Dagur - 14.07.1986, Qupperneq 3

14. júlí 198S-DAGUR-3
Byggðastofnun ekki til Akureyrar:
„Menn eru að missa
trúna á landsbyggðina“
- og ég óttast að fleiri mál verði afgreidd með sama hætti, segir Áskell Einarsson
framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norðlendinga
Afgreiðsla stjórnar Byggða-
stofnunar á því hvort Byggða-
stofnun skyldi flutt til Akur-
eyrar ellegar verða áfram í
Reykjavík, olli mörgum von-
brigðum. Stjórn Byggðastofn-
unar felldi tillöguna með fjór-
um atkvæðum gegn tveimur.
Sjálfstæðismennirnir Eggert
Haukdal og Olafur G. Einars-
son ásamt framsóknar-
mönnunum Ólafi Þ. Þórðar-
syni og Stefáni Guðmundssyni
greiddu atkvæði gegn tillög-
unni en Geir Gunnarsson
Alþýðubandalagi og Halldór
Blöndal Sjálfstæðisflokki
greiddu atkvæði með tillög-
unni. Nýkjörinn bæjarstjóri á
Akureyri, Sigfús Jónsson,
treysti sér ekki til að taka þátt
í atkvæðagreiðslunni og vék af
fundi meðan hún fór fram.
Varamaður hans, Kristján
Jóhannsson sat hjá við
atkvæðagreiðsluna. Byggða-
stofnun verður því áfram í
Reykjavík og þykir mörgum
hart að landsbyggðarþingmenn
skyldu verða til að fella tillög-
una. Dagur leitaði álits Askels
Einarssonar framkvæmda-
stjóra Fjórðungssambands
Norðlendinga á þessu máli.
„Ég hef alla tíð verið ákaflega
vantrúaður á að Byggðastofnun
flyttist til Akureyrar, þannig að
ég varð ekki fyrir vonbrigðum
persónulega. Hins vegar var
þetta mál prófsteinn á það hvort
vilji væri hjá stjórnvöldum fyrir
því að flytja opinberar stofnanir
út á land eða ekki.
Sumir segja að eðlilegra hefði
verið að flytja einhverja aðra
stofnun út á land en Byggða-
stofnun. Ég er ekki sammála því.
Það er eðlilegt að flytja þær
stofnanir út á land sem þjóna
landsbyggðinni og þar er Byggða-
stofnun fremst í flokki. Rökin
sem menn hafa notað gegn flutn-
ingnum eru léttvæg og það sem er
alvarlegast 1 þessu máli er að
þrátt fyrir Byggðastofnun og
Byggðasjóð hefur aldrei hallað
eins mikið undan fæti í byggða-
málum og á síðustu árum. Það er
m.a. vegna þess að Fram-
kvæmdastofnun og síðar Byggða-
stofnun hafa ekki starfað í sam-
hengi við vandamál landsbyggð-
arinnar og þeir menn sem þar
móta stefnuna þekkja ekki
vandamál landsbyggðarinnar í
daglegu starfi sínu. Byggðastofn-
un hefur fyrst og fremst verið
fyrirgreiðsluskrifstofa og er það
enn.
Þegar hin nýja Byggðastofnun
var sett á laggirnar í fyrra brá svo
undarlega við að starfsmenn
hennar vildu í engu eiga samstarf
við landshlutasamtökin. Einuhgis
tveir fundir hafa verið haldnir
utan höfuðborgarinnar, annar á
Hellu en hinn á ísafirði en enginn
frá viðkomandi landshlutasam-
tökum var boðaður á þessa fundi.
Ég veit ekki ástæðuna en ég held
að hún sé m.a. sú að landshluta-
samtök eins og Fjórðungssam-
band Norðlendinga hefur gagn-
rýnt stefnu Byggðastofnunar og
haldið vöku sinni í málinu og það
fellur ekki alls kostar í kramið.“
- Hvers vegna er svona mikil-
vægt að flytja stofnanir frá
Reykjavík út á land?
„Fólki úti á landsbyggðinni
fækkar jafnt og þétt og atvinnu-
tækifærin eru nær öll á suðvestur-
horninu og flest í svonefndum
þjónustugreinum. Þetta ástand
verður ekki lagað fyrr en þessari
þróun verður snúið við og tekin
verður upp ný byggðastefna. Ef
ekki verður hægt að auka skiln-
ing á mikilvægi þess að dreifa
valdinu út um landið, með
byggða- og þjónustuhagsmuni
fólksins í huga, þá hljóta menn
að gæla við þá hugmynd að
þrautalendingin sé að taka upp
nýtt valdakerfi, setja upp valda-
stofnanir úti á landi sem sæki
umboð sitt beint til fólksins. Og
þá erum við komin að því: Eigum
við að taka upp fylkjaskipan í
landinu? Þegar komið er að þess-
um punkti er ekki einungis þing-
mönnum að mæta, heldur fjölda
manns sem hefur hagsmuna að
gæta í kerfinu eins og það er.
