Dagblaðið Vísir - DV - 09.09.1991, Qupperneq 14

14
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÖLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HORÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur. auglýsingar. smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla. áskrift,
ÞVERHOLTI 11. 105 RVlK, SiMI (91 )27022 - FAX: (91)27079
Setning, umbrot. mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJOLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði.1100 kr.
Verð í lausasólu virka daga 105 kr. - Helgarblað 130 kr.
Aldarafmæli Ölfusárbrúar
í gær var haldiö upp á hundrað ára afmæli Ölfusár-
brúar. Núverandi brú yfir Ölfusá er að vísu yngri en
bygging brúar yfir ána fyrir hundrað árum var stærsta
samgöngubót sinnar samtíðar og langmesta og stærsta
brú sem þá hafði verið byggð. Hún markaði tímamót í
samgöngumálum íslendinga. Það er ekki nema eðlilegt
að Sunnlendingar og þá sérstaklega Selfyssingar haldi
aldarafmælið hátíðlegt. Ölfusá var mikill farartálmi og
með tilkomu brúarinnar opnaðist Suðurland fyrir um-
ferð og gjörbreytti það öllum lífsháttum austur þar.
ísland er ekki greiðfært land. Ár og vötn, heiðar og
fjallshryggir skilja sveitir og landsijórðunga að og slæm
veður og snjóþyngsh aftra mönnum alla jafna að kom-
ast leiðar sinnar. Gefur augaleið að alls kyns farartálm-
ar hafa aukið einangrun byggðarlaga og tafið fyrir versl-
un, fólksflutningum og þróun samfélagsins til breyttra
lífshátta.
íslendingar réðust aldrei í byggingu járnbrauta, sem
þó voru algengasta samgöngutækið erlendis, en treystu
lengst af á bifreiðar og bifreiðaflutninga. Margar svaðil-
farir hafa verið farnar á þeim fararskjóta á liðnum ára-
tugum og raunar var með ólíkindum hvað menn kom-
ust á tiltölulega frumstæðum bílum um landið hér á
árum áður. Þær sögur þarf að skrá engu síður en sjó-
sókn og skipaferðir.
Seinna komu flugvélarnar til skjalanna og íslending-
ar hafa verið stórhuga í þeim efnum. Enn er það svo
að flugferðir frá einum stað til annars, frá einu lands-
horninu yfir á annað, er algengasti ferðamátinn fyrir
þá sem þurfa að bregða sér bæjarleið. Flugið er ómetan-
legur þáttur í samgöngumálum þjóðarinnar. En flugið
getur aldrei komið í stað ferða og flutninga á landi. Flug-
ið er fyrst og fremst til að flytja fólk en vöruflutningar
til sjós og lands eru forsendur þess að byggð haldist og
aðföng fáist. Þess vegna er vegakerfið lífæð íslendinga.
Nú erú nær tuttugu ár síðan hringveginum var lok-
að. Það var mikið átak að leggja vegi og byggja brýr
yfir sanda og jökulfljótin á Suðausturlandi. En það var
framkvæmd sem borgaði sig og segja má að ekki hafi
verið litið aftur frá þeim degi. Þjóðvegirnir hafa verið
stórbættir á síðustu árum með bundnu slitlagi og mal-
biki, tvöföldum akreinum og betri merkingum. Það eru
ekki nema hæstu fjallvegir sem teppast og stórfljótin
eru ekki lengur til trafala í umferðinni. Brúarsmíði er
skrautúöður vegagerðarmanna.
Ölfusárbrú markaði tímamót í þessari uppbyggingu.
Þar sáu menn að þetta var hægt. Ekki er að efa að
margir úrtclumenn hafi séð ofsjónum yfir þeirri flfl-
dirfsku að reisa brú yfir þetta mikla fljót. Enda tók það
mörg ár fyrir alþingi að samþykkja úárveitinguna. Aðal-
hvatamaður brúarsmíðinnar og yfirmaður verksins var
Tryggvi Gunnarsson, bankastjóri og alþingismaður.
Selfyssingar hafa haldið nafni hans á lofti að verðleikum
og götur og mannvirki hafa heitið í höfuðið á honum.
Tryggvaskáli er sögufræg bygging.
Tryggvi Gunnarsson kom víðar við sögu fyrir og eft-
ir aldamót og var einn þeirra manna sem hugsuðu til
framtíðar. Ölfusárbrú var ekki aðeins brú í þeim skiln-
ingi að bæta samgöngurnar. Hún var líka brú yfir til
nýs tíma, framfara, tækifæra og sóknar fyrir bættu
mannlífi. Hún leysti þjóðina úr fjötrum. Aldarafmæli
þessa stórvirkis verður að skoðast 1 þessu Ijósi. Ölfusár-
brú var brúin sem lagði vanmáttarkenndina að velli.
Ellert B. Schram
MÁNUDAGUR 9. SEPTEMBER 1991.
„I sögu þessara þjóða verður þessa atburðar minnst, undirritunarinnar á íslandi, sem markar þáttaskil í
lífi þessara þjóða.“
Stjórnmálasam-
band við Eystra
saltslöndin
Sá merki atburöur hefur nú átt
sér staö að íslendingar hafa oröið
fyrstir þjóða til þess að taka upp
stjómmálasamband við Eystra-
saltsríkin. Meö valdaráninu í Sov-
étríkjunum var teningunum kast-
aö.
Eystrasaltsríkin Lettland og Eist-
land lýstu yfir fullu og óskoruðu
sjálfstæði ríkjanna en það hafði
Litháen gert um einu og hálfu ári
áður. Litháen tók þá ótvírætt af
skarið og lýsti yfir sjálfstæði en hin
ríkin tvö hugðust ná markinu í
ákveðnum þrepum.
íslendingar hafa lengi á alþjóöa-
vettvangi talað mjög skýrt máli
Eystrasaitsríkjanna. Á málþingi
þjóðanna hefur utanríkisráðherra
okkar, Jón Baldvin Hannibalsson,
skapað sér sérstöðu með skelegg-
um málflutningi til styrktar þess-
um löndum og einnig kom afstaða
íslendinga vel fram í ræðum fyrr-
verandi forsætisráðherra, Stein-
gríms Hermannssonar.
Sjálfstæðistlokkurinn með Þor-
stein Pálsson í fararbroddi hvatti
mjög á þingi til stjómmálasam-
bands viö Litháen, þegar eftir sjálf-
stæöisyfirlýsingu þeirra. Fram-
kvæöi íslendinga á alþjóðavett-
vangi var sterkt og þótt í fyrstu
væri daufheyrst við okkar mál-
flutningi var fylgst með honum af
athygli í Eystrasaltslöndunum.
Ég fór til Lettlands og Eistlands
í mars sl. sem fulltrúi Alþingis
ásamt Friðriki Ólafssyni. Þar var
gott að vera íslendingur. Almenn-
ingur vissi um afstöðu íslendinga,
var þakklátur og batt miklar vonir
viö að við næöum árangri. Stjóm-
málasamband við ísland var tahð
ómetanlegt skref í erfiöri baráttu.
Mismunandi saga
nágrannaþjóða
Með sjálfstæði Eystrasaltsríkj-
anna er aflétt einum síðasta arfi
heimsstyrjaldarinnar síðari. Inn-
Umun þeirra með samningi Mo-
lotovs og Ribbentrops hefur af öU-
um lýðræðisþjóöum verið taUn
ólögleg. Eigi að síöur hafa Vestur-
lönd lengi látiö kyrrt Uggja. Undar-
leg afstaöa eftir á aö hyggja.
Þessar þijár þjóðir á strönd
Eystrasalts era um margt ólíkar
Kjallarinn
GuðmundurG. Þórarinsson
verkfræðingur
og eiga sér ólíka sögu. Eistland og
Lettland eiga sér þó skylda sögu,
en Litháen alveg sjálfstæða.
Tungumál þjóðanna era óskyld
þannig að tunga Eista er mjög skyld
finnsku og aUs óskyld tungu Letta
og Litháa en tunga þeirra er aftur
á móti skyld.
Trúarlega er enginn mismunur.
Eistar og Lettar era mótmælendur
en Litháar era kaþólskir. Menning
Eista og Letta er skyld en Litháen
á sér óskylda menningu og saga
þeirra rekur gjaman tíma miðalda
er ríki Litháa náði aUt til Svarta-
hafsins.
Eftir að Sovétríkin innlimuðu
Eystrasaltsríkin hefur þróunin
innan þeirra einnig orðið með mis-
munandi hætti. Sovétmenn hafa
sest aö í Lettlandi í svo ríkum
mæU að þeir era nær helmingur
íbúa.
í Eistlandi er hlutfall Sovét-
manna af ibúafjölda mun lægra en
þó hátt. Eistar era taldir 62% íbúa
en Sovétmenn og aðrir um 38%. í
Litháen er hlutfaU Sovétmanna
langlægst. Reyndar segir þetta
heldur ekki alla söguna. í Lettlandi
eru „Rússar" búnir að búa mjög
lengi og líta margir á sig sem Letta
og styðja sjálfstæðisbaráttuna.
í Eistlandi er mikið af „Rússum“
sem era tiltölulega nýsestir aö þar
og margir þeirra hafa óttast fuUan
aðskilnað frá Sovétríkjunum. í
þjóðaratkvæðagreiöslum landanna
um sjálfstæði tóku margir „Rúss-
ar“ þátt og margir virðast hafa stutt
sjálfstæðisyfirlýsingu.
Áhrif íslands
Áhrif íslands í sjálfstæðisbaráttu
Eystrasaltsríkjanna hafa verið
mikil. ísland hefur haldið málinu
stöðugt vakandi á alþjóðavett-
vangi. Þar á utanrikisráðherra
okkar mikinn heiður skilinn. Mál-
flutningur íslands hefur aukið
Eystrasaltsríkjunum baráttuþrek.
Það fann ég vel á ferð minni þama.
Koma utanríkisráðherranna
þriggja hingað til þess að ganga
formlega frá stjómmálasambandi
við ísland fyrst aUra þjóða var þeim
mikUvæg en einnig var ferð þeirra
hugsuð sem viöurkenning á bar-
áttu og stuöningi íslendinga. Þegar
skriðan fór loks af stað vUdu þeir
sýna íslendingum hug sinn og
þakklæti. í sögu þessara þjóða
veröur þessa atburðar minnst,
undirritunarinnar á íslandi, sem
markar þáttaskU í lífi þessara
þjóöa. íslendingar hafa öðlast æ-
varandi vináttu Eystrasaltsríkj-
anna. Þar mun málflutnings Jóns
Baldvins Hannibalssonar utanrík-
isráöherra lengi verða minnst.
Guðmundur G. Þórarinsson
„Áhrif íslands 1 sjálfstæðisbaráttu
Eystrasaltsríkjanna hafa verið mikil.
ísland hefur haldið málinu stöðugt
vakandi á alþjóðavettvangi. Þar á utan-
ríkisráðherra okkar mikinn heiður
skilinn.“