Þjóðviljinn - 29.04.1954, Blaðsíða 11

Þjóðviljinn - 29.04.1954, Blaðsíða 11
Pimmtudagur 29. apríl 1954 — ÞJÖÐVTUmX. — (II Hugleiðingar um Ijóð Framhald af 7. síðu. öli formföst ljóð. Fornmanna- kveðskapur var lengi án enda- ríms, svo ekki situr á íslend- ingum að tala um rímleysu- kveðskap í óvirðingarskyni. Stuðlar og höfuðstafir voru fyrrum í öllum \ norrænum og fornenskum kveðskap, en hafa nú síðast fallið níður nema á fslandi. Mér virðist reglubund- ið hljóðfall og samstöfufjöldi í vísuorði og skipuleg röðun vísuorða í erindi, aðaleinkenni bundinna ljóða. Nú er mér spurn: Hvað rak*menn tii þess í öndverðu er þeir hófu að raða orðum frábrugðið mæltu máli og mynda hendingar og rím? Mér skilst að ákveðin til- hneiging til taktfestu og skipu- lags komi víða fram í viðleitni og háttum manna og veiti þeim yndi á ýmsan hátt. T. d. skipu- legar hreyfingar líkamans skipulegir hljómar í stað ó- reglulegra hljóða og bundið Ijóðaform. Hljóðfallið og klið- urinn í ljóði gefur orðum þess aukið seiðmagn og valda sefj- an, sem er göldrum lík og fjöl- kynngi forneskjunnar. f sum- um kveðskap hefur dýrleikinn og hljómurinn borið efnið ofur- liði, þannig var um rímurnar oft og tíðum. Stundum hafa niðjar bragarháttarins reynzt hugsuninni of þröngar eins og í dróttkvæðunum fornu. Er þó engan veg að lasta þá tamn- ingu sem iðkun dýrra hátta veitir. Enn í dag er það skemmtun margra fslendinga að kveða ferskeytlur undir dýrum háttum. Þær hafa sitt gildi fyrir höfunda og umhverfi þeirra, jaf nvel þótt:,varanlegt og alm'ennt gildi þéirra sé lítið. Xijóð eru "f %ðli sínú gagnorð- ári en óbúndið mál. Þeim-eru í * , -'-'¦.i,-/ ¦'¦'¦:, ¦ í éiginleg yms margbreytt list- brögð til að vekja áhrif. Þau bregða upp myndum, tála i lík- ingum, tengja þær saman, gefa í skyn það, sem vart verður sagt til fulls, vekja hugboð með undarlegu orðalagi og hálfkveðnum hendingum, sefja með endurtekningum, orka bæði á hugsun og tilfinningar í einu og segja fyrir vini sína það sem þeir vildu sagt hafa en gátu ekki. Þau eru gædd áhrifamagni líkt og hljómlist eða litir lofts og lagar. Þau sýna okkur tengsl hluta áður ókunn og gefa okkur næmari skilning á sjálfum okkur og öðrum. Mér finnst t. d. að erindi eftir Shelley hafi hjálpað mér til skilnings á list Kjarvals. Öll þessi áhrif ljóða virðast mér sterkari í afmörkuðu formi með klið og hljóðfall að undir- leik. Allar geðshræringar okkar eru skammvinnar, eiga sér upphaf, hástig, endalok. Ljóð er''Samanþjappað áhrifasvið, en öll innfjálg nautn er afmörkuð — eins og sonnetta. Öll mestu ljóðræn listaverk eru stutt. Þau sem eru löng vekja oft hjá lesanda þá hugs- un að meiri þétting hefði gert þau betri. Auðvitað veldur bundna formið erfiðleikum, það kostar að finna orð, sem fullnægja bæði tjáningunni og forminu. En hvaða erfiði, sem þetta kann að hafa kostað skáldið, þá finnst lesanda við lestur listaverks að þetta hafi allt komið jafn eðlilega og laufin vaxa á tré eins og Keats segir. Eg geri mér þá hugmynd, þó reynslu skorti af eðlilegum ástæðum, að átökin milli til- finninga og hugmynda annars vegar en formsins hins vegar skapi fullkomnust listaverk. En hvaðr er þá að segja unv óbundin ljóð eða „atómljóð" sem svo hafa verið kölluð fá- tæklegu nafni af andstæðing- um. Að minu viti skapast gildi þeirra á sama hátt og annarra ljóða. Þau hafa oft reglulegt hljóðfall á köflum en i "þeim er þó sífelld tilbreytni. Á þann hátt eignast þau oft fjölbreytt- an klið sem fellur vel við efnið hverju sinni og orkar mjög á lesandann. Þessi tilbreytni í gerðinni gef ur óbundnum ljóðum sérstaka töfra og ýmsa möguleika aðra en fasta íorm- ið hefur. Óbundin ljóð eru hvert öðru mjög frábrugðin, að byggingu og meðferð efnis. Og mér finnst jafn erfitt að skilgreina í hverju veruleg list er fólgin í þvi formi eins og hinu. Sum kvæði taka mig þeim tökum að v ég hef ekki frið fyrir þeim fyrr en ég er búin að læra þau, önnur sé ég að vísu að eru vel gerð en ég er hlutlaus gagnvart þeim, en ekki gagnvart hinum og get því ekki dæmt á milli þeirra. Það er mjög auðvelt að setja tætingslegar setningar hingað og þangað á blaðsíðu með þankastrikum og upphrópunum og kalla þetta Ijóð. En orða- samstæður eru heldur ekki listaverk vegna þess að vera rimaðar, þótt