Dagblaðið Vísir - DV - 18.10.1994, Side 10

10
ÞRIÐJUDAGUR 18. OKTÖBER 1994
Merming
Salon 1994 í
Galleríi Greip
Á síðustu árum hefur einfaldleikinn verið áber-
andi á myndlistarsýningum. Naumhyggja og innsetn-
ingar í anda nýgeómetríu hafa verið vegvísar mynd-
Ustarmanna í átt að sífellt einfaldari og meinlætalegri
sýningu. Svo rammt hefur jafnvel kveðið að slíkum
uppstilUngum að skoöandinn hefur þurft að leita log-
andi ljósi að því sem hefur verið til sýnis. í GaUeríi
Greip á homi Vitastíg og Hverfisgötu hefur undanfar-
iö staðið yfir markverð sýning sem hefur farið hljótt.
í uppsetningu þeirrar sýningar er leitast við að skora
einfaldleikann á hólm og tefla fram þéttri og fjölskrúð-
ugri uppstilUngu verka eftir marga ólíka Ustamenn. Á
Salon-sýningunum frægu í París í kringum aldamótin
síðustu tíðkuðust slíkar uppstíllingar þar sem reynt
var að hrauka sem flestum verkum inn í sýningarsal-
inn enda fremur Utið tU hins einstaka verks en heild-
arsamræmis.
Portrett og landslag af gamla skólanum
Samsýningunni í GaUeríi Greip virðist ætlað að vitna
tU þessara sýninga enda ber hún titiUnn Salon 1994.
Alls eiga 25 listamenn 75 verk á sýningunni sem þó
er öU í Utlum sal upp á tuttugu fermetra eða svo. Sér-
staka athygU undirritaðs vöktu tvö málverk eftir Jón-
as Sen tónUstarmann, stór og kraftmikUl portrett af
annarsheims verum. Georg Guðni á einnig óvenjulegt
portrett á sýningunni, tjáningarríka sjálfsmynd
dregna upp í mörgum lögum Ukt og landslagsmyndir
Ustamannsins. Helgi ÞorgUs á hér landslagsmyndir
sem eru óvenju einfaldar miðað við önnur verk hans
og engar fígúrur á stjái. Ekki fylgir hvort hér sé um
ný eða gömul verk að ræða en óneitanlega minna þau
á landslagsmyndir fyrri tíma, t.d. verk Jóns Stefáns-
sonar frá þriðja og fjórða áratugnum. Húbert Nói og
Hallgrímur Helgason sýna hér einnig landslagsmynd-
ir, en tækni þeirra, hvors um sig, er meira í ætt viö
myndþróun seinni tima.
Blönduð tækni og myndasögulíki
Þeir Kristján Guðmundsson og Jón Óskar eiga sér-
stök verk á sýninguni sem sameina eiginleika ljós-
myndar og málverks. Kristinn E. Hrafnsson á hér
teikningar sem viröast við fyrstu sýn af teikniborði
landmæUngamanns en þgar nánar er að gáð kemur í
ljós að listamaðurinn er að tefla saman yfirUtskortum
af ólíkum stöðum og færir þannig Þingvallavatn til
Myndlist
Ólafur J. Engilbertsson
Reykjavíkur, svo nokkuð sé nefnt. Kristján Steingrím-
ur á verk á sýningunni sem er í ætt við það sem hann
hefur gert undanfarin ár; lágmynd úr áli þar sem sand-
blástur og málverk faUa í ljúfa löð. Að þessu sinni nær
Kristján betur en oft áður að skapa sjóngUdruáferð á
álfletinum þannig að hann minnir á við. Arna Valsdótt-
ir á eitt málverk og nokkrar teikningar á sýningunni.
Teikningamar vöktu sérstaka athygU undirritaös
vegna frásagnarlegs inntaks í ætt við myndasögur.
Hið sama gUdir um nokkur verk eftir Steingrím Ey-
fjörð sem jafnframt mun hafa skipulagt sýninguna.
