Þjóðviljinn - 01.11.1958, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 01.11.1958, Blaðsíða 4
¦i) — ÞJÓÐVILJINN — Laugardagur 1. nóvember 1958 Ofar lágsveitum Rangárvalla- sýslu uppundir gráu vikur- fylltu hrauni sem runnið hef- ur fram úr eldgýgum Heklu með nokkrum hvíldum allt frá landnámstíð til vorra daga, sterdur ríkisstofnun ein sem nefnd hefur verið Holda- nautarækt ríkisins að Gunn- arsholti. Fyrir nokkrum árum var hafizt handa með tilraunir í þá átt, sem gefið hafa svo góða raun að þangað streyma nú erlendir og innfæddir, leik- ir sem lærðir, að ekoða fyr- irbærið, enda hafa fréttastofn- anir hérlendis einskis látið ófreistað að auglýsa ágæti þess bæði með myndatökum prentuðu máli og ræðuhöldum á ö'dum ljósvakans. Og ekki hafa ráðamenn þjóðarinnar heldur látið einn hlut eftir liggja hvað fjárveitingar til fyrirta>kisins snertir, gefur þar að líta flestar tegundir véla sem þekktar eru á heims- markaði, allt frá venjulegum búvélum til bifreiða og flug- véla. virð'st nú málum þannig komið að ekki séu um það reitt pktptpx skoðanir manna á meðal, að hér sé um óeka- draum þjóðarinnar að ræða eða eitthvað enn stórfeng- 'esira; tó mun enn standa í barnn'.ærdómi vorum: „Maður- inn er æðsta skepna jarðar- innar og herra hennar undir yfirstjórn guðs". Nokkru austar með hraun- jaðrinum stendur önnur rík- isstofnun sem hljóðara hefur verið nm og minni athygli hefur vakið, enda þar um aðra tegund spendýra að ræða, það er, menn, mennina sem hjúkra hinnm fræiru holdanautum. Þetta fvrirtæki var stofnað sem siúkraheimili fyrir of- i'rvkkiumenn, og tók það að sér af einhverium óþekktum orsökvim aðhlynningu og hiúkrun ho'danautanna, ætti það bví að njóta einhvers af liómannm sem stafar af hinni fræpru stofnun. Því væri ekki úr vesri að kynna líti's- hít+nr ííf ng starf þessa fólks fvrir þióðinni, þjóð sem dáir .iafn einlæglega holdnauta- ræ'^t. Sjúkrahús þetta ber aug- liós merki um stórhug og f™m1"íw!m^r,brá íslendingsins. Hér risu frá grunni á nokkr- vt\ *nun byggingar yfir fiHrM*5ri p'tnr-nevzlusjúkline'a, o"- p1'a« fm-nkvæmdir miðað- pv víð fn'ikomnustu tækni p~~i samtfðin hefur upn á að í»i6Sa; pvo sc.m raforku til fipctra h'uta, rafknúnar vatns (i'oinr, Ivtuiartæki, heimilis- ví'sr í>ð ógievmdum Ijósa- pf p'rfnnartækjum. En eitt ý'öt'fnMfít, það var raforkan si'ílf. Eða var það kannske eit^vað nnnað en gleymska? F'n þ.ifðffæstá ho'danauta- F+^A,„n ptti «ér eina litla raf- p+x^ ^rr, stvku sinnum mun frr,'-^ f-orvi'oHt meiri orku en hún þarf til eigin nota; um- framorkuna mátti láta sjúkra- húsinu i té, gekk því rekstur þess stórslysalítið meðan sumarsól verrrdi sjúka og veitti yl um húsakynni. En þegar vetur gekk í garð og freri og fannstorka huldi Ragnárvelli hélt hin frum- stæða lífsbarátta íslendingsins innreið sína í sjúkrahúsið. Urðu þá sjúklingar og starfs- fólk stofnunarinnar að treysta á mátt sinn og megin ef lífi skyldi haldið. Frá síðastliðnum áramótum og fram í marzmánuð næddu norðanstormar með fannkomu og allt að 17 gr. frosthörkum hér upp um Rangárvelli, og þegar litla aldraða hold- „mótorar" höfðu eyðilagzt (brunnið yfir). Hófst þá tæming hituharkerfisins og vatnsburðurinn á ný. Sagt er að sjúkrahúsið verði samt að greiða fyrir raforku til holda- nautaræktarinnar um hálft hundrað. þúsund krónur