Dagblaðið Vísir - DV - 26.03.1993, Blaðsíða 15

FÖSTUDAGUR 26. MARS 1993
15
Tilkynningarskylda
ferðamanna
„Nú þegar greiðir almenningur að verulegu leyti fyrir þessa þjónustu
með stuðningi sínum við björgunarsveitirnar," segir greinarhöfundur.
Ekki þarf að spyrja að, varla eru
fyrstu leitir (að ferðamönnum)
hafnar á árinu en umræðan um
ferðareglur og bætur er hafin. Ég
hef lengi talað fyrir sameiningu
björgunarsveita, eflingu Almanna-
varna, björgunarmiðstöðvum í
landshlutum (með 3 þyrlum sam-
tals!) og ákveðnum skyldum ferða-
manna.
Mér hefur hins vegar aldrei fallið
við hugmyndir um tryggingar-
gjöld, geymslufé, lokun ferðaslóða
o.fl. vegna þess að slíkt mismunar
fólki eftir efnum þess eða afhleður
ferðirnar allri spennu.
Áhættutrygging vegna nokkurra
daga skíðagöngu inn á Kjöl kostar
mikla peninga og er t.d. ekki á færi
venjulegra launamanna eða ungs
fólks. Bann við ferðum á Öræfajök-
ul í febrúar kippir grunni undan
„Innan þjóðgarða gætu ferðir um ein-
hverja hluta þeirra verið tilkynningar-
skyldar, t.d. ferðir á Öræfajökul frá
Skaftafelli. Viðurlög við vanrækslu
þyrftu að vera einhver og verði af leit
vegna vanrækslu gæti þátttakal kostn-
aði komið til.“
KjáUaiinn
Ari Trausti
Guðmundsson
jarðfræðingur
allri framþróun í fjallamennsku,
svo að dæmi um einhver atriði séu
nefnd.
Hvað þá?
í stað skyldutryggingar ferða-
manns vegna leitar og björgunar á
að koma ókeypis þjónusta, eins og
nú er, en greidd beint að miklu
stærri hluta af hinu opinbera. Nú
þegar greiðir almenningur að veru-
. legu leyti fyrir þessa þjónustu með
stuðningi sínum við björgunar-
sveitirnar. Með frekari sameiningu
sveita, hagræðingu og svæðis-
bundnum miðstöðvum sparast fé
og mannafli.
I stað banna á að koma fræðsla
og enn betri fjarskipta- og veður-
þjónusta. T.d. eru til fjarskiptatæki
(frá jörðu til flugvéla, nú óheimil)
sem eru handhæg og á hvers
manns færi og væða þarf skála
neyðartalstöðvum.
Einföld og ódýr
Mikilvægast af öllu væri þó sú
nýbreytni að fyrirskipa ákveðna
tilkynningarskyldu ferðamanna.
Hún felst í því að skilgreina sér-
stakar tegundir ferða og sérstakar
ferðaslóðir (m.a. eftir árstíðum) og
heimta að menn láti vita um brott-
för, áætlaða leið og komu, til björg-
unarstöðva eða lögreglu. þá þyrfti
ekki að skrá gönguferð á Esjuna í
janúar og ísklifur undir Eyjafjöll-
um, heldur 3 daga jeppaieiðangur
á Langjökul (að vetri) og 5 daga
skíðagönguferð á Vatnajökul (um
sumar). Um leið gætu menn látið
yfirfara búnað og ferðaáætlun ef
þörf er á. Innan þjóðgarða gætu
ferðir um einhverja hluta þeirra
verið tllkynningarskyldar, t.d.
ferðir á Öræfajökul frá Skaftafelli.
Viðurlög við vanrækslu þyrftu að
vera einhver og verði af leit vegna
vanrækslu gæti þátttaka í kostnaði
komið til. Auðvitað kæmi þetta
ekki í veg fyrir leit að manni sem
skreppur á vélsleða upp í Bláfjöll
og vfllist. Slíkum tilvikum fækkum
viö með fræðslu og betri stuðningi
allra handa félaga og klúbba við
sitt fólk; skotveiðimenn, jeppa-
menn, vélsleðamenn, skíðamenn,
fjallaklifrara o.s.frv.
