Dagur - 03.12.1984, Blaðsíða 9

Dagur - 03.12.1984, Blaðsíða 9
3. desember 1984 - DAGUR - 9 Guðmundur Bjarnason alþingismaður: Reynt að auka ráðstöfunartekjur og mæta skerðingu á kjörum almennings í því fjárlagafrumvarpi sem hér er nú til umræðu hefur að venju verið reynt að gæta aðhalds og sparnaðar og viðleitni sýnd til að draga úr útgjöldum ríkisins. Samkvæmt þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því, að útgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði 29,2% af þjóðarframleiðslu, sem er lægra hlutfall en verið hefur frá árinu 1981. Á þennan hátt hefur ríkisstjórnin viljað stuðla að því, að auka ráðstöfunartekjur ein- staklinga og mæta þannig að ein- hverju leyti þeirri skerðingu á kjörum almennings í landinu, sem ríkisstjórnin taldi óhjá- kvæmilegt að grípa til á síðasta ári. Einnig er með þessu hugsað, að auka svigrúm til athafna fyrir einstaklinga, félög þeirra og fyrirtæki til að gera þeim mögu- legt, að bæta sinn hag, efla og treysta atvinnulífið og auka hag- vöxtinn svo að þjóðin geti á kom- andi árum bætt afkomu sína á traustari grunni en verið hefur á undanförnum árum. Lækkun tekjuskatta Nú er gert ráð fyrir því, að veru- lega verði lækkaðar tekjur ríkis- sjóðs af tekjusköttum einstakl- inga. Er hér gert ráð fyrir lækkun að upphæð 600 millj. kr. Hér er um að ræða áfanga í þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar, að fella niður tekjuskatt af almennum launa- tekjum. Á undanförnum árum hefur skapast það ástand í þjóðfélaginu að fleiri og fleiri skattgreiðendur hafa fundið smugur í skattakerf- inu eða skattalögunum og komist undan að greiða til samfélagsins það sem þeim hefur borið. Þó mikið sé rætt manna á milli um margvísleg skattsvik og undan- drátt virðist, sem mikill fjöldi fólks sé í raun tilbúinn að taka þátt í þessum leik beint eða óbeint. Margvíslegar duldar greiðslur eða greiðslur undir borðið eru keðjuverkandi og gætu ekki átt sér stað nema þátt- takendur í leiknum séu fjölmarg- ir. Aðeins á þann hátt getur hið svokallaða neðanjarðarhagkerfi þrifist. Almennur hugsunarhátt- ur er því miður slíkur, að svo virðist sem útilokað sé að ná til þessara skattgreiðenda með lögum eða stjórnvaldsaðgerðum. Tekjuskattur sem slíkur er auð- vitað m.a. hugsaður sem tekju- jöfnunarleið, aðferð til að jafna tekjur milli þeirra, sem minna mega sín og hinna, sem meira bera úr býtum, aðferð til að láta þá sem hærri tekjurnar hafa greiða stærri hluta af okkar sam- félagslegu þörfum, en því miður hefur það ástand skapast að nú er að mínu mati ekki lengur hægt að una við það misvægi og það rang- læti, sem ríkir varðandi þessi mál. Stórir hópar þjóðfélags- þegna greiða ekki sinn hluta af sameiginlegum útgjöldum ríkis og sveitarfélaga og virðast þó með sinni einkaneyslu sýna, að þeir hafa úr allmiklu að spila, þó skattframtölin beri það ekki með sér. Vissulega má telja það uppgjöf stjórnvalda að hverfa að þessu leyti frá tekjujöfnunarhugmynd- inni, sem í tekjuskattinum felst, en ástandið er orðið slíkt, að ég tel það nú óumflýjanlegt, hvort sem við köllum það uppgjöf eða stefnubreytingu. Við náum ekki lengur með þessari aðferð til fjölda fólks, sem virðist hafa miklar tekjur, en greiðir litla skatta og eina ráðið virðist því vera, að ná greiðslum frá þessum þjóðfélagsþegnum til