Það sem er undarlegast við
þetta er að þingmenn Iands-
byggðarinnar skuli beygja sig fyr-
ir þessu. Þeir eru orðnir háðir
kerfinu eins og það er. Þetta
kemur greinilega fram í afstöðu
framsóknarmanna við afgreiðslu
þessa máls. Það furðulega gerist
að flokkur, sem telur sig vera
dreifbýlisflokk, leggst gegn því
að flytja Byggðastofnun til Akur-
eyrar. Þetta er tímanna tákn í
sjálfu sér. Fyrir okkur lands-
byggðarmenn er þetta eiginlega
opinberun. Sá flokkur sem við
höfum hingað til talið mesta
landsbyggðarflokkinn virðist
ekki ætla að duga okkur lengur.
Þetta eru stór orð, en ég held að
menn ættu að hugleiða þetta.“
- Hvernig lýst þér á þær hug-
myndir að brjóta Byggðastofnun
upp og setja upp lítil útibú á
hverjum stað?
„Stofnunin er ekki stór í dag
og ég held að ef henni yrði skipt
niður í smærri einingar myndi
það einungis draga úr henni mátt
og jafnvel lama hana með öllu.
Byggðastofnun er hins vegar fyrst
og fremst fjármálastofnun í dag
og álíka margir innan stofnunar-
innar vinna að fjármálum og inn-
heimtumálum og þeir sem vinna
að þróunarmálum. Það segir sína
sögu. Sumir segja að það eina
rétta sé að koma upp þróunar-
stofnunum úti á landsbyggðinni,
einni í hverjum landsfjórðungi,
og ef til vill verður niðurstaðan
sú. Þau pólitísku öfl eru ákaflega
sterk sem vilja Byggðastofnun
feiga og hitt er Ijóst að við síð-
ustu afgreiðslu á málum hennar
fækkar þeim mönnum úti á lands-
byggðinni sem standa vörð um
stofnunina. Það er mín skoðun
að í framhaldi af því sem nú hef-
ur gerst verðum við að endur-
meta afstöðu okkar gagnvart
Byggðastofnun.1'
- Hvað er til ráða?
„Þrátt fyrir góðæri og hagstæð
skilyrði í undirstöðuatvinnu-
greinunum heldur báknið í
Reykjavík áfram að þenjast út.
Örar breytingar eru í mennta-
kerfinu og síaukinn fjöldi fólks
fer til langskólanáms og þarf síð-
an að fá störf við hæfi þegar það
lýkur námi. Slík störf eru of fá á
landsbyggðinni eins og málum er
háttað í dag. Þetta hefur það í för
með sér að menn eru að missa
trúna á landsbyggðina. Þetta er
aivarlegt mál fyrir dreifbýlismenn
og þar með Akureyringa, því
þéttbýlið úti á landi stendur höll-
um fæti.
Sá misskilningur hefur komið
fram að Byggðastofnun á Akur-
eyri sé mál Akureyringa einna.
Það er fjarri sanni. Allir Norð-
lendingar eru samhuga í þessu
máli og önnur landshlutasamtök
hafa stutt þetta mál.
Um Byggðastofnun sem slíka
er líklega best að hafa sem fæst
orð en maður hefur orðið fyrir
miklum vonbrigðum með hana.
Áætlanagerðin liefur þokað fyrir
fjármálalegri umsýslu og bráða-
birgðalausnum. Byggðasjóður
hefur verið ofnotaður til að
bjarga málum fyrir horn og þetta
hefur komið óorði á byggðastefn-
una. Á saina tíma hefur gleymst
að huga að því að hin almennu
rekstrarskilyrði í landinu séu í
lagi. Á þeim árum sem rekstrar-
skilyrði útflutningsatvinnuveg-
anna voru góð blómstraði lands-
byggðin en eins og staðan er í dag
er þróunin þjóðhættuleg efna-
hagslega. Hvenær sem dregur úr
því góðæri sem nú er, þá kreppir
að landsbyggðinni en kerfið held-
ur sínu og er samt við sig. Svo
gæti farið að byggð á íslandi yrði
í eyjum í kring um þéttbýlið. Það
er ekki þar með sagt að við eigum
að viðhalda heiðarbýlisstefnunni,
hverju koti hvar sem þaö er.
