Dagblaðið Vísir - DV - 09.09.1991, Side 15

MÁNUDAGUR 9. SEPTEMBER 1991.
15
Svíar, Sovét og EB
„Allt stefnir í að Skandinavía ásamt Eystrasaltsríkjunum myndi einhvers
konar ríkjabandalag í framtíðinni án íslands...“
Það er óhætt að fullyrða að bylt-
ingin og mótstaðan við hana í Sov-
étríkjunum kom öllum heiminum
á óvart. í Svíþjóð vöknuðu menn
upp við vondan draum að morgni
mánudagsins 19. ágúst. Dagblöðin
tóku þó fljótt við sér og skrifuðu
greinar um Gorbatsjov sem fyrr-
verandi forseta Sovétríkjanna og
engum datt í hug að hann ætti eftir
að „rísa upp úr veikindum sínum".
í blöðunum var og mikið skrifað
um hvernig átta manna klíkan
kæmi til með aö stjórna landinu,
hvaða utanríkisstefnu hún veldi og
hvað yrði nú um frelsisbaráttu
Eystrasaltsríkjanna. Margir vildu
halda því fram að vegna þess
hversu geyst var farið í að styðja
frelsisbaráttu Eystrasaltsríkjanna
hefði farið sem fór.
Afstaða Svía
íhaldsöfl innan sovéska komm-
únistaflokksins gerðu byltingu og
manni varð hugsað til Peking og
ársins 1989 þegar lýðræðistilraun-
um stúdenta var nauðgað á torgi
hins himneska friðar á meðan
umheimurinn meðsekur horfði á
aðgerðalaus. Menn voru steini
lostnir yflr byltingunni í Sovétríkj-
unum og engum datt í hug að eitt-
hvað yrði að gert.
Ingvar Carlsson forsætisráð-
herra kom fram í sjónvarpi og sagði
að byltingin kæmi sér á óvart.
Hann hefði átt fund með Gorbatsj-
ov í júní og svo virtist sem Gorba-
tsjov hefði töglin og hagldirnar
heima fyrir og að mestu vandræðin
varðandi íhaldsmenn innan flokks-
ins væru að baki. En þessi fundur
Ingvars Carlssonar og Gorbatsjovs
hafði að sjálfsögðu þýðingu fyrir
Svía og endanlegra afstöðu þeirra
til Evrópubandalagsins en Svíar
lögðu inn umsókn um aðild aö EB
þann 1. júh. Enda fóru að heyrast
raddir þess efnis að Svíar ættu að
Kjállarinn
Ársæll Guðmundsson
kennari og uppeldisfræðingur
draga umsókn sína um aðild að EB
til baka eftir að byltingin var gerð
á þeirri forsendu að enn væri svo
mikill óróleiki og óvissa með
grannann í austri að betra væri
fyrir Svía að standa utan við
bandalag eins og EB og halda fast
við gamla góða hlutleysið.
Með aðild að EB vilja margir
meina að hlutleysinu sé kastað fyr-
ir róða og að ríkjasamband eins og
EB komi aldrei tÚ með að vera hlut-
laust og í framtíðinni muni banda-
lagið koma sér upp einhvers konar
vamarbandalagi og jafnvel herafla.
Svíar vilja ekki fyrir nokkurn mun
taka þátt í shku. Þó má öhum vera
ljóst að Svíar em bara hlutlausir á
pappírunum.
Fræg er vopnasala þeirra til ríkja
um allan heim sem eiga í stríðs-
brölti og margir vilja meina að
hlutleysi Svía í seinni heimsstyrj-
öldinni hafl verið ansi vafasamt.
Hvað um það, menn fengu brátt
um annað að hugsa þegar ljóst varð
að endalok kommúnismans voru
upprunnin í Sovétríkjunum. Nú
kom ekki annað th mála en að drífa
í að viðurkenna Eystrasaltsríkin
sem sjálfstæð ríki.
Ríkjabandalag án íslands
Flestar þjóðir þurfa í raun ekki
að viðurkenna ríkin formlega held-
ur bara taka upp stjómmálasam-
band og opna sendiráð í löndunum
en Svíar verða að taka aðeins meiri
tíma í þetta því árið 1946 viður-
kenndu þeir yfirráð Sovétríkjanna
yflr Eystrasaltsríkjunum og þurfa
því fyrst að kyngja þeim bita. Sjálf-
stæði Eystrasaltsríkjanna á eftir
að snerta okkur íslendinga á nei-
kvæðan hátt og kannski meira en
nokkurn grunar.
Sú hugmynd hefur lengi verið í
gangi meðal ríkjanna sem hggja að
Eystrasalti að mynda einhvers
konar samband eða ráð sem myndi
starfa á svipuðum grundvelli og
Norðurlandaráð. ísland hggiu- ekki
að Eystrasaltinu. Með tilkomu brú-
ar yfir Eyrarsund, mihi Svíþjóðar
og Danmerkur, og með tilkomu
hraðlestar mhli Gautaborgar,
Málmeyjar og Kaupmannahafnar
minnka allar vegalengdir í Skand-
inavíu.
Norðmenn hafa einnig af þessu
hag. Lestarferðin Ósló-Kaup-
mannahöfn kemur bara til með að
taka nokkrar klukkustundir. ís-
land kemur alltaf th með að vera
norður í Atlantshafi og th íslands
verður seint lögð brú. Við verðum
á einn eða annan hátt út undan.
Allt stefnir sem sagt í að Skandin-
avía ásamt Eystrasaltsríkjunum
myndi einhvers konar ríkjabanda-
lag í framtíðinni án íslands og þar
sem ekkert hefur heyrst meira frá
þeim sem í byrjun byltingarinnar
kröfðust þess að Svíar drægju um-
sókn um aðhd að EB th baka verða
Svíar líklega orðnir meðhmir árið
1995.
Og ef dæma má af þeim viðhorfs-
breytingum sem orðið hafa bæði
hjá Norðmönnum og Finnum th
Evrópubandalagsins verður þess
ekki langt að bíða að öh Norður-
löndin að íslandi undanskhdu
verði komin í EB. Ég segi að ís-
landi undanskildu vegna þess að
við íslendingar eigum ekkert er-
indi, að mínu viti, inn í EB. Sé litið
á spjöld sögunnar má sjá að öll stór-
veldi, sem hafa verið mynduð með
sameiningu ríkja, hafa fyrr eða
seinna riðlast vegna innri mót-
sagna. Gleggsta og nærtækasta
dæmið er Sovétríkin.
Við íslendingar verðum að gera
okkur grein fyrir því að það felst
mikhl styrkur í því að vera sjálfs
sín herra og með því móti vinna
virðingu annarra þjóða. Einnig er
vert að benda á að með thkomu
brúar yfir Eyrarsund og hugsan-
legu ráði ríkja við Eystrasalt hefur
ísland í vissum skilningi færst nær
Bandaríkjunum. Jafnvæginu í
heiminum hefur verið raskað,
meira en nokkurn grunar og við
verðum að taka okkur góðan tíma
í að íhuga stöðu íslands í nýjum
heimi.
Ársæll Guðmundsson
. .með tilkomu brúar yfir Eyrarsund
og hugsanlegu ráði ríkja við Eystrasalt
hefur Island 1 vissum skilningi færst
nær Bandaríkjunum. Jafnvæginu í
heiminum hefur verið raskað...“
Blekkingaleikur Rann-
sóknarnef ndar sjóslysa
„ ... ónothæfur losunarbúnaður björgunarbáts hefur næstum kostað
skipbrotsmann lífið,“ segir m.a. í greininni. - Hafmey SF-100 með gúmmí-
björgunarbátinn á þakinu.
Aðfaranótt 26. ágúst 1988 sökk
báturinn Hafmey SF-100 í Horna-
fjarðarósi og skipbrotsmaður (und-
irritaður) bjargaðist naumlega í
land á sundi eftir að honum hafði
mistekist að losa gúmmíbjörgunar-
bát við erfiðar aðstæður.
í fréttagreinum DV frá 5. og 6.
júlí sl. þykist Rannsóknarnefnd
sjóslysa eiga eitthvað vantalað við
„almenning" út af máh þessu.
Reynir framkvæmdastjóri nefnd-
arinnar með blaðaupphlaupi að
halda því fram að það hafi verið
geðþóttaákvörðun ráðherra að
nefndinni var meinað að birta
skýrslu sína um slysið í ársskýrslu
fyrir árin 1988-1990.
Thgangurinn er sá að reyna að
hylma yfir eigin embættisafglöp.
Fréttagreinamar eru beinlínis
ósannar. Að því hefur undirritaður
stuttlega vikið í grein í DV þann
23. júlí sl.
Gat ekki losað gúmmí-
björgunarbátinn
í fréttagrein DV frá 6.7. sl. er haft
eftir framkvæmdastjóra nefndar-
innar, Kristjáni Guðmundssyni, að
rannsóknarnefndin hafi lagt
áherslu á eftirfarandi sem fram
kom við sjópróf: „Mætti kveðst
ekki hafa haft mikinn tíma th að
losa bátinn. Kveðst hann hafa
reynt að losa björgunarbátinn í
fáti, jafnvel hafi hann ekki staðið
rétt að því... Aðspuröur kveðst
mætti aldrei hafa reynt að losa
björgunarbátinn áður enda hafi
hann þá ekki verið viss um að geta
fest hann aftur. Mætti er spurður
hvort hann hafi kunnað að losa
björgunarbátinn og segist hann
ekki hafa getað það þegar atburð-
Kjallarinn
Daníel Sigurðsson
sjómaður og kennari
við Vélskóla ísiands
urinn átti sér stað.“
Þar sem rannsóknamefndin hef-
ur kveinkað sér mjög yfir því að
hafa veriö meinað að leyfa almenn-
ingi að sjá skýrsluna skulum við
leyfa lesandanum að líta á hvemig
ofanrituð ummæli líta út eftir að
hafa farið í gegnum penna fram-
kvæmdastjórans í skýrslu Rann-
sóknarnefndar sjóslysa sem hann
fékk ekki leyfi ráðherra th að birta:
„Reyndi hann að losa gúmmí-
björgunarbátinn en tókst ekki þar
sem hann kunni það ekki.“
„Mjög auðvelt er að losa gjörð þá
sem heldur gúmmíbátnum og er
það gert með einu handtaki."
„Telja verður að honum (stjóm-
anda bátsins) hafi ekki tekist að
losa gúmmíbátinn vegna vanþekk-
ingar.“
Ónothæfur losunarbúnaður
Leyfum nú „almenningi" að
skoða áht sérfróðra aðila á búnaði
þessum sem rannsakaður var að
frumkvæði skipbrotsmanns en
ekki nefndarinnar sem hefur víst
talið slíkt utan síns verksviðs(!):
Gúmmíbátaþjónustan: „Losun-
arbúnaðurinn getur ekki talist ein-
faldur. Búnaðurinn gefur ekki
möguleika á losun með einu hand-
taki. Búnað þennan teljum við
óhæfan á björgunarbáti."
Siglingamálastofnun tekur í
sama streng: „.. .ekki nothæfur
sem losunarsylgja á gúmmíbjörg-
unarbáta."
Það hggur sem sagt fyrir að ónot-
hæfur losunarbúnaður björgunar-
báts hefur næstum kostað skip-
brotsmann lífið.
En hver vom viðbrögð rannsókn-
arnefndarinnar þegar álit skoð-
unaraðha á búnaðinum lá fyrir?
Gefum rannsóknarnefndinni
orðið: „ .. .ekkert í erindi Daníels
gefur thefni th þess, að nefndin
endurskoði áht sitt,...“
Umsagnaraðih (Siglingamálaráð)
komst eðlilega að þeirri niðurstöðu
að skýrsla rannsóknarnefndarinn-
ar væri ekki birtingarhæf og ráð-
herra gaf ekki leyfi til birtingar.
í þ.s.b. er óþarfi að geta um fleiri
athugasemdir við skýrsluna.
Ósvífinn blekkingaleikur
Eftir þessa frammistöðu í málinu
þykjast forystumenn nefndarinnar
þess umkomnir að fara með máhð
í blöðin og virða bannið að vettugi.
Formaðurinn, Haraldur Blöndal,
telur við hæfi að rita eftirfarandi
texta í formála árbókarinnar:
.. .„Hefur niðurstaða nefndar-
innar þó sætt harkalegri gagnrýni
af stjómanda bátsins, og hann
beinlínis farið rangt með það, sem
hann sagði sjálfur fyrir dómi og
snúið út úr áhti nefnarinnar. Hefði
því verið brýnt að skýrslan væri
birt, svo almenningur geti sjálfur
dæmt. En ráðherra ræður.“
Framkvæmdastjórinn, Kristján
Guðmundsson, með „Gróu á Leiti"
í sinni þjónustu, reynir að telja
blaðamanni DV trú um það að
nefndin hafi ekki fengið leyfi th að
birta skýrsluna af thhtssemi við
skipstjórnarréttindalausan vél-
skólakennara! Þetta er ósvífinn
blekkingaleikur.
Rannsóknarnefnd sjóslysa er
ætlað að draga fram lærdóm af sjó-
slysum með thliti til öryggishags-
muna sjómanna. Ótvírætt hefði
það ekki þjónað þessum hagsmun-
um að birta skýrsluna óleiðrétta,
það er aðalatriði þessa máls.
En í blaðaupphlaupinu þykist
framkvæmdastjórinn koma af fjöll-
um og segir:....Nefndin er ósátt
við að þetta eina mál skuli vera
tekið út úr á þann hátt sem gert
var. Ráðherra gaf engar sérstakar
skýringar á því hvers vegna.“
Ohum mætti nú vera ljóst „hvers
vegna.“
Einnig mætti öhum vera ljóst
hverjir það eru sem snúa út úr
ummælum og niðurstöðum sjó-
' prófa og fara með ósannindi í fjöl-
miðla.
Með vanhugsuðu blaðaupphlaupi
hefur framkvæmdastjórinn upp-
lýst alþjóð hvers vegna það er orð-
ið brýnt að hann fari að dæmi for-
manns nefndarinnar og taki hatt-
inn sinn.
Daníel Sigurðsson
„Rannsóknarnefnd sjóslysa er ætlað
að draga fram lærdóm af sjóslysum
með tilliti til öryggishagsmuna sjó-
manna. Otvírætt hefði það ekki þjónað
þessum hagsmunum sjómanna að birta
skýrsluna óleiðrétta.“