samfélags- ins í gegnum neyslu þeirra, það er auka hlutdeild óbeinna skatta eða neysluskatta í tekjuöflun ríkisins. Um neysluskatta Að því verður vissulega að gæta þegar tekjuöflunin er færð frá tekjusköttum til neysluskatta, að gætt sé hagsmuna þeirra, sem minna.mega sín og þyngst fram- færi hafa. Séu neysluskattar lagð- ir í æ ríkara mæli á almenna þjónustuna en gera enga kröfu til að fá kvittun fyrir greiðslu sinni. Þessu verður að breyta, en þá þarf líka að koma til hugarfars- breyting hjá almenningi. Hér þarf verulega að efla eftirlit og er þá full ástæða til þess, að skatt- eftirlitið og skattstofurnar snúi sér í æ ríkara mæli að því, að inn- heimta þann söluskatt sem rfkinu ber og vinnubrögð verði skipu- lögð á þann hátt, að það megi takast. Verði teknir upp neysluskattar í æ ríkara mæli þarf að leggja enn meiri áherslu á þann þátt skatt- eftirlitsins, sem fylgist með skilum á álögðum neyslu- sköttum. Ég vil taka skýrt fram, að þetta er ekki sagt í neinum ámælistón í Guðmundur Bjarnason, al- þingismaður, sem sæti á í fjárveitinganefnd Alþingis, tók þátt í umræðum um fjár- lagafrumvarpið þegar það var lagt fram í síðustu viku. Hér fara á eftir nokkrir kaflar úr ræðu hans. neysluvöru svo sem matvæli, þá hlýtur það að koma mjög þungt niður á þessum aðilum t.d. barn- mörgum fjölskyldum. Því ber að reyna að finna leiðir, þar sem skattbyrði yrði aukin á ýmiss konar neyslu, sem þeir veita sér er meiri tekjur og fjárráð virðast hafa. Varðandi neysluskatta ber einnig að geta þess, að því miður er talið, að þar eigi sér líka stað veruleg skattsvik og til dæmis álagður söluskattur skili sér ekki líkt því allur til ríkissjóðs. Skatt- yfirvöld hafa ávallt talið mjög erfitt að bæta innheimtu skattsiná vegna þess, hve margvíslegar undanþágur eru veittar frá álagn7 ingu hans og því lagt áherslu á það, að ef verulega eigi að efla innheimtuaðgerðir og bæta inn- heimtu skattsins, þá þurfi jafn- framt að afnema allar undanþág- ur. Mundi þetta að sjálfsögðu koma harðast niður á matvörum, sem eru að mestu leyti undan- þegnar söluskattsálagningunni og ef þessi leið verður farin ber að hafa í huga, að með einhverjum aðferðum verður að mæta skatt- íþyngingu þeirra fjöls'kyldna, sem þungt framfæri hafa, eru. barn- margar eða tekjulágar. Það þarf að gera með einhvers konar fjöl- skylduafslætti og hækkuðum barnabótum. Ég hef hins vegar enga sann- færingu fyrir því, að þetta sé rétt mat hjá skattyfirvöldum. Ég hef ekki þá trú, að skattsvik séu meiri hjá þeim, sem versla með matvöru heldur en hjá ýmsum öðrum aðilum og þá einkum hvers konar þjónustuaðilum, sem engar undanþágur hafa heldur draga undan verulegan hluta af sinni heildarveltu með aðstoð al- mennings, þ.e. þeirra sem kaupa garð starfsfólks í skatteftirliti eða á skattstofum heldur aðeins sem ábending um hvort ekki sé rétt og nauðsynlegt að breyta áherslu og endurskipuleggja vinnubrögð. Eignaskattar Þá vil ég einnig minna á það, að á undanförnum árum, eða verð- bólgutímum undanfarinna ára hefur myndast hópur manna í þjóðfélaginu, sem á verulegar eignir sem þeir hafa lítið þurft að hafa fyrir að eignast á meðan verðbólgan greiddi niður skuld- irnar. Eg tel því vel koma til greina að hækka eignarskatt og hafa hann jafnvel stighækkandi eftir því sem skuldlausar eignir manna eru meiri. í