna Bandalags
jafnaðarmanna um breytingar á
lögum um stéttarfélög og vinnudeilur
frá 1938 hefur verið kallað stéttar-
samvinnufrumvarp og er helst að
skilja að það sé marxiskt skammar-
yrði. Mér þykir, og fleirum, hins veg-
ar stéttarsamvinna hljóma vel og tel
hana vera af hinu góða, enda var
Stalín dauður þegar ég fermdist. Ég
vara við því að lesa eitthvað út úr
þessu hugtaki, stéttarsamvinna, sem
ekki er þar og ekki er ætlað að vera
þar. Það er ekki verið að tala um mis-
notkun, stéttarkúgun eða arðrán
undir rós heldur samvinnu jafnvigra
aðila um það sem hlýtur að vera sam-
eiginlegt hagsmunamál þeirra.
Nýjar leiðir
Ég fæ ekki séð að dreift vald sé i
eðli sinu minna eða lítilvægra en sam-
þjappað vald. Ég er þeirrar skoðunar
að með samningsrétti smárra eininga
hljóti samstaða vinnuveitenda að
rofna og mér sýnist þeir vera á sömu
skoðun. Það kemur bæði fram 1 af-
stöðu þeirra til frumvarpsins og
einnig 1 þeirri staðreynd, að vinnu-
veitendur fóru fram á heildarkjara-
samninga sl. sumar á meðan ASÍ
hafði uppi efasemdir um gildi stóra
samflotsins.
Vinnuveitendasambandinu er tví-
mælalaus akkur í heildarkjarasamn-
ingum, þar sem allt er í einum
pakka, vegna þess að í þeim er hægt
að beita meðaltalsfátæktarsvipunni
til að berja niður kröfur launþega. í
þeim er hægt að draga verkalýðs-
forystuna á asnaeyrunum mánuðum
saman og halda henni uppi á snakki
um ekki neitt undir kaffiþambi og
ropvatnsdrykkju. Og ekki sist er í
þeim hægt að nota tékkhefti fjár-
málaráðuneytisins og jólapakka frá
rikisstjórninni allri. Það er ekki hægt
að fallast á að samningar um kaup og
kjör eigi að fara fram á þennan hátt.
Bandalag jafnaðarmanna vill gefa
kost á nýjum leiðum í kjarabaráttu,
opna möguleika á einu baráttutæki
enn fyrir launþega og gera vinnu-
staðina að minnstu einingunni i
kjarabaráttunni. Það er ljóst að
þessu verður ekki náð með einfaldri
skipulagsbreytingu innan launþega-
samtakanna vegna þess að lög heim-
ila ekki fólki að vinna að samningum
um kaup og kjör öðruvísi en í gegn-
um lögformlega skipuð verkalýðs-
félög. Til þess að opna þennan mögu-
leika verður að koma til lagabreyting
og slikt verður ekki gert að minnsta
kosti ennþá nema á Alþingi.
Stundargróði
Það er á það bent að sú breyting
sem lögð er til muni orsaka launamun
á milli fyrirtækja innan sömu fram-
leiðslugreinar. Þetta er sennilega rétt
og er maklegt.Það verður ekki séð að
ástæða sé til þess að banna vel stæðu
fyrirtæki, sem á þá velgengni sína
meðal annars góðu starfsfólki að
þakka, aö láta þetta starfsfólk njóta
ávaxta erfiðis síns. Jafnframt yrði
þetta launþegum hvatning að leita
vinnu hjá fyrirtækjum sem forsmá
ekki þau verðmæti sem hendur þeirra
skapa. Þetta kallast að kasta launa-
og kjarajöfnunarstefnunni fyrir
borð, það kann að vera rétt enda
verður ekki séð að henni hafi verið
ætlað annað hlutverk en að halda
launum þeirra sérstöðulausu niðri,
eða sú er að minnsta kosti niðurstaða
hennar. Hinir fá yfirborganir, eru i
launaskriðunni sem auðvitað er ekk-
ert annað en vinnustaðasamningar
þeirra, sem hafa sérstöðu og hafa vit
á því að notfæra sér hana. Með frum-
Kjallarinn
KRISTÓFER MÁR
KRISTINSSON
FORMAÐUR LANDSNEFNDAR
BANDALAGS
JAFNAÐARMANNA
varpinu er gerð tilraun til þess að
skapa möguleika á að jafna þennan
aðstöðumun.
