Þjóðviljinn - 05.10.1963, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 05.10.1963, Blaðsíða 4
4 6IÐA----- HðÐVIUISM Laugardagur 5. október 1963 Ctgefandi: Sameiningarflokkur alþýðu — Sósialistaflokk- urinn. — Ritstjórar: Ivar H. Jónsson, Magnús Kjartansson (áb.), Sigurður Guðmundsson. Fréttaritstjórar: Jón Bjarnason, Sigurður V. Friðþjófsson. Ritstjórn, afgreiðsla, auglýsingar, prentsmiðja: Skólavörðust. 19. Sfmi 17-500 (5 línur). Askriftarverð kr. 80 á mánuði. Eitthvað bogið TTrun viðreisnarinnar speglast nú orðið í skrif- " um stjórnarblaðanna, þótt ekki séu nema 'fá- einar vikur síðan þau héldu því fram af óskamm- feilni að allt væri með felldu í þjóðfélaginu. Einkanlega er Alþýðublaðið orðið órólegt og birj- ír nú ýms sjónarmið sem hafa verið bannhelg í pví blaði árum saman. í gær segir það til að mynda 'frá því í leiðara að húsnæðisbrask sé nú sfórfelldara en nokkru sinni fyrr, verð íbúða megi Heita þriðjungi hærra en fyrir einu ári og ástæð- an sé óttinn við nýja gengislækkun: „Verðlag og kaupgjald hefur hækkað, og reynsla síðustu íu'tf- ugu ára segir 'fólki að nú séu síðustu forvöð að kaupa, áður en allt hækkar enn meir". Og blað- ið heldur áfram: "Hér CT verðbóIgfa f verst« mynd. Hún setur f* fólk úr jafnvægi, skapar ótta, og allir vilja gera einhverjar ráðstafanir til að verja sig — eða græða. Árangurinn verður, að braskarar græða stórfé án nokkurrar fyrirhafnar, en unga kynslóðin og efnalítið fólk ber byrðarnar. Á- stand eins og þetta hlýtur að vekja hugsandi mönnum efa um, að íslendingar séu hæfir til „frjálsra viðskipta" á þessu sviði. Það er eitt- hvað bogið við þjóðfélag, þar sem formaður samvinnubyggingafélags talar af einskæru þakklæti og vinsemd um verðbréfakaup með 30% afföllum". Já, það er eitthvað meira en lítið bogið við það þjóðfélag sem Alþýðuflokkurinn hefur ausið lofi undanfarin ár. Og það gefur vonir um nokkra iðrun að blaðið er nú að byrja að skilja að mein- semdin liggur í hinum „frjálsu viðskiptum" sem færa bröskurum stórfé fyrirhafnarlaust á kostn- að ungs fólks og efnalítils — þótt óþarfi sé að 'tala um hæfileikaskort íslendinga í því sambandi. Það var sjálfur kjarni viðreisnarstefnunnar að gróðinn ætti að skera úr um allar athafnir þjóð- félagsins, innflutning, útflutning, atvinnufram- kvæmdir, húsbyggingar o.s.frv., en hitt voru talin svívirðileg „höft" að reyna að leggja á ráðin a'f fyrirhyggju og skynsemi, samkvæmt nauðsyn al- mennings og þjóðarheildarinnar. En kenningin um gróðann sem einu hugsjón og markmið þjóð- 'félagsins hefur hvarvetna gefizt illa, og hvergi er hún fráleitari en á íslandi. Við erum fámenn þjóð og höfum minni efni á því en nokkur önnur að eyðá fjármunum okkar í stjórnleysi og brask gróðaþjóðfélagsins, nauðsyn okkar er sú að sam- eina orku okkar og hef jast handa um áæílunarbú- skap samkvæmt okkar forsendum, ákveða af ráðnum hug hvort við viljum eyða fjármunum okkar í að láta bíla ryðga niður í Fossvogi eða tryggja atvinnuvegina, gera ráðstafanir til þess að fólk geti eignazt íbúðir án þess að ala okrara um leið. Víst eru það höft að koma í veg fyrir að fjárplógsmenn geti arðrænt almenning og að heildsalar geti sóað gjaldeyristekjunum í tóma endileysu. En það eru höft sem bitna á fámennri síétt gróðamanna en trygg'ja allri alþýðu aukið frelsi. Viðfangsefnið er enn sem fyrr hvort stjórna á þjóðfélaginu í þágu vinnandi alþýðu eða þess litla hóps sem lifir á erfiði annarra. — m. ALDARFJÓRÐ FÉLAGSDÓMU í dag, 5. október, eru lið- in 25 ár frá því að Félags- dómur hóf störf. Formað- ur dómsins, Hákon Guð- mundsson hæstaréttarrit- ari, hefur tekið saman yf- irlit um starfsemi dómsins, skipan o.fl. sem hér fer á eftir: Félagsdómur var settur á stofn árið 1938 samkvæmt á- kvæðum laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, en