Þjóðviljinn - 06.09.1968, Blaðsíða 5

Þjóðviljinn - 06.09.1