ár hvert, auk þess mun lík upp- hæð fara til viðhalds á raf- tækjum sjúkrahússins vegna hinnar misheppnuðu raforku. Um miðjan marzmánuð, með hlýnandi veðri og hækkandi sól, fór svo að rætast úr mestu örðugleikunum. Litlu var þó þar um holdanauta- rafstöðinni fyrir að þakka, því elli kerling er farin að leika hana mjög grátt, hefur GMENN nautarafstöðin gafst upp fyr- ir ofurþunga vetrarríkisins, rikti allsstaðar myrkur og kuldi. Á sjúkrahúsinu stöðv- uðust hinar rafknúnu vélar, ljós slokknuðu, eldavélar kóln- uðu, og mótorar stöðvuðust, allsstaðar myrkur; kuldi, þögn og myrkur. Varð það þá til bjargar að stöku sjúklingar áttu til kjark og krafta í kögglum, brugðu þeir hart við, tærr.du hitunarkerfi húss- ins til þess að firra þau eyði- leggingu, síðan var hafinn vatnsburður austan úr Hró- arslæk, en af vatni þarf mikið magn til þvotta, hreinsunar og matartilbúnings, fyrir sjúkrahús sem hefur að geyma um f jóra tugi manna. Oft var mannmargt í eld- húsi staðarins um þessar mundir, þar ilmaði kaffi og matarlykt,' og varma lagði frá „prímusum" sem matráðs- konan ásamt starfsliði sínu hafði tekið í notkun til eld- unar, þó vafalítið megi telja einsdæmi að fullnægja á þann veg þörfum sjúkrahúsa. En mestu erfiðleikarnir reynd- ust þó í því fólgnir að halda vatnssalernum og öðrum hrein- lætistækjum í lagi, því ekki var heilsu allra þann veg far- ið, að þeir gætu gengið örna sinna úti á víðavangi í norð- anbyljum og ' frosthörkum. Voru því hokkrir sjúklinganna settir til að bera vatn í sai- erni og skola niður, má þó vera að ekki hafi alltaf hægt verið að fullnægja ströngustu heilbrigðis- og hreinlætisregl- um í því efni. Aðrir sjúkling- anna sem verr voru komnir að heilsu sátu á rúmum sín- um, reru fram í gráðið og blésu í kaun, því víða var átta gráðu frost í sjúkrastof- um. eÞgar stórviðrum slotaði var svo hafi.zt handa að hjálpa hinni aðþrengdu raf- stöð til lífsins á ný, tókst það oft eftir margvíslega erf- iðleika, urðu þá sjúklingar og starfslið að taka til við vatnsburð upp í ris sjúkra- hússins og fylla hitunarkerfin á ný. Oftast voru það þó hlaup en engin kaup, því ann- að tveggja var að stöðin gafst fljótlega upp, eða hitt að hún stöðvazt átta einnum vegna meiriháttar bilana síð- astliðna sex mánuði. Að endingu skal það svo tekið fram til að fyrírbyggja allan misskilning, að yfir$> þetta timabil komust sjúkling- arnir að mestu óskemmdir á sál og líkama. Þó er eins og allir vita sem eitthvað þekkja til áfengissýki, að taugar þeirra manna eru í mjög slæmu ástandi, og verður því að teljafit óheppileg meðferð að halda þeim í kulda og myrkri mánuðum saman. Komið hefur fyrir að ferða- menn sem leið eiga um Rang- árvelli ofanverða, spyrji hverju slíkt valdi, þar sem raforkan frá hinni miklu Sogsvirkjun streymi hér um línurnar skammt undan. En enginn veit svar við því, nei enginn. Þó lifir -^nn á vörum stöku alþýðumanna aldraðra þjóðsaga um orsök þess að ekki er leidd raforka á alkó- hólistasjúkrahús ríkisins eitt staða á Rangárvöllum. Er því rétt að gera tilraun um að skrá hana á blöð, svo hún glatist ekki að fullu. Svo hafði skeð endur fyrir löngu, að ráðamenn íslenzkir tóku sér það fordæmi í nafni ríkisins a.ð flytja til landsins alkóhóleitur til neyzlu ung- lingum, og varð það er tímar liðu fram fjárplógsfyrirtæki mikið. Eftir nokkurt árabil fór svo að bera- á ýmsum kvillum meðal neytenda, sem birtust sérstaklega í því að þeir lágu á almannafæri með uppsölum og ýmsum óviður- kvæmilegum tiltektum, þó keyrði fyrst um þverbak þeg- ar þessí lýður lagði undir sig hjaria höfuðstaðarins og sett- ist að á hinu sögufræga Arn- arhólstúni. Þótti þá betri borgurum mælirinn fullur og kölluðu til lögreglu staðarins að fjarlægja óþurftarlýð þenn- an, og segir sagan að sú mundi hafa orðið lausn þess- ara mála, ef nógu mörg tugt- hús hefðu til verið. En hús öll af því tagi yfirfylltust brátt og hjarta höfuðstaðar- ins var enn um stund troðið fótum þessara manna. Nú voru góð ráð dýr. Um þær mundir er hér um ræðir var amerísku herliði boðið hingað til lands af hin- um sömu ráðamönnum til verndar smælingjum, en fljót- lega bar á því að hinn er- lendi her yrði nokkuð stór- tækur á starfskrafta vinnandi fólks í landinu, og varð það brátt svo mikið alvörumál að atvinnuvegum þjóðarinnar lá við auðn. Kom þetta einnig hart niður á hinni frægu holdanautarækt, þekktust þess jafnvel dæmi að nautin hor- uðust niður. Datt þá einhverj- um, stórvitrum ráðamanni þjóðarinnar snjallræði í hug. Reisa skyldi sjúkrahús yfir alkóhólistana austur þar og fá þeim í hendur aðhlynníngu og hjúkrun holdanautanna fyrir lítinn pening, þvi að sjálfsögðu fékk holdanauta- stofnunin sjálfdæmi um kaup og kjör þeirra sem að hjúkr- un nautanna störfuðu. Leystust þann veg tvö stór mál svo að segja með einu pennastriki „eins og kerling- in sagði". Og allt fór að ósk- um sem í ævintýri. Nautin tóku að fitna og fyrirtækið varð óskabarn þjóðarinnar. — „Köttur útí mýri setti upp á sér stýri, o. s. frv." Eitthvað þessu líkt hljóðar þjóðsagan. Sé fótur fyrir henni eru raforkumál sjúkra- hússins vel skiljanleg hverj- um holdanautaræktarunn- anda. En sé hún ekki að neinu sönn, hver er þá ástæða þess að sjúkrahús eitt staða á Rangárvöllum fer á mis við þau þægini3i sem teljast mega til nauðþurfta um miðja tutt- ugustu öld? Mjög væri æskilegt að fréttastofnanir landsins fylgd- ust betur með þvi sem gerist í málum þeirra manna sem uppfylla þarfir hinna marg- frægu nauta eftir að sú rækt hefur unnið hug og hjarta is- lenzku þjóðarinnar, ef dæma má af því sem birtzt hefur um þau mál á blöðum og út- varpi á síðari túnum. Bráðum gengur vetur i garð með frost og fannkyngi, og hin aldraða holdanautarafstöð syngur sitt síðasta vers, má þá búast við að sjúkrahús alkóhólistanna verði lagt nið- ur. Liklegt má þó telja að það taki aftur til starfa að vori komandi svo betri borg- arar höfuðstaðarins fái notið sumars og sólar á hinu sögu- fræga Arnarhólstúni, án þess að verða fyrir átroðningi frá fórnardýrum innflutningsráða- manna eiturneyzluvara ís- lenzku þjóðarinnar. ZÝX. íialskar harmoiiikur Serenelli Faui og Soprani Schandalí, þriggja og fjögurra kóra. Söluskáiinn, Klapparstíg 11. Sími 1-29-26. KÁPUEFUI OG SVÖRT BRAGTAEFNI nýkomin. Guðmondiir Guðmundsson, Kirkjuhvoli. igflM Ný sendíng mmmmwm Laugaveg 30 HJÚKRUNARMAÐUR ÓSKAST Hjúkrunarmann vantar i Kópavogshæli um mán- aðartíma nú þeg'ar. Umsækjendur snúi eér til for- stöðumanns eða víirlæknis Kópavogshælis, er gefa nánari upplýsingar, símar 19785 og 14885. Skrifstofa ríkisspítalaiuia.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.