þau lög mæltu svo fyrir, að stofna skyldi dómstól fyrir allt landið er nefndist Félagsdóm- ur. En Mutverk þessa dómstóls skyldi vera það, að dæma í málum, sem risu út af kær- um um brot á nefndum lög- um. og var þar m.a. átt við máL sem risu út af því, að eigi væri fylgt reglum lag- anna um verkföll eða verk- bönn eða að brotið væri gegn þeim fyrirmælum, að stéttar- félðg skyldu vera opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein. I annan stað skyldi Félagsdóm- ur dæma í málum, sem risu út af ágreiningi um það, hvern- ig skilja bæri ákveeði kjara- samninga, svo og að dæama um það, hvort kjarasamningar hefðu stofnazt eða þeim lög- lega sagt upp, ef deila kæml upp út af þess konar ágrein- ingi. Loks var svo ákveðið, að Félagsdómi væri heimilt að dæma í öðrum' málum milli verkamanna og atvinnurek- enda. ef aðiljar væru sammála um það. að leggja önnur á- greiningsrnál ..súi fyrir dóminn, enda væru að a.m.k. 3 dómar- ar því meðmæltir. Aukiið verk- og valdsvið Þá var verksvið Félagsdóms víkkað með orlofslögunum frá 1943, en þau mæltu svo fyrir, að hann skyldi dæma í oriofs- málum. Það kom hins vegar fljótt í ljós, að eigi var hag- kvæmt, að reka öll orlofsmál hvaðanæva af landinu fyrir dómstóli í Reykjavík. Var þess- um fyrirmælum því breytt ár- ið 1945, að orlofsmál skyldu rekin fyrir hinum almennu dómstólum landsins í þeim þingheim er aðilar áttu varn- arþing að lögum. Arið 1954 var valdsvið Fé- lagsdóms enn aukið, því þá var sett í lög. að stéttarfélög- um, félögum meistara og iðn- rekenda og einstökum atvinnu- rekendum væri heimilt að leita úrskurðar dómsins um það, hvort ákveðin starfsemi félli undir iðju eða iðnað,. svo og að dæma um það, til hvaða löggiltrar iðngreinar tiltekin starfsemi heyrði. Þessl fyrirmaéli virðast þó ekki hafa ' haft mikla * raun- hæfa þýðingu, því aðeins tvö mál af þessu tagi hafa komið fyrir Félagsdóm þau 9 ár. sem liðin eru frá setningu þessa lagaákvæðis. Loks hafa Félagsdómi verið fengin ný verkefni með ákvæð- um laga nr. 55/1962 um kjara- samninga opinberra starfs- manna. en samkvæmt þeim lögum og reglugerð sem sett var samkvæmt þeim. á Félags- dómur að dæma í málum, sem rísa í sambandi við kjarasamn- inga opinberra starfsmanna við ríkisvaldið eða bæjar eða sveit- arstjórnir, ef þær og starfs- menn þeirra semja sig undir ákvæði laganna. Fékk Félags- dómur þegar á sl. ári til með- ferðar eitt mál sem runnið var af rótum síðastnefndra laga. Auk þessara dómstarfa, sem rakin hafa verið og Félags- dómi eru í hendur lögð, er honum samkvæmt vinnulög- gjöfinni einnig fengið það verk- efni. að velja sáttasemjaraefni í vinnudeilum í öllum stétta- umdæmum landsins. þar með ríkissáttasemjarann, en Félags- málaráðherra velur því næst sáttasemjarana úr hópi þeirra manna, er Félagsdómur nefnir. Þá skal Félagsdómur einnig nefna formann nefndar þeirr- ar, sem samkvæmt lögum nr. 60 frá 1961 fjallar um launa- jöfnuð karla og kvenna. Svo sem áður var getið var Félagsdómur stofnaður sam- kvæmt lögum nr. 80/1938, sem staðfest voru í júní það ár. Dómarar í Félagsdómi voru fyrst skipaðir í september 1938. en fyrsta dómþing hans var. háð 26. desember 1938 og fyrsti dómur uppkveðinn 11. janúar 1939. Hins vegar kom Félagsdómur saman í fyrsta sinn til starfa hinn 5. októ- ber 1938 og eru því nú liðin 25 ár frá því, að hann hóf störf sín. Mál vegna kjarasamninga algengust Þegar litið er yfir dóma Fé- lagsdóms 1 þenna aldarfjórð- ung — en þegar eru komin út 4 bindi af þeim, sést, að stærstur er flokkur þeirra mála, sem risið hafa út af kjarasamningum, þar sem deilt hefur verið um skilning á á- kvæðum þeirra eða gildi, svo sem um það, hvort kjarasarnn- ingi hafi verið löglega sagt upp. Næst koma mál út af verkföllum og vinnustöðvunum, og