því sambandi þarf á skípulegan hátt að endur- skoða allt fasteignamat og ganga úr skugga um það, að allar fast- eignir séu skráðar og af þeim séu greidd gjöld, bæði eignarskattur og fasteignagjöld eins og vera ber. Heyrst hefur að jafnvel sé svo komið, að sumar eignir séu hreint ekki á fasteignaskrá og því engar greiðslur inntar af hendi af þessum eignum. Þá þarf einnig að gæta þess, að mat sé rétt miðað við það verðgildi, sem í þessum eignum felst. Þróunarfélag í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokk- anna frá því í haust er gert ráð fyrir því, að stofnað verði hluta- félag einstaklinga, félaga, stofn- ana og fyrirtækja í atvinnu- rekstri, banka og ríkissjóðs, sem starfi að rannsóknar- og þróunar- verkefnum, eflingu iðnþróunar og tækninýjunga í atvinnulífinu og er hér gert ráð fyrir því, að verja 50 millj. kr. í hlutafjárfram- lag ríkisins í hinu nýja félagi. Ég álít að hér sé um mjög mikilvægt og þýðingarmikið atriði að ræða. Við vitum öll að undirstöðuat- vinnuvegirnir, sem stundum eru nefndir svo, landbúnaður og sjávarútvegur, eiga nú við marg- víslega erfiðleika að etja. Ég ætla ekki að þessu sinni að eyða mörgum orðum að því. Þetta er öllum Ijóst og því enn meiri þörf að leggja mikla áherslu á nýsköpun í atvinnulíf- inu. Við stöndum að vissu leyti á vegamótum hvað þetta varðar. Talað hefur verið um að á næstu árum verði bylting í atvinnulífi þjóða um allan heim, ekki ólíkt því sem varð á sínum tíma, er iðnvæðingin gekk yfir, hvaða nafn sem menn vilja svo gefa þessu breytingaskeiði nú, ör- tölvubyltíng, þróunarbylting eða þekkingarbylting, en ýmislegt slíkt hefur verið nefnt. Alla vega er ljóst, að þörf er verulegra breyt- inga og til að gera þær mögulegar þarf að útvega mikið fé. í samkomulagi stjórnarflokk- anna frá því í haust er gert ráð fyrir, að útvega þessu nýja félagi 500 rriilij. kr. á árinu 1985 til þeirrar nýsköpunar og uppbygg- ingar í atvinnulífi sem nauðsyn- leg er. Ég vil einnig nota þetta tæki- færi og minna aðeins á þá þróun, sem orðið hefur í atvinnulífinu á undanförnum mánuðum eða misserum. Uppbygging hefur orðið geysileg hér á suðvestur- horninu. Skapast hefur mikið þensluástand hér á sama tíma og samdráttur hefur orðið úti um land svo að vart verður við unað. Byggðaþróun Á seinasta áratug átti sér stað mikil uppbygging til dæmis í sjáv- arútvegi í kaupstöðum og sjávar- plássum úti um land og nú þegar dregur úr möguleikum sjávarút- vegsins a.m.k. um sinn, þá kem- ur þetta mjög harkalega niður á atvinnulífinu þar sem það er ein- hæfast. Þetta hygg ég að stjórn- völd verði að hafa í huga og beita öllum ráðum sem þau hafa tiltæk til að sem mest jafnræði ríki í þessum efnum. Ég vil skjóta hér fram þeirri hugmynd, að hið nýja þróunar- félag verði sett á fót og hafi sitt aðal aðsetur á Akureyri. Það hef- ur margsinnis verið rætt um flutn- ing ríkisstofnana út á land, en meira verið í orði en á borði. Nú er hins vegar kjörið tækifæri til að sýna vilja stjórnvalda í þessu efni. Samgöngur fara sífellt batn- andi og tækni á sviði hvers konar fjarskipta eykst með degi hverj- um svo upplýsingamiðlun á að geta verið auðveld milli lands- hluta og hinna ýmsu stofnana, sem þurfa að hafa samskipti við hið væntanlega þróunarfélag. Hins vegar er það ljóst, að þjónustan er og verður vaxandi