Það er einnig á það bent, að hér sé
verið aö skapa stundargróða eða
sókn starfsmanna i stundargróða.
' Það er þá að minnsta kosti meira en
hægt að er að segja um þá kjara-
samninga, sem gerðir hafa verið
undanfarin ár. Þeim hefur fyrst og
fremst verið ætlaö að ná aftur hluta
þess, sem þegar var búið að hirða úr
launaumslögunum. Hér er gefinn
kostur á vopni, sem getur snúið vðrn
i sókn.
Oplnber afskiptí
Sú gagnrýni hefur komið fram, að
á engan hátt sé gerð fyrir þvi grein,
hvernig flutningsmenn hugsa sér að
dæmið gangi upp, hvaða skipulags-
breytingar séu nauðsynlegar og
hvernig tengsi vinnustaðafélaga viö
núgildandi félagskerfi verði.
I fyrsta lagi er ekki verið að leggja
lagalega skyldu til breytinga af neinu
tagi á fólk. Gert er ráð fyrir þvi að
ákvörðunin sé þvi í sjálfsvald sett
kjósi það svo.
í öðru lagi er andstætt skoðunum
Bandalags jafnaðarmanna, að Al-
þingi eða stjórnmálaflokkar fjalli um
skipulagsmál verkalýðshreyfíngar-
innar. Andstaða þeirra sem hafa ver-
ið verkalýðsrekendur langt líf og
halda sig ekki kunna annað, er á
ýmsan hátt skiljanleg. Þeir óttast að
verið sé að leggja þá niður með laga-
setningu. Ég hef enga trú á því að til
þess þurfi lög frá Alþingi, er enda á
móti því.
Það er hins vegar ljóst, að ef til
vinnustaðasamninga kemur mun
reyna enn frekar á styrk og samtaka-
mátt launþegasamtakanna en til
þessa. Erindrekstur hlýtur að eflast,
tæknileg aðstoð við samningagerð,
mat á samningum og stöðu fyrir-
tækja og þannig mætti lengi telja.
Það er einnig ljóst, að þessa þjónustu
er einnig hægt að kaupa hjá nánast
hvaöa viðskiptafræðingi, hagfræð-
ingi eða endurskoðanda sem er og
það vérður gert ef forysta launþega
sefur.
Kristófer Már. Kristinsson.
a „Bandalag jafnaöarmanna vill
w gefa kost á nýjum leiðum í kjara-
baráttu, opna möguleika á einu bar-
áttutæki enn fyrir launþega og gera
vinnustaöina aö minnstu einingunni í
k jarabaráttunni. ”
TÖLVAN -
— tæki hinna fötluðu
Einn hornsteina hamingjuríks lifs
er að hafa atvinnu við hæfi, njóta
þess að starfa að einhverju, finna sig
vera að vinna sjálfum sér og öðrum
gagn.
Atvinnuleysi er eitt versta böl sem
búið er við. Iðjuleysi skapar aldrei
neitt gott. Hið fullhrausta fólk á sín
tækifæri, sína möguleika og nýtir þá
betur hér á landi en víðast hvar
annars staðar. 1 mörgum tilfellum
getur það valið og hafnað í krafti
menntunar, reynslu og möguleikanna
1 fjölbreytni atvinnullfsins.
