Dagur - 09.06.1990, Blaðsíða 6

6 - DAGUR - Laugardagur 9. júní 1990
ÚTGEFANDI: ÚTGÁFUFÉLAG DAGS
SKRIFSTOFUR: STRANDGATA 31, PÓSTHÓLF 58, AKUREYRI,
SÍMI: 96-24222 ■ SÍMFAX: 96-27639
ÁSKRIFT KR. 1000 Á MÁNUÐI • LAUSASÖLUVERÐ 90 KR.
GRUNNVERÐ DÁLKSENTIMETRA 660 KR.
RITSTJÓRI: BRAGI V. BERGMANN (ÁBM.)
FRÉTTASTJÓRI: KRISTJÁN KRISTJÁNSSON.
RITSTJ.FULLTRÚI: EGILL H. BRAGASON.
UMSJ.MAÐUR HELGARBLAÐS: STEFÁN SÆMUNDSSON.
BLAÐAMENN: JÓN HAUKUR BRYNJÓLFSSON (íþr.),
SKÚLI BJÖRN GUNNARSSON (Sauðárkróki vs. 95-35960),
INGIBJÖRG MAGNÚSDÓTTIR (Húsavík vs. 41585),
JÓHANN ÓLAFUR HALLDÓRSSON, ÓLI G. JÓHANNSSON,
ÓSKAR ÞÓR HALLDÓRSSON, STEFÁN SÆMUNDSSON
LJÓSM.: KRISTJÁN LOGASON.
PRÓFARKAL.: SVAVAR OTTESEN. ÚTLITSH.: RÍKARÐUR B.
JÓNASSON. AUGLÝSINGASTJ.: FRÍMANN FRÍMANNSSON.
DREIFINGARSTJ.: INGVELDUR JÓNSDÓTTIR, HEIMASÍMI 22791.
FRAMKVÆMDASTJÓRI: HÖRÐUR BLÖNDAL.
PRENTUN: DAGSPRENT HF.
Nýkjömir bæjarfulltrúar í
Bæjarstjórn Akureyrar
halda fyrsta bæjarstjórnar-
fund kjörtímabilsins á
þriðjudaginn. Oddvitar
flokkanna tveggja sem
mynda meirihluta, Sjálf-
stæðisflokks og Alþýðu-
bandalags, hafa lýst því
yfir að atvinnumálin í bæn-
um séu sá málaflokkur sem
höfuðáhersla verður lögð
á. Skuli kraftarnir ekki
sparaðir við nýsköpun
atvinnugreina og stuðning
við þau atvinnutækifæri
sem þegar eru fyrir hendi.
Vissulega eru atvinnu-
málin í brennidepli á Akur-
eyri, og þarf ekki að fjöl-
yrða um það hér í hversu
mikilli lægð þau eru í
bænum. Það vita allir. Von-
andi ber Bæjarstjórn Akur-
eyrar gæfu til að vinna vel
að atvinnumálum, og
munu bæjarbúar örugg-
Málsvarar
lega fylgjast náið með
framvindu þeirrar vinnu í
ljósi yfirlýsinga oddvita
meirihlutans. Sú tíð er liðin
að almenningur láti blekkj-
ast af innantómum kosn-
ingaloforðum. Bæjarbúar
vilja láta verkin tala.
Nýi bæjarstjórnarmeiri-
hlutinn er myndaður af
flokkum sem misstu um-
talsvert fylgi í kosningun-
um. Efstu menn á listum
þessara flokka tóku þegar
eftir kosningar upp viðræð-
ur, en virtu sigurvegarana,
framsóknarmenn, ekki
viðlits. Ábyrgð meirihlut-
ans er því þeim • mun
þyngri að þeir gáfu fleirum
ekki tækifæri til að komast
að.