Tilkynningarskyldan er einföld,
ódýr og lítt skrifræðiskennd aðgerð
til þess að koma tfl móts við eðli-
lega gagnrýni á óskynsamlega
ferðamennsku. Ásamt öðru, sem
ég hef nefnt, gæti hún leitt til bæri-
legra úrbóta.
Ari Trausti Guðmundsson
Hólpnar eru Hornstrandir
I gróðurfarslegu tilliti eru engin
svæði betur stödd en eyðibyggðir.
Þetta sést best á Hornströndum,
samanber kvikmyndina „Börn
náttúrunnar". En þetta svæði hef-
ur fengið frið fyrir nagbítum í nær
fimmtíu ár. Það er því reginmis-
skilningur að gróðurfarslega þurfi
landið á bændum að halda og síst
af öllu þó hrossa- og rollubændum.
Land byrjar ekki að fjúka fyrr en
gróður hefur verið nagaður í rót.
Þetta skilja allir nema gamlir fram-
sóknarmenn og dalakofasósíalistar
sem lifa í fjólubláum draumum
eins og Færeyingar. Bændur þurfa
aftur á móti á landinu að halda og
stundum líka Landgræðslunni.
Minnisvarði um mistök
Nú er loks búið að friða Hólsfjöll.
KjaUariim
Baldvin Atlason
garðyrkjufræðingur
astir í eyðimerkurhemaðinum á
þessu svæði sem mestar áhyggjur
hafa af kísilgúmáminu, vegna ástar
sinnar á náttúmvemd. Þessir eyði-
merkurriddarar em sumir talsvert
háværir og stoltir en samt vorkenn-
ir maður þeim þegar maður sér þá.
Það verður erfitt lífið hjá þeim þeg-
ar Hólsfjöllin fara að grænka en þar
standa nýleg, risastór fjárhús nú
galtóm eins og minnisvarði um
hrikaleg mistök í landbúnaði en
Mývatnsöræfin halda áfram að
fjúka í átt til sjávar.
Formaður gróðurvemdarnefnd-
ar Þingeyjarsýslu, sem jafnframt
er landbúnaðarráðunautur, sagði
sl. vor í viðtali að á þessu svæði
væri gróður í góðu ástandi og næg-
ur raki í jarðvegi. Næsta dag var
þetta „gróöursæla votlendi" orðið
að rjúkandi moldarmekki. Það er
nú meira hvað menn geta verið
óheppnir með veður. Það er um-
hugsunarefni að í gróðurvemdar-
nefndum em kindavinir og varð-
hundar kerfisins vanalega í örugg-
um meirihluta. Sorglega lítill ár-
angur ér af öllu landgræðslustarf-
inu vegna stöðugrar rányrkju og
flestir bændur gera ekkert í land-
græðslumálum.
Skólafólk í vinnu
Samt er margt að færast í rétta
átt. Á Húsavík starfa samtökin
„Húsgufl" að uppgræðslu og eru
að gera kraftaverk á bæjarlandinu
með tijárækt og sáðningu á gras-
og lúpínufræi. Lúpínan er vafa-
laust kraftmesta landgræðslujurt-
in en á ekki alls staðar við, t.d.
ekki í þjóögörðum þar sem gróður-
far og fuglalíf á að vera eins og var
áður en óheyrilegur fjöldi af gras-
bítum og mink kom tfl sögunnar. í
sumarbústaðalöndum þýtur trjá-
gróðurinn upp aflt um kring en
samt er enn víða hægt að keyra
sveit úr sveit án þess að sjá votta
fyrir skjólbeltarækt.
Nú er von til að stjómvöld gefi
bændum á viðkvæmum svæðum
kost á aö snúa sér alfarið að land-
græðslu. Þeim bændum fækkar
líka sem líta á Landgræðsluna sem
óvin sinn. Þá ætti að setja skólafólk
í þessa vinnu á sumrin. Fátt væri
því hollara.
Rætt er um að styrkja bændur á
afskekktum og erfiðum stöðum tfl
að bregða búi. Þau svæði munu
flggja betur við samgöngum en
Hornstrandir. Þá geta alflr fylgst
með framfórum gróðursins þegar
hann losnar úr ánauðinni. Þá mun
landið gróa sára sinna.