En svo eru hinir fjölmörgu, sem
búa við skerta starfsorku, búa við
hömlun eða fötlun af einhverju tagi,
oft svo alvarlega að ekki er margra
kosta völ i atvinnulegu tilliti.
Vinna fatíaðra
Nútima atvinnulif, með sína fjöl-
breytni og margs konar tækni, býður
þó sannarlega upp á meiri möguleika
en áður, aðgengi er oft hindrun, viss
skortur á menntun sömuleiðis, en
möguleikarnir eru fyrir hendi. Sumir
búa við það mikla fötlun, t.d. and-
lega, að hinn almenni vinnu-
markaður getur ekki tekið við þeim,
þó vilji sé nægur.
Þar og aðeins þar eiga hinir vernd-
uðu vinnustaðir rétt á sér sem
frambúöarlausn, þó þeir eigi einnig
að gegna ákveðnu hlutverki í endur-
hæfingu, hæfingu og þjálfun, sem
gerir fólki siður kleift að hasla sér
völl á hinum ýmsu atvinnusviðum.
Vissulega eru slikir staöir af hinu
góða, en enginn sem um þessi mál
vélar af viti reiknar slika vinnustaði
inn í dæmið sem allsherjarlausn.
Áherzla allra þeirra, sem gerzt til
þekkja, sérfróðra sem fatlaðra
sjálfra, er atvinnuþátttaka við hæfi,
sem allra vlðast, með sem fjölbreytt-
ustum atvinnukostum. Samstillt átak
vinnusala með hið opinbera í forystu
gæti áorkað miklu, þvi óneitanlega er
tregðan alltof viða rikjandi, for-
dómar eru enn til og viljinn og
skilningurinn oft af skornum
skammti.
Slikt átak á ekki og má ekki vera
timabundið heldur stöðugt.
Atvinnumál fatlaðra tengjast
órjúfanlega ferlimálum þeirra og að
þeim verður því að vinna samhliða og
alveg sér i lagi verður að tryggja að-
gengi fatlaðra skilyrðislaust í öllum
nýjum byggingum og með stöðugri
vinnu að nauðsynlegum aðgerðum í
eldra húsnæði. Þar er vitanlega ekki
átt við atvinnuhúsnæði eingöngu,
heldur allt húsnæði.
Verkefnin eru mörg, en minnug
skulum við þess að samfélagið hefur
slíkan framtíðarávinning að keppa
að, auk þess sem hinir fötluðu fá sin
auknu tækifæri með samfelldu
skipulegu starfi í þessu efni, að hin
margfræga þjóðhagslega hagkvæmni
er þarna ótvíræð. Jafnframt skal á
það minnt, að stærstu átökin i
þessum málum hafa verið gerð af
fötluðum sjálfum og samtökum
þeirra. Þar eru mörg dæmi til fyrir-
myndar, þar sem áræði og framtak
hafa haldizt i hendur við hagkvæmni
og hugvit.
Þar hefur mörg dáð verið drýgð og
nægir að minna á Reykjalund sem
lýsandi dæmi um það hversu sam-
takamátturinn fær miklu áorkað.
Ráðstefna um atvinnu■
málfatíaðra
Hugleiðingar mínar nú eru hripað-
ar niöur i framhaldi af ráðstefnu um
atvinnumál fatlaðra, sem haldin var á
dögunum. Fjölmennið á þessari ráð-
stefnu vakti ærna athygli og ekki
siður hitt, hve margir hópar fatlaðra
áttu þarna fulltrúa. En mitt hlut-
skipti sem heyranda fyrstu klukku-
timana var að fræðast um ástand at-
vinnumála fatlaðra í hinum ýmsu
héruðum landsins. Þar vakti öðru
fremur athygli, hve alltof litið er
vitað um stöðu fatlaðra hvað atvinnu
varðar. Greinilegt er þó, að alltof
margir gætu unnið, ef örvun og
aðstoð væri fyrir hendi, en hafa ekki
vinnu við hæft i dag eða þá alls enga.