Framsóknarflokkurinn
sýndi að hann er lýðræðis-
legt afl. Framsóknarmenn
boðuðu til fjölmenns full-
trúaráðsfundar flokksfé-
laganna til að ræða stöðu-
na eftir kosningar og fela
nýkjörnum bæjarfulltrúum
og forýstumönnum flokks-
ins að taka þátt í meiri-
hlutaviðræðum. Forystu-
menn Sjálfstæðisflokks og
Alþýðubandalags á Akur-
eyri segja að með þessum
vinnubrögðum hafi fram-
sóknarmenn „lokað sjálfa
sig úti í kuldanum,“ og lát-
ið að því liggja að sigur-
vegarar kosninganna hafi
eytt tímanum í innbyrðis
deilur um hvert þeir ættu
að snúa sér í meirihluta-
samstarfi. Slíkur málflutn-
ingur dæmir sig sjálfur.
Kjósendur á Akureyri
ættu að vera þess minnug-
ir að forysta Sjálfstæðis-
flokks og Alþýðubanda-
lags hefur með vinnu-
brögðum sínum við meiri-
hlutamyndun hundsað lýð-
ræðið. Engir aðrir flokkar
hafa þó talað hærra um lýð-
ræði og nánast talið sig
einu réttu málsvara þess á
íslandi.
Kjósendur á Akureyri
ætlast til þess að sem allra
fyrst verði gripið til að-
gerða til að tryggja at-
vinnuöryggið. Nýi meiri-
hlutinn hefur lýst því yfir
að hann muni ekki láta sitt
eftir liggja, og nú bíða
menn spenntir eftir ár-
angrinum. EHB
til umhugsunar
Að grafa sér gröf
Nú fara fram viðræður milli forsvarsmanna landbúnaðarmála
og hins opinbera um gerð búvörusamnings í stað þess sem nú
gildir og rennur út 1992. í umræðum hafa ýmsar hugmyndir
verið reifaðar þótt nokkur tími geti liðið áður en niðurstöður
þessara viðræðna fást. Nýr búvörusamningur er ekki plagg
sem unnt er að hripa upp á skammri stundu. Við samningu
hans verður að hafa mörg atriði í huga. f því sambandi verður
að meta að hve miklu leyti ríkið á að taka þátt í greiðslu fram-
leiðslukostnaðar í sveitum með verðábyrgð á búvörum, Þá
verður að taka tillit til afkomu bænda og einnig hvaða þróun
er fyrirsjáanleg í byggðamálum þjóðarinnar og á hvern hátt er
unnt að sporna við óæskilegum breytingum.
Engin þjóöarsátt
Á síðustu árum hefur komið í Ijós að langt er frá að þjóðar-
sátt ríki um framleiðslu landbúnaðarafurða. Þær raddir, sem
vilja minnka eða leggja landbúnað niður, hafa sótt í sig vcður
á síðustu árum og eru ekki þagnaðar þótt eitthvað hafi dregið
úr þeini eftir þá samstöðu sem bændasamtökin og verkalýðs-
hreyfingin náðu við gerð kjarasammnga á síðasta vetri. Þá
kemur til fyrirhugað og í raun óumflýjanlegt samstarf íslend-
inga við þjóðir Evrópubandalagsins um viðskiptamál, sern
getur leitt af sér að bjöða verði erlend matvæli hér til að við
hölduin nauðsynlegum viðskiptakjörum fyrir útflutningsvörur
okkar á meginlandi „Bandaríkja Evrópu“.
Þótt ýmsir íslendingar hafi þráfaldlega beðíð um evrópskt
kjöt og meginlandskæsta osta er ekki mikil ástæða fyrir bænd-
ur að óttast hugsanlega samkeppni af þessu tagi ef þeir við-
halda þeim vörugæðum sem náðst hafa og tekst með hag-
kvæmnisátaki að halda verðlagningu í skefjum.
