Dagur - 11.11.1995, Síða 6

6 - DAGUR - Laugardagur 11. nóvember 1995
Hraunsstrákarnir eru þeir Jón og Aðalsteinn gjarnan kallaðir. Þeir taka hlutunum af stóískri ró og búa með sínu lagi.
Myndir: -sbs
..Þar til
fíalla
frainmi“
- rætt við bræðurna Jón og Aðalstein Jónassyni, bændur á Hrauni í Oxnadal
▲ Hraunastalli undir. Séð heim að Hrauni í Öxnadal og
Dranginn gnæfir yfir.
Engu er líkara en tíminn hafi fyrir allmörgum árum og jafnvel
áratugum numið staðar á Hrauni í Oxnadal. Bræðurnir Jón og
Aðalsteinn Jónassynir búa þar með sínu lagi - og fara sér engu
óðslega við að færa sér tækni nútímans í nyt. Þeir búa á Hrauni
með um 80 fjár og hafa verið að fækka því frá ári til árs. Heilsan
gefur ekki tækifæri til að búa stórt. Og þótt þjóðvegur númer 1
liggi um bæjarhlaðið svo að segja telja þeir bræður sig ekkert er-
indi eiga í aðrar byggðir. Til Reykjavíkur hefur Aðalsteinn aldrei
komið en Jón þó einu sinni, það var árið 1946 þegar hann þurfti
til augnlæknis.
Heimreiðin að Hrauni var ófær þegar
blaðamaður kom í heimsókn. Bfllinn var
skilinn eftir við þjóðveginn og þessi síðasti
spotti genginn. Fallegt bæjarstæðið fangar
athyglina og við tökum mynd af staðnum og
Hraundranga, sem yfir gnæfir líkt og kóngur
yfir ríkidæmi sínu. Og þegar heim að bæ
kemur heyrist hundgá og kindajarm. í dyra-
gættinni standa þessir tveir heiðurskarlar og
bjóða komumann velkominn í bæinn. Segja
að hann, líkt og aðrir aðkomumenn, hafi
uppfyllt nánast heilaga skyldu; að taka
mynd af staðnum. Stundum segjast þeir
horfa á alla farþega fjölmennra rútubíla
koma út og munda vélar sínar. Listmálarar
hafa einnig gert þetta bæjarstæði að yrkis-
efni sínu; að öðrum ólöstuðum meistara
Kjarval sem stóð við trönur sínar á þessum
slóðum og með pensil og liti í hendi fyrir
um 60 árum síðan.
Fluttu að Hrauni 1938
Það var um fardagana vorið 1938 sem þau
hófu búskap að Hrauni í Öxnadal hjónin
Jónas Rósant Jónsson og Elínborg Aðal-
steinsdóttir. Um nokkurra ára skeið höfðu
þau áður búið á bænum Varmavatnshólum,
sem var innst í Öxnadal. Snjóflóð féll á úti-
hús þar þann 5. apríl þetta sama ár og það
gerði búsetu á þessum stað ekki lengur
væra. Um 90 kindur voru á húsi þegar flóð
þetta brast á og um 30 náðust lifandi.
„Það munaði litlu að við færum líka,
fióðið stoppaði um 20 metra frá baðstofunni.
Þetta var torfbær með timburklæðningu að
innan. Það er ekki að því að spyrja hvernig
farið hefði ef flóðið hefði fallið á bæinn,“
segir Jón.
Elís Tómasson, hreppstjóri og oddyiti
Öxndælinga, brá búi vorið 1938 og þá losn-
aði Hraun til ábúðar. Þangað fluttu Jónas og
Elínborg, ásamt níu bömum sínum, en frá
kaupum á jörðinni var gengið 1941. „Var
kaupverð nítján þúsund krónur. Á jörðinni
hvíldi rúmlega sex þúsund og þrjú hundruð
króna veðskuld hjá Byggingasjóði Búnaðar-
bankans. Það sem vatnaði, eða hátt á þrett-
ánda þúsund krónur, greiddi Jónas strax, og
þurfti ekki á lántöku að halda utan eitthvað
lítilsháttar sem hann fékk hjá sonum sínum
og tengdaforeldrum,“ segir Guðmundur L.
Friðfinnsson á Egilsá í bók sinni Saga bónd-
ans á Hrauni, sem fjallar um ævi og starf
Jónasar.
Fé á fóðrum í Varmavatnshólum
Jafnhliða því sem búskapur var stundaður
og hann vaxandi á Hrauni var fé á fóðrum í
Varmavatnshólum. Hraunsbræður, Jón og
Aðalsteinn, voru næstu vetur hjá Stefáni
Nikódemussyni og Sigurbjörgu Jónasdóttur
í Gloppu, sem er næsti bær við Varmavatns-
hóla, og önnuðust fjárhald þar. Þegar Stefán
og Sigurbjörg brugðu búi í Gloppu tók Að-
alsteinn málin í sínar hendur og dag hvem
veturna 1944 til 1949 fór Aðalsteinn frá
Hrauni fram að Varmavatnshólum til fjár-
hirðingar þar. Þessa leið, sem er 22 km. báð-
ar leiðir samanlagt, fór hann ýmist
gangandi, á skíðum, á hjóli og síðustu vet-
uma á bfl. Þá var Willis jeppinn kominn til
sögunnar.
„Þetta voru snjóléttir vetur og það bjarg-
aði þessu. Ég man þó sérstaklega eftir vor-
inu 1949 þegar gerði viku stórhríð í lok maí.
Þá vorum við orðnir tæpir með hey héma
heima á Hrauni en nóg var til í Varmavatns-
hólum. Þá var gott að geta flutt heyið í jepp-
anum,“ segir Aðalsteinn. Hann segir búskap
í Varmavatsnhólum hafa endanlega verið
hætt við tjárskiptin, 1949, og jörðina þá
sameinaða landareign Hrauns.
Á Hrauni vilja þeir vera
„Við bræðumir höfum alltaf verið samrýmd-
ir. Hjörtun hafa slegið í takt,“ segir Áðal-
steinn og hlær við. Hann og Jón segja að það
hafi verið óbein þróun að þeir bræður tækju
við búskap af foreldrum sínum. Aldrei hafi
um annað verið rætt eða annað komið til.