loks eru þó nokkur mál, sem risið hafa út af félags- réttindum einstakra manna í stéttarfélögum eða rétti stétt- arfélaga til inngöngu í sam- band stéttarfélaga. Það er sérkenni dóma Fé- lagsdóms, að þeim verður eigi efnislega skotið til Hæstaréttar, þeir eru endanlegir. Hins vegar má bera undir Hæstarétt. hvort tiltekið mál lúti dóm- sögu Félagsdóms, þ.e. Hæsti- réttur sker úr ágreiningi. um valdsvið hans. Annað sérkenni þeirra mála, sem Fólagsdómur fjallar um, er það, að venjulega varða þau hagsmuni miklu fleiri aðilja. en önnur dómsmál. Þá má og stundum greina ívaf hinnar pólitísku baráttu í sambandi við ýmis mál, er fyrir dóminn koma. en það á sinn þátt í því að stöku sinnum hafa dómar Félagsdóms valdið nokkrum blaðagusti. Arlegur fjöldi mála fyrir dóminum er nokkuð misjafn, en flest hafa mál á einu ári orðið 28 og komið hefur það fyrir að dómþing hafa verið haldin vikulega að kalla allt árið. i Skípan Félagsdóms Skipan Félagsdóms ér ;..með þeim hætti, að Hæstiréttur nefnir tvo menn í dómmn dg er annar þeirra forseti dóms- ins. Þá nefnir Hæstiréttur 3 menn til kjðrs fyrir félags- málaráðherra. en af þeim nefn- ir ráðherrann einn til setu í Félagsdómi og annan til vara. Alþýðusamband Islands nefnir einn dómara og Vinnuveitehda- samband íslands annan. Ef vinnuveienda, sem ekki er í Vinnuveitendasambandi Islands er aðiii máls getur hahri héfnt Framhald á 2. síöu. Snerí sér að leikrítagerð aftur eftir nokkurra ára hvíld Svo sem áður hefur yerið skýrt frá í fréttum Þjóðvilj- ans verður á miðvikudags- kvöldið kemur, 9. október, frumsýning í Þjóðleikhúsinu á franska gamanleiknum „Flón- inu" eftir Marcel Achard. Þýðing leiksins er gerð af Ernu Geirdal, en hún þýddi „Nashyrningana" á sínum tíma. L,eikstjóri er Lárus Páls- son. Aðalhlutverkin eru leikin af Kristbjörgu Kjeld og Rúrik Haraldssyni, en aðrir leikend- ur eru: Bessi Bjarnason, Ævar Kvaran, Guðbjörg Þorbjarnar- dóttir, Sigríður Hagalín, Ró- bert Arnfinnsson, Baldvin Halldórsson o.fl. Leiktj&ld eru gerð af Lár- usi Ingólfssyni. „Flónið" er léttur og skemmtilegur gamanleikur, sem fjallar um sakamál og ástir á franska vísu, en sem kunnugt er eru frönsk skáld sérfræðíngar í slíkum mál- um. „Flónið" hefur farið sigur- för á mörgum leikhúsum að undanförnu, sérstaklega í Par- ís, þar sem leikurinn gerist, en þar var hann sýndur í nær því tvö ár. „Flónið" var frum- sýnt í París hinn 23. septem- ber 1960. Einnig hefur leikur- inn orðið mjög vinsæll á Norð- urlöndum, sérstaklega i Sví- þjóð og Danmörku. Höfundur leiksins, Marcel Achard, er fædur í Lyon 1899. Hann kom til Parísar ungur að árum og gerðist blaðamað- ur, en hætti brátt því starfi og fór að kynna sér leikhúslífið á bak við tjöldin. Þrjú leikrit eftir hann voru sýnd í París árið 1923 og varð hann frægur og þekktur um allt Frakkland fyrir eitt þeirra, „Voulez^vous jouer avec moi". en þar lék hann eitt hlutverk- ið. Þessi leikur er talinn sí- gidur gamanleikur ásamt nokkrum öðrum gamanleikj- um hans. Á árunum eftir 1930 var Marcel Achard talinn fremsti gamanleikritahöfundur Frakka og mikið látið af ýms- um nýjungum, sem hann beitti á leiksviðinu, og síðan J^afa verið mikið notaðar. Á hátindi frægðar sinnar hvarf Aohard að mestu frá leikritun og tók að semja kvikmyndahandrit. Mörg beztu kvikmyndabandrit Frakka á þessum árum eru einmitt sam- in af honum. Fyrir nokkru byrjaði hann svo aftur að skrifa gamanleik- rit og náði enn sem fyrr mikl- um vinsældum. Meðal þeirra leikrita er „Flónið". Marcel Achard þykir nú vera kom- inn aftur í essið sitt og Frakk- ar fagna því að hafa endur- heimt hann á leiksviðið á ný. Marcel Achard var kjörinn meðlimur frönsku akademí- unnar 1959. Marcel Achard. höfundur „Flónsins".

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.