Dagblaðið Vísir - DV - 23.03.1985, Qupperneq 10

54
DV. LAUGARDAGUR 23. MARS1985.
____SÉRA STEFÁN SNÆVARR
„Framsóknar-
kommún-
istinn" varð
prófastur
á Dalvík
Séra Stefán Snævarr lét af störfum sem
prófastur á Dalvík í fyrrahaust eftir að hafa
þjónað þar og í Svarfaöardal i 44 ár. Hann
fæddist á Húsavík 22. mars 1914 í húsi sem enn-
þá stendur þar og heitir Harðangur. Þar var
faðú- hans skólastjóri, hið alþekkta skáld
Valdimar SnævaiT. Móðir séra Stefáns hét Stef-
anía Erlendsdóttir, fædd á Hellisfirði í Norð-
firði.
Valdimar var fæddur á Svalbarðsströnd en
Stefanía var hins vegar austfirskrar ættar.
Móðurætt Valdimars var meðal annars ur
Svarfaöardal, svo séra Stefán telst að nokkru
eiga þangað ættir að rekja.
Þó séra Stefán væri fæddur á Húsavík var
hann aldrei lengi þar. Austfirðimir fóstruðu
hann til fullorðinsára.
Á Norðfirði
„Þegar ég var misserisgamall fluttum við til
Norðfjarðar. Eg lagði nú ekki mikinn trúnað á
það en mamma sagði mér að þaö hefði greini-
lega verið mikið óyndi í mér þegar ég kom
þangað fyrst, þó ég væri þetta ungur, aðeins
hálfsárs.
Þá eins og nú kvörtuðu kennarar um launa-
kjör og fjölskylda okkar var vaxandi. Á Norð-
firði gat pabbi fengið með skólastjórastarfinu
staif símstöðvarstjóra líka. Það var ástæðan
fyrir flutningnum austur. Líka það aö í heimil-
inu var móðursystir mín sem var hálfgeröur
sjúklingur og honum fannst að hann gæti útveg-
aö henni vinnu með því að afgreiða á símanum.
Símstjórastöðuna hafði faðú- minn til 1921 en þá
komu lög um að ekki mætti hafa nema eitt emb-
ætti. Ingi Tómas Lárusson tónskáld tók þá við.
Þeir voru miklir vinir pabbi og hann, Ingi var
lengi kirkjuorganisti þarna og pabbi var alltaf
mikill kú-kjunnarmaður.”
Börn Valdimars og Stefaníu urðu 6 talsins, 4
faxldust á Húsavík og 2 á Norðfirði. Elstur var
Gunnsteinn sem dó ungur. Séra Stefán segir að í
sambandi við lát hans hafi orðið til sálmur föður
súis „Þú Kristur ástvúi alls sem lifir”. Gunn-
steinn dó árið 1919 á 13. ári. Næstur var Árni
Þorvaldur verkfræðúigur og ráðuneytisstjóri.
Hann dó 1979. Þar næst I,aufey Guðrún, séra
Stefán, Gísli Sigurður sem dó lika á 13. ári og
y ngstur var Armann hæstaréttardómari.
Velsæld á þriðja áratugnum
„Við áttum ákaflega gott heimili. Þaö var
stundum þröngt í búi en aldrei svo að við værum
svöng. Þó þekktum við vel að langa í meira en
það var ekki til. Mjólk var aldrei keypt nema
handa yngsta barni. Ef okkur krökkunum
áskotnuðust aurar, þá var ekki keypt sælgæti
heldur mjólk og hún var dýr á þessum árum.
Sveitúi var lítil og bændumir höfðu ekki kýr
nema fyrir heúnilið. En þegar nóg mjólk var í
heimilinu sendu þeú- mjólk út á Nes eins og það
var kallað. Þessi mjólk var iðulega send í
þriggja pela flöskum í sokkbolum. Seinni árin
keypti mamma s vo mjólk inni j Ormsstaðastekk
sem kallaður var og þá sóttum við krakkarnir
hana.
Foreldramú- voru okkur ákaflega góðú- og af
agavandamálum höföu þeir ekkert að segja. Þó
er ég ekki aö seg ja að viö höf um alltaf setið prúð
og stillt. Við vomm við alls konar leiki, slag-
bolta, útilegumannaleik, í yfir og á vetuma vom
sleöaferðir og skíði.”
A árum fyrri heimsstyrjaldar sagði séra Stef-
án að á Norðfirði hefðu búiö 300—400 manns.
Mikill uppgangur veröur svo á árunum 1925—
1930. Þá berst mikill afli á land og aukin velsæld
fólksins fylgdi. „Hvað munar heilan mótorbát
um það.. .” var örðtæki sem séra Stefán sagði
að þá hefði orðið til. Þaö var sagt ef fólk lagði út
í alls konar vitleysu og tengdist verslun eftir
verðlistum.
„Það var mikið pantað eftú- prískúröntum
sem kailaöir vom eöa verðlistum. Þeir vom frá
Dalsvarehus í Kaupmannahöfn og Samaritan í
París. Geta má nú nærri hvað menn hafa skilið
málið á þeim, að múinsta kosti frönskuna þó hún
væri töluð mikið þarna.
Ástæðan fyrir því að þessir listar vom svona
mikið notaðú- var súað þetta var miklu ódýrara.
Maður sendi bara pöntunina og leysti síðan út á
pósthúsinu. Þetta voru alls konar vörur en mig
gmnar aö menn hafi stundum veriö dálítið hissa
þegar þeir sáu hvað kom upp úr kassanum. Þeú-
áttuðu sig ekki alveg á heitinu á vörunum. En
samt komu margir ágætir hlutir þama.
Tollur var sáralítill af þessu og heldur ekkert
sem hét umsókn um gjaldeyrisleyfi. Varan kom
beint á pósthúsið enda þá miklu meúa siglt á
Austurlandið. Oft á tíðum var til dæmis fljót-
legra ef átti að senda bréf til Reykjavíkur að
senda þaö um Bergen eða Hull.”
Kreppan og verkalýðsbaráttan
„Upp úr 1930 skellur kreppan á og þá urðu um-
skiptin ansi mikil og ill. A árunum áður hafði
verið leyft að kaupa fisk af Norðmönnum og
Færeyingum og verka hann heima. Þá var alltaf
nóg vúrna handa öllum aldursflokkum.
Krakkamir byrjuðu 8 til 9 ára gamlir að breiöa
fisk eða í línu og gamlir menn og gamlar konur
unnu viö að breiða fisk og taka saman. Svo var
um 1930 lagt bann við aökaupa f isk af útlending-
um og umskipti urðu geysilega mikil. Atvúinu-
leysið kom þá og gerði okkur bræðrunum mjög
erfitt fyrir meö skólanám. Eg óska engum
manni að lenda í atvinnuleysi, það fór mjög illa
með fólk.
Við vorum vanalega komnir út um klukkan 6
aö morgni. Þá var ráfað um göturnar í búðir til
að vita hvort væri ekki einhver sem þyrfti á
svona hálftúna vinnu að halda. Maður tók hvað
litiðsemfékkst.”
Hjónin Jóna Gunnlaugsdóttir og StefAn Snævarr.