Baldvin Atlason
„Nú er von til að stjórnvöld gefi bænd-
um á viðkvæmum svæðum kost á að
snúa sér alfarið að landgræðslu. Þeim
bændum fækkar líka sem líta á Land-
græðsluna sem óvln sinn.“
Þar var búskap raunar sjálíhætt á Mývatnsöræfúm en þótt kindar-
vegna uppblásturs. Eins er að verða legt kunni að viröast eru þeir harð-
Tilvísanakerfi
fáaðvelja
styð
nýttkerfimeð
tilvísunum
hehnilis-
lækna til sér-
fræðinga en
ekki að tilvís-
anaskyldu
verði komið KaWn
á. Þarna er heirniHstetailr á
mikfll munur Heilsugæslunni
á. Ég tel aö Alflamýri-
fólk eigi að hafa val um hvort þaö
leitar til heimflislækna eða sér-
fræðinga en ekki á kostnað sam-
eiginlegra sjóða landsmanna. Al-
þingi ákvað að heilbrigðisráð-
herra ætti að ganga frá þessum
málum en ekki er Ijóst hvernig
hann ætlar að gera það. Heimilis-
læknar hafa 6-7 ára háskólanám
að baki og flestir þeirra hai'a einn-
ig sérfræðinám í heimilislækn-
ingum. Með tilvísanakeríi stuöla
heimflislæknar að því að sjúkl-
ingar komist tfl réttra sérfræð-
inga ef heimilislæknarnir geta
ekki annast þá sjálfir. Þetta kerfi
hefur reynst prýðilega í öðrum
löndum og ætti að gera það líka
hér. Þjónusta heimilislækna hef-
ur verið ódýrari en þjónusta sér-
træðinga í öðrum löndum af
mörgum ástæðum. Samanburð-
artölur um kostnað við þjónustu
heimflislækna á heflsugæslu-
stöðvum og sérfræðinga utan
sj úkrahúsa liggja hvergi fyrir hér
á landi og ég dreg í efa að þjón-
usta sérfræömga kosti jafiunikið
eða sé ódýrari en þjónusta heim-
ilislækna. Tilvísanakerfið virkár
faglega og fjárhagsiega í öðrum
löndum og engin ástæða tfl aö
æíla annað en að þaö virki hér.
Dýrt og óvin-
„Tflvisana-
kerfi vegna
sérfræðiþjón-
ustu lækna
utan sjúkra-
húsa var lagt
niður fyrir
átta árum.
Það þótii
þungt í vöfum
og olli fjölda ------
manns óþarfa lr,nl dppsólum.
óþægindum. Það var óvinsælt
meðal alménhings : og margra
heimflislækna. Læknisþjónusta
þjá heilsugæsliflæknum á heflsu-
gæslustöðvum í opinberum
rekstri er talin kosta álíka mikið
og þjónusta sérfræðilækna utan
sjúkrahúsa miðað við hverí við-
tal eða uro 3000 krónur. Kostnað-
urinn er um helmingi roimfl hiá
; sjálfstætt starfandi heimflisiækn-
um. Þeir sem leita tfl sérfræðings
þurfa að greiða um 60 próscnt af
kostnaði vegna viðtals. Sjúkra-
tryggingar greiða þaö sem á vant-
ar. Gjaldtaka vegna viðtals á
heilsugæslustöð er 600 krónur
eða 20 prósent raunkostnaöar, en
börn og flfeyrisþegar borga lægra
gjald. Þannig er Ijóst að greiðslu-
þátttaka sjúkratrygginga er mun
meiri vegna læknisþjónustu á
heilsugæslustöðvum en hjá sér-
fræðingum. Því er í gangi ákveðin
verðstýring til frumheilsugæsl-
unnar. Tilvísanakerfið leiðir til
aukinna útgjalda fyrir sjúkra-
tryggingar. Stuölað er að auknu
skriífæði, óhagræði fyrir sjúkl-
inga og auknu vinnutapi þeirra,
án þess að nokkurt fé sparist Ég
er á móti kerfi sem skerðir
sjálfsákvörðunarrétt fólks þó að
það aifld tekjur heimilislækna."
-GHS