Skipulag í ólestri
Hvað skipulagiö varöar má segja að yfirbragð sýn-
ingarinnar sé óvenjulegt og að meira mætti gera að
slíku. Þó skortir talsvert á að framkvæmdin sé eins
og vert hefði verið. T.a.m. mun hafa staðiö tfl að gefa
út sýningarskrá sem mun að líkindum aldrei koma
út og um síöustu helgi var sýningarsalurinn lokaður
og sú er ástæðan tU þess að umsögn um sýninguna
birtist ekki fyrr en nú. Sýningin Salon 1994 fer úr
Galleríi Greip norður á Akureyri og verður sett þar
upp, í Deiglunni. Fróðlegt verður að sjá hvort úr verð-
ur snjóbolti sem rúUar áfram og bætir utan á sig. Sýn-
ingunni í Greip lýkur á miðvikudag, 19. október.
Háskólabíó - Næturvörðurinn: ★★★
Náriðlar í líkhúsinu
Danskir leikstjórar hafa sýnt það og sannað á und-
anfomum ámm, með óskarsverðlaunahafann BUle
August í broddi fylkingar, að þeir era engir eftirbátar
starfsbræðra sinna annars staöar í Evrópu og í Amer-
íku. Nú er óhætt að bæta einu nafninu enn í sarpinn,
Ole Bornedal, höfundi og leikstjóra Næturvarðarins.
Kvikmynd þessi ku vera einhver sú vinsælasta á
Norðurlöndum i langan tíma, nokkuð sem kemur
manni ekkert á óvart, svo vel heppnuð er hún.
Söguhetjumar era laganemamir Martin (Waldau)
og Jens (Bodnia). Martin er hinn samviskusami sem
fær sér vinnu sem næturvörður í Ukhúsi þar sem eitt
sinn gerðust hrikalegir atburðir en Jens er sá rótlausi
sem vUl mUdu heldur sprella. Hann skorar þvi á Mart-
in að koma í leik þar sem markmiðið er að fara yfir
strikið. Sá sem tapar verður svo að ganga í hjónaband
meö kæmstunni.
í hinum hættulega leUí sínum komast þeir í tæri við
undirheima Kaupmannahafnar og fyrr en varir em
þeir miðpunkturinn í rannsókn hroðalegra morðmála
þar sem náriðlar ríða húsum á vinnustað Martins og
þar sem hetjumar vita ekki hvort þær em sekar eða
saklausar.
Bomedal brúkar öU tUtæk meðul tU að halda áhorf-
andanum föngnum, á stundum lafhræddum; dularfuU
hljóö sem magnast í þögn líkhússins, dimm skúma-
skot, myndavél sem læðist um gangana, dularfullar
persónur, dúndrandi áhrifstónhst. Og yfirleitt tekst
honum alveg ágætlega upp, að minnsta kosti stendur
maður sig oft að því að iða sér í sætinu og gjóa jafn-
vel útundan sér.
Handrit Bomedals er líka vel skrifað, hæfileg blanda
af gæsahúöarvaldandi augnablikum og léttari nótum.
Persónumar eru lifandi og skemmtUegar, persónur
sem hægt er að trúa á, bara ósköp venjulegt fólk sem
leikaramir túlka af miklu öryggi. Það er líka þess
vegna sem ævintýri þeirra verða mun meira ógnvekj-
andi fyrir bragðiö.
Næturvörðurinn er kjörin mynd fyrir þá sem hafa
gaman af að láta sér renna kalt vatn milli skinns og
hörunds.
Næturvöröurinn (Nattevagten).
Kvikmyndataka: Dan Laustsen.
Tónlist: Joachim Holbek.
Kim Bodnia I hlutverki Jens i Næturverðinum horfir
í gegnum blóði drifna rúöu í líkhúsinu.
Kvikmyndir
Guðlaugur Bergmundsson
Handrit og leikstjórn: Oie Bornedal.
Leikendur: Nikolaj Coster Waldau, Sofie Grábol, Kim Bodnia,
Lotte Andersen, Ulf Pilgaard, Rikke Louise Andersson.
Jökull Jakobsson var fyrsta fullgilda leikritaskáld íslendinga.
Vönduð útgáfa á
leikritum Jökuls
Annað leikrit Jökuls Jakobssonar, Hart í bak, skipti sköpum fyrir höf-
undinn. Fljótlega eftir fmmsýninguna í Iðnó áriö 1962 var ljóst að hann
hafði slegið eftirminnilega í gegn sem leikskáld. Gagnrýnendur tóku verk-
inu vel og almenningur frábærlega: leikritið var ahs sýnt 205 sinnum.
En það getur hka verið erfitt að slá í gegn í byijun skáldferils. Enda
fór það svo að næstu leikrit Jökuls voru gjarnan borin saman við Hart
í bak og sum þeirra á stundum gagnrýnd óvægilega.
Samt hélt Jökull ótrauður áfram að semja leikrit fyrir svið, útvarp og
síðar sjónvarp. Og afköst hans vom mikh, ekki síst þegar htið er th þess
að hann féll frá langt fyrir aldur fram árið 1978.
Bókmenntir
Elías Snæland Jónsson
Vandasamt verk
Leikritum Jökuls hefur nú loksins verið safnað saman og þau gefln út
í tveimur bindum. Hér era tíu sviðsverk í fullri lengd: Pókók, Hart í bak,
Sjóleiðin th Bagdad, Sumariö ’37,
Dómínó (sem margir telja reyndar
besta verk Jökuls), Kertalog,
Klukkustrengir, Herbergi 213 eöa
Pétur Mandólín, Sonur skóarans
og dóttir bakarans eða Söngurinn _________________________________
frá My Lai og i öruggri borg. Einn-
ig átta einþáttungar og útvarpsleikrit og fjögur sjónvarpsleikrit. Jón Við-
ar Jónsson haföi umsjón með útgáfunni og ritar annars vegar formála
en hins vegar eftirmála um aðföng útgáfunnar og ritstjóm.
Jökuh skhdi sjaldan eftir sig endanlegt handrit verka sinna, enda tóku
þau miklum breytingum eftir að æfingar hófust og jafnvel fram yflr frum-
sýningardag. Leikhúsin gættu þess heldur ekki að láta hreinrita handrit-
ið og aðeins þrjú verkanna hafa verið gefin út áður. Við slíkar aðstæður
er augljóst að oft hefur reynst erfitt að finna „rétta" útgáfu einstakra
leikrita. Jón Viðar hefur unnið það vandasama verk af mikhh kostgæfni
og alúö, enda er útgáfan öhum sem að henni standa til sóma.
Fyrsta fullgilda leikskáldið
Eins og Jón Viðar segir réttilega í stuttum formála var Jökuh Jakobs-
son „fyrsta fuhghda leikritaskáld" íslendinga. Hann helgaði leikhúsinu
starfskrafta sína, oft á tíðum með frábærum árangri, og skhdi eftir sig
skáldskaparsjóð sem satt best að segja hefur verið alltof htið sinnt síð-
ustu áratugina.
Þegar leikrit Jökuls em öll komin með þessum hætti á einn stað má
glögglega sjá ríkt samhengi í viðfangsefnum hans og úrvinnslu. Eftir Hart
í bak er hann stöðugt að þróa ný thbrigði við grunnhugmyndir sínar.
Jafnframt fetar hann fimlega einstigið milli dramatískrar alvöm og farsa-
kennds fáránleika. í sumum bestu leikritanna, svo sem Sumrinu 37 og
Dómínó, er dapurleiki og thgangsleysi thvemnnar í fyrirrúmi. í öðmm
verkum, til dæmis Klukkustrengjum, nær hann aftur á móti sterkum
áhrifum með farsakenndum atvikum og hlíföarlausu háði.
Vonandi veröur þessi útgáfa á leikritum Jökuls ekki aðeins th þess aö
margir lesi þau og kanni nánar, heldur einnig hins að leikhús og leikfé-
lög sýni verkum hans meiri áhuga en verið hefur hin síðari ár. Mörg
þeirra eiga svo sannarlega skihð að fá að lifna á ný á leiksviði.
Lelkrlt I og II (958 bls.).
Hölundur: Jökull Jakobsson.
Umsjón meó útgáfu: Jón Viðar Jónsson.
Útgefandl: Hart f bak, 1994.