atvinnuvegur, trúlega sá sem mestan mannafla tekur til sín á næstu árum og ríkið verður stækkandi vinnuveitandi á því sviði. Því er það bráðnauðsynlegt að stjórnvöld hafi víðsýni til að dreifa þjónustustofnunum sínum um landið í æ ríkari mæli en verið hefur og nú er bæði tækifæri og lag til að gera svo. Það er nánast óviðunandi ef þær fréttir, sem oft heyrast, lýsa raunverulegu ástandi, að þeir sem ekki hafa næga atvinnu víða úti um land geti flutt hér til höfuðborgar- svæðisins, fengið þar svo mikla vinnu sem þeir nánast þola að inna af hendi og fái síðan greitt 50-100% hærra kaup heldur en þeir fengu á meðan þeir höfðu einhverja vinnu í sinni heima- byggð. Jafnvel fylgir þessum fréttum, að hluti af kaupi þessu, sé ekki talinn fram til skatts og ber því saman við þá miklu umræðu, sem nú fer fram í þjóðfélaginu um skattsvik og neðanjarðarhag- kerfi, sem ég hef fjallað um hér fyrr í minni ræðu. Þar að auki má og benda á að þeir eru engu landsvæði tilgóðs, þessir miklu búferlaflutningar, hvorki þeim svæðum sem flutt er frá né heldur þeim svæðum, sem flutt er til. Þetta sanna e.t.v. best umræður, sem áttu sér stað á ný- afstöðnum aðalfundi Sambands sveitarfélaga á höfuðborgarsvæð- inu, en samkvæmt fréttum kom þar mjög skýrt fram, að fulltrúar á þessum aðalfundi töldu að stöðva þyrfti fólksflóttann frá landsbyggðinni. Háskólanám í beinu framhaldi af þessu og þeim hugmyndum mínum um nauðsyn þess að dreifa þjónustu- starfsemi ríkisins sem mest um landið vil ég minna á þær hug- myndir, sem uppi hafa verið um að hefja háskólanám á Akureyri. Svokölluð háskólanefnd skilaði á sl. vori skýrslu til menntamála- ráðuneytisins með tillögum um, hvernig vinna mætti að því, að efla Akureyri sem miðstöð mennta og vísinda utan höfuð- borgarinnar. Þar var hreyft þeirri hugmynd, að þegar á næsta hausti þ.e. haustið 1985, yrði haf- in kennsla á háskólastigi á Akur- eyri, sem einkum beindist að tölvuvinnslu og verslunargrein- um og þar kom einnig fram, að töluverður hluti þeirra nemenda, sem á hverju vori ljúka stúd- entsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri hefði fullan hug á því, að stunda sitt háskólanám þar einnig ef þeir ættu þess kost. Þá hafa komið fram þær hug- myndir frá skólamönnum, að fyrstu námsár á háskólastigi gætu verið á Akureyri en síðari árin í háskólanum í Reykjavík ef ekki er talið skynsamlegt eða hagkvæmt, að hafa einstakar námsgreinar einvörðungu fyrir norðan. Herra forseti. Það er auðvitað ljóst af því sem hér hefur komið fram, að í frumvarpi þessu er mjög þröngur stakkur sniðinn ýmsum brýnum þörfum og nauð- synlegum verkefnum. Svo hlýtur það auðvitað að verða þegar þjóðartekjur dragast saman og þegar minna er úr að spila jafnt hjá einstaklingum sem opinber- um aðilum. Við höfum oft heyrt og heyrum ekki síst nú þá kröfu, að ríkið sýni fordæmi og taki einnig á þegar á herðir, þá sé ekki eingöngu hægt áð velta byrðunum á launþega þessa lands. Ég tel að fjárlagafrumvarp þetta sýni, að stjórnvöld hafi reynt að gera sitt jafnvel til hins ýtrasta til að gæta aðhalds og sparnaðar og draga úr ýmsum verkefnúm sumum hverjum e.t.v. minna nauðsynlegum, öðrum að sjálfsögðu meira nauð- synlegum og svo hlýtur það að verða að vera, eins og málum er nú háttað.

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.