þær hafi reyndar þann kost að hægt er að raula þær og læra. • . Eg. heid; 'að' því vérði ;Vekki neitað að Sorg og Landslag eft- ir Jóhann Jónsson, Ash Wédn- esday eftir T. S. Eliot eða White Symphony eftir J. G. Fleteher séu listaverk. Og séu það sem ljóð en ekki sögur, ritgerðir eða eitthvað annað. Og listaverk eiga alltaf rétt á sér. Hvort formið sem skáld nota, þá er ég viss um að sann- ur skáldskapur kostar mikla þjálfun og átök meðvituð og ómeðvituð, stranga hnitmiðun og afmörkun. En hvort sem þau átök eru meiri eða minni er það eingöngu árangurinn sem gildir. Eg met ljóð eftir áhrifum þeirra á sjálfa mig og er þakklát fyrir nýstárlegt, sterkt og áfengt ljóð, hvernig sem form þess er. Þórunn H. Guðmundsdóttir. °°UR isiS^ Minningarkortin ern tíl sölu í skrifstoíu Sósialista- , flokksins, Þórsgötu 1; af- , greiðsla Þjóðviljans; Bóka búð Kron; Bókabúð Máts og menníngar, Slwlavörðti- • stíg 21; og í Bókaverzlun 1 Þorvaldar Bjarnasouar S Hafnarfirði Sjú Enlæ Framhald af 12. síðu. Einnig krafðist Sjú fyrir hönd Kína að Bandaríkjamenn hættu að birgja nýlenduher Frakka í Indó Kína að vopnum og létu af þeirri ætlun sinni að hervæða Japani á ný. I Asía fyrir Asíumenn Tími er kominn til þess, sagði Sjú, að Asíuríkin sjálf taki vald- ið í málum álfunnar í eigin hendur. Allt erlent herlið á að verða á brott úr Asíulöndum og erlendar herstöðvar þar ber að leggja niður. Öll ríki Asíu þurfa að koma saman á ráðstefnu til að taka ákvörðun um að tryggja öryggi sitt með gagnkvæmum skuldbindmgum. Hann kvaðst harma það,jað^ mál Asiu skyldu rædd í Genf án þess að fulltrúar Asíuríkja 'ejns^g Iadlands, Indó- nesíu og Burmá fehg-ju'*nærri að koma.' . fdag' tala Molotoff og Casey, utariríkisráðherra Astralíu, í Genf. BiðgeiðasiöSui; hmna$M Bæjarráð samþykkti á fundi sínum 27. þ. m. að mæla með því við bæjaratjórn að bifreiða- stöður verði eftirleiðis bannað- ar við sunnanverða Vestur- götu frá Garðastræti að Ægis- götu. ¦ *: Clo rox Fjólubláa blævatnið „Clorox" inniheldur ekkert klórkalk né önnur brenni- efni, og fer því vel nieð þvottinn. Fæst víða. KHAKI-efni9 maigir litir HOLT, SkólavörSustíg 22 I31 M«s.. Dronning Alexandríne fer frá Kaupmannahöfn 15. júní til Færeyja og Reykjavík- ur (en ekki 4. júní til Græn- V" lands). Ennfremur mun m.s. Dronning Alexandrine koma í stað áður auglýstrar ferðar s.s. Frederikshavn frá Kaupmanna- höfn 1. jýní. SkipaafgreiSsla Jes Zimsen — Erlendur Pétursson — HÖRSTEINN ÁSGRlMUR -GiliLSNiBIR- NMLSM8-SÍMI81526 LAUGA , | VfSUR "1 Þjóðviljann vantar uiigliiig um naestu mánaðamót til að bera blaðið til kaupenda við KársnesbrauL Talið við afgreiðsluna, sími 7500 Frá SkéSa Isaks lánssðsiar (Sjálfseignarstofnun) Ákveðið hefur veriS að hefja kennslu í hinu nýja skólahúsi stofnunarinnar við Bólstaðahlíð á komandi hausti. Vegna aukins húsrýmis er hægt að innrita nokkur börn til viðbótar. Þeir, sem eiga böm, fædd 1948, og ætla að láta þau sækja skóla n.k. vetur, þurfa að láta innrita þau nú þegar. Viðtalstími daglega frá kl. 5-7 e.h. í Grænuborg og heima eftir kl. 8.30 e.h. Skélastjóri Auglýsíng *Frá og með 1. maí 1954 ber ölium umsækjend- um umlóðir úr landi ríkisins í Kópavogshreppí að snúa sér tirtrúnaðarmanns Jarðeignadeildar rík- isiriSj Hátroð 9, KÖpavogshreppi. Skrifstofan verður opin í Hátröð 9 mánudaga, miðvikudaga og föstudaga, kl. 5-7 síðdegis. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið — Jaröeignadeild ríkisins — hefur ávallt reynzt húsmóðurinni bezta hjálpin, enda hin fullkomnast, sem völ er á. Skálar og öll hin marg- víslegu áhöld er henni fylgja eru framléidd úr ryðfríu stáli og aluminium og eykur það kosti þessarar einstöku heimilisvélar, því húsmóðirin þarf ekki að hafa áhyggj- ur af brotaskemmdum á skálum og öðrum áhöldum vél- arinnar. Muuið að hið bezta verður ávallt ódýrast. Skoðið „KOBOT" henmlisvélarnar hjá Júrnvöruverzlun Jes Zimsen hJ. u Joriaiinesso NÝJA BIÓ-HÚSI3SÍU, SÍMI 7181 •\ Karlakórinn Fóstbrasður KVÖLDVAKA í Sjálfstæðishúsinu annað kvöld kl. 9. Gamanpœttir. Eftirhermur. Gamanvísur. Söngur o. fl. — Dansað til kl. 1. Aðgöngumiðasala í Sjálfstæðishúsinu í dag kl. 4-7. Borð tekin frá um leið. — Sími 2339. Bezta skemmtun ársins

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.