Áskcll Einarsson.
Hagkvæmnin verður að ráða
ferðinni. En við megum ekki
missa sjónar á því hvert við sækj-
um okkar lifibrauð, því ella lend-
um við í því að lifa um efni fram
og taka erlend lán og þá er sjálf-
stæðið í hættu."
- Heldur þú að þessi af-
greiðsla á tillögunni um flutning
Byggðastofnunar komi til með að
hafa stefnumarkandi áhrif?
„Ég óttast að það rætist sem
Bjarni á Vogi sagði þegar hann
barðist gegn menntaskóla á
Akureyri. Hann sagði: „Viðskul-
um ekki láta þá hafa mennta-
skóla á Akureyri því þá munu
þeir heimta háskóla." Það er
komið að vendipunkti hjá okkur
og við verðum að neyta aflsmun-
ar í þessu máli. Ég er hræddur
um að fleiri mál muni fylgja í
kjölfarið. Ég ber kvíðboga fyrir
því að háskólakennsla á Akur-
eyri verði ekki að veruleika í
þeim mæli sem að er stefnt. Mér
sýnist sem ýmis teikn séu á lofti
sem eru ekkert ósvipuð því sem
komið er upp á yfirborðið í
Byggðastofnunarmálinu. Það eru
mörg Ijón á veginum. Margt
bendir einnig til þess að næsta
stóriðjuver verði sett upp fyrir
sunnan, hvað sem hver segir. Það
sannast kannski í þessu málum
að allt er þegar þrennt er. Við
skulum gera okkur það ljóst að
staðan er hæpin. Við verðum að
standa saman og sýna mátt
okkar. Við verðum einnig að
gera þeim alþingismönnum það
ljóst, sem ætla að sækja umboð
sitt til okkar úti á landsbyggðinni,
að hafi þeir ekki kjark og þor til
að standa vörð um rétt okkar,
geti orðið verulegar umbreyting-
ar í pólitíkinni. Við stöndum svo
sannarlega á krossgötum." BB.
„Er hér sem bakari
í veikindafríi“
- segir Friðrik Magnússon frá Patreksfirði
„Ég er eiginlega hér fyrir norð-
an sem bakari í veikindafríi,“
sagði ungur maður er sat í bíl
sínum utan við Hótelið á Þela-
mörk er við áttum þar leið hjá
fyrir skömmu. Þarna var á
ferðinni Friðrik Magnússon,
ungur og hress maður sem var
að nota tímann og gera við
segulbandstækið í bfl sínum
þennan ágæta dag.
„Ég kom hingað 15. júní og er
búinn að vera í endurhæfingu á
Bjargi síðan. Það er ótrúlegt
hvað er böðlast á manni þar, en
það skilar árangri, það finn ég
vel. Enda vita þessar stúlkur sem
annast mig alveg hvað þær eru að
gera. Ætli ég verði ekki nokkra
daga í viðbót hjá þeim og fari síðan
heim á Patró. Það verður bakst-
urinn sem tekur þá við. Það er
nóg að gera í því og mikið
verslað. Við bökum fyrir Patr-
eksfjörð og sveitirnar í kring,
Edduhótelið í Vatnsfirði, Tálkna-
fjörð, Bíldudal og Barðaströnd.
Það eru 8 sem vinna við þetta og
nóg að gera.
Ég kann vel við Norðurland,
að maður tali nú ekki um veðrið,
sem er búið að vera stórkostlegt
nánast allan tímann sem ég hef
verið hér. Ég er ekki alveg
ókunnur Akureyri, þvi ég bjó hér
tæpt ár fyrir ekki alllöngu. Hins
vegar kann ég betur við róleg-
heitin heima. Þó er ég ekki að
segja að menn séu stressaðir hér,
langt því frá. Ég mundi ekki
hugsa mig um tvisvar ef ég ætti að
velja milli Akureyrar og Reykja-
víkur, ég mundi koma hingað.
Nei, mannlífið fyrir vestan er
ekki mjög líflegt, þó slarkfært.
Maður fær ekkert upp í hendurn-
ar, maður verður að gera eitthvað
sjálfur til að hafa gaman af líf-
inu. Þetta er fiskur og aftur fiskur
sem fólk vinnur við. Þó fer það til
útlanda til að lyfta sér upp, enda
nauðsynlegt þegar allir eru á kafi
í slorinu allan daginn, Já ég skila
kveðju vestur, blessaður." gej-