Verðábyrgð - sölumöguleikar
Þegar unnið er að nýjum búvörusamningi, fyrir tímabilið frá
1992 til aldamóta er óhjákvæmilegt að reikna með að þessar
aðstæður geti komið upp. Það er ljóst að gera verður meiri
kröfur til bænda, bæði um vörugæði og þó einkum hagkvæmni
á næstunni. Það er einnig Ijóst að gerðar verða ákveðnar kröf-
ur af hálfu hins opinbera um að sú verðábyrgð sem það hugs-
anlega tekst á hendur gagnvart bændum verði bundin við
sölumöguleika framleiðslu þeirra á innlendum neytenda-
markaði. Því verður að reikna með að nýr búvörusamningur
verði tengdur markaði á þann hátt að framleiðslumagn sem
ríkið hugsanlega'ábyrgist greiðslur á verði breytilegt eftir því
hvað selst af landbúnaðarvörum á hverju verðlagstimabili.
Losað um miðstýringuna
Þá eru einnig ræddar leiðir til að losa um þá miðstýringu sem
nú ríkir varðandi skiptingu framleiðsluréttar og tilfærslu hans
milli jarða. Ef sú hagkvæmni, sem landbúnaðinum er nauð-
synleg á komandi tímum, á að nást verður að komast upp úr
því fari opinberrar stjórnunar sem bændur hafa fest sig í.
Núverandi ástand leiðir einungis til þess að erfiðara verður að
koma nauðsynlegri hagræðingu við. Kröfur neytenda um
lækkandi verð lífsnauðsynja halda áfram að berast og
samkeppnisstaða bænda, bæði innbyrðis og einnig gagnvart
hugsanlegum kröfum Evrópubandalagsins um sölu landbún-
aðarafurða til íslands versnar. Frelsi í viðskiptum með fram-
leiðslurétt hefur mætt talsverðri andstöðu á meðal íslenskra
bænda en margt bendir nú til að hún verði tekin upp í vænt-
anlegum búvörusamningi.
Mjólkurframleiðslan í nálægð við markaðinn
Ef viðskipti með framleiðslurétt verða gefin frjáls má búast
við að þeir bændur sem náð hafa mestri hagkvæmni í fram-
leiðslu kaupi rétt af þeim sem hafa það litla hagkvæmni að
þeir sjái sér betur borgið með sölu eða leigu á rétti sínum þótt
vissulega geti veruleg frávik orðið frá þessari kenningu. Auk-
in krafa um hagkvæmni getur að sjálfsögöu þýtt að fram-
leiðslubýlum fækki. Hér er um staðreyndir að ræða sem
íslenskur landbúnaður stendur frammi fyrir og því verður að
huga alvarlega að því á næstunni hvaða búgreinar henta á við-
komandi svæðum. Þetta getur meðal annars leitt af sér að
mjólkurframleiðsla og sauðfjárbúskapur munu skiptast í
auknum mæli eftir landssvæðum. Þá er einnig Ijóst að þau
svæði sem henta best til framleiðslu mjólkur og liggja næst
stórum markaðssvæðum munu auka við sig á kostnað annarra
byggða.
Verður það Eyfírðingum til góðs?
í fljótu bragði mætti álíta að þessi þróun verði Eyfirðingum til
góðs. Þeir framleiða nú um 20 milljónir lítra mjólkur á ári og
ættu samkvæmt þeim kenningum, sem settar hafa verið fram
um tilfærslu framleiðsluréttar, að geta aukið það magn nokk-
uð með kaupum á framleiðslurétti frá jaðarsvæðum þar sem
nú þegar er orðið verulega óhagkvæmt að stunda mjólkur-
framleiðslu. Þó ber einn skugga á að þessi þróun geti orðið að
veruleika.
Á síðustu árum hefur atvinnulíf við Eyjafjörð átt undir
högg að sækja. Þar ber hæst mikill samdráttur þriggja stórra
atvinnugreina. í fyrsta lagi hefur framleiðsla ullar og skinna-
vinnsla, sem verið hefur á Gleráreyrum, dregist mjög mikið
saman og líkur benda til að hún leggist af á næstunni nema
óvæntar aðstæður komi til. í öðru lagi hefur þörf fyrir nýsmíð-
ar skipa nánast lagst af og þótt verð á kaupskipum fari nú
fremur hækkandi á heimsmarkaði eftir langvarandi lægð er
ekkert sem bendir til að skipasmíðastöðin á Akureyri geti í
framtíðinni tryggt verkefni fyrir þá 180 starfsmenn sem þar
vinna nú, hvað þá þá 300 sem störfuðu þar þegar mest var að
gera. í þriðja lagi er byggingaiðnaðurinn á Akureyri hruninn.
Eftir Þórð Ingimarsson.
Miðað við óhreytt ástand er búið að byggja atvinnu- og íbúð-
ar húsnæði senr dugar að minnsta kosti til aldamóta og jafnvel
um ófyrirsjáanlega framtíð. Stór hluti glæsilegra bygginga við
Glerárgötuna, þjóðbraut Akureyrar, stendur auður í dag og
ber samdrætti í þjónustu vitni. Engin nýsköpun virðist vera
við akureyrskar bæjardyr. Engin starfsemi sem fært getur átt-
hagakærum mönnum og konum hagsæld í heimabyggð utan
bygging þeirrar stóriðju sem nú er til umræðu. Það er mis-
skilningur að álíta að starfsemi skóla og heilbrigðisstofnana
geti haldið atvinnulífi uppi. Þær eru á sama hátt og verslun,
afleiðing af ‘ amleiðslustörfum og geta eingöngu þróast við
hlið þeirra. )g því miður munu afleiðingar áframhaldandi
samdráttar tinnig blasa við eyfirskum bændum þótt sumir
þeirra vilji nn sem komið er horfa framhjá þeim stað-
reyndum.
Að grafa sér gröf
Samdrátturinn í atvinnulífinu og fyrirsjáanleg fólksfækkun
mun valda því að markaður fyrir eyfirska mjólk fer minnk-
andi. Það er því til umhugsunar hvort sá takmarkaði hluti
þeirra bænda, sem nú fer hamförum og stundar orðsins
skæruhernað gegn hugsanlegum stórfelldum framkvæmdum
og eflingu atvinnulífs á Eyjafjarðarsvæðinu, hugsi nokkuð um
hvað þeir eru að segja. Það skiptir í sjálfu sér litlu máli hvort
stóriðja rís nokkrum kílómetrum norðar eða sunnar í firðin-
um ef kostnaður við bygginguna helst innan sömu marka.
Enda er þessi umræða um Dysnes eða Árskógssand ekki
sprottin af c 'rum toga en þeim að fæla hina erlendu aðila í
burt því bái r þessar staðsetningar draga að óverulegu leyti
úr framleii amöguleikum landbúnaðar í héraðinu. En
eyfirskir bæ ar geta gengið að því vísu að ef verulegur fólks-
flótti verðu r Eyjafirði til Suðvesturlands vegna atvinnu-
skorts fylgi irkaðurinn einnig með.
Óhjákva .gar kröiur um hagkvæmni koma í veg fyrir að
mjólkurafu til sölu á Reykjavíkursvæðinu og Suðurnesj-
um verði ui . í mjólkursumlaginu á Akureyri. Kröfur verða
því settar f um að framleiðslurétturinn fylgi á eftir. Verði
í nálægð vii arkaðinn. Gegn síkum hagkvæmnisóskum geta
eyfirskir ba ur ekki staðið. Það er tilgangslaust að tala um
gjöfult land raðarhérað ef búið verður að eyðileggja neyt-
endamarkai n á svæðinu. Þeir eyfirsku bændur, sem fara
hamförum g :n nýju atvinnulífi, eru því að grafa sjálfum sér
gröf.