Og skal þá komið að þvi sem átti
að vera kjarni þessara hugieiðinga.
Hin nýja tækni tölvunnar hefur i sér
fólgna mjög mikla möguleika einmitt
fyrir fatlaða.
Ég er ekki tölvufróður, en ég sé
það i hendi mér, að ýmis störf tengd
þessum nýja búnaði muni henta
fötiuðum sérlega vel. Er þá ótalinn sá
þáttur sem lýtur að hjálpartækjum
og hjálpargögnum, sem raunar er sér-
mál, en þarf svo sannarlega að gefa
gaum, enda er þegar hafin öfiug
undirbúningsstarfsemi á vegum sam-
taka fatlaðra um tölvumiðstöð og
skal það ekki rakið hér, aðeins getið
þess lofsverða áhuga, sem þar er á
ferð. Þar þarf samfélagið að koma
inn i með öflugan bakstuðning við
hið virka og lifandi eigið starf.
Ókeypis námskeið
En aftur að atvinnumöguleikun-
um, sem mér er sagt, að séu ótrúlega
miklir og fari eðlilega sivaxandi. Sá
hængur er þar á, að tölvumeðferð
krefst ákveðinnar þekkingar, náms
og þjálfunar. Þar hefur þegar verið
unnið gott starf, þar sem öryrkja-
bandalagið og Rauði krossinn hafa
rutt brautina með vissri aðstoð hins
opinbera. Til að koma á þessi mál
skipulagi og tryggja möguleika sem
fiestra til að nýta sér þessa nýju
möguleika höfum við Geir Gunnars-
son fiutt tillögu á Alþingi sem lýtur
beint að ókeypis námskeiðahaldi
fyrir fatlaöa i meðferð á tölvum.
í greinargerð segir:
„Tölvutækni og tölvunotkun ryðja
sér æ meira til rúms í atvinnulifinu.
Til starfa við tölvur þarf ákveðna
þekkingu byggða á námi, en augljóst
er að tölva sem vinnutæki hentar sér-
staklega vel fötluðum, m.a. hjóla-
HELGI SELJAN
ALÞINGISMAÐUR FYRIR
ALÞÝÐUBANDALAGIÐ
stólafólki. Fá störf munu þessu fólki
þægilegri viðfangs, auk þess sem þau
gefa betri tekjumöguleika en mörg
önnur. Störf, sem lúta að tölvum og
notkun þeirra, ná til æ fleiri þátta og
svo mun verða enn frekar í náinni
framtíð.
Fatlaðir þurfa að eiga kost nám-
skeiða til þess að geta orðið hlutgeng-
ir til þessara starfa. Upp á slik nám-
skeið þarf að bjóða fötluðum, þeim
að kostnaðarlausu, til örvunar og
hvatningar til frekari atvinnuþátt-
töku.”
Til að vekja enn frekari athygli á
þessu máli eru þessar linur festar á
blað.
Átaks erþörf
Ekki mun standa á þátttöku og i
kjölfarið þarf að efia atvinnuleit og
vinnumiðlun eða aðstoð við fatlaða
til að þeim megi sem fyrst nýtast þessi
þekking og megi þannig fá störf við
hæfi, sem skylt er að stuðla að.
Því skulu lokaorð greinargerðar-
innar með tillögunni einnig gerð að
lokaorðum þessa greinarkorns:
„Námskeiðahald af þessu tagi
mundi skjótlega skila sér á margan
veg til samfélagsins auk þeirra áhrifa
sem það gæti haft á hagi og lif
fatlaðra.”
Helgi Seljan.
0 „Fatlaðir þurfa að eiga kost nám-
skeiða til þess að geta orðið hlut-
gengir til þessara starfa. Upp á slík
námskeið þarf að bjóað fötluðum, þeim
að kostnaðarlausu, til örvunar og
hvatningar til frekari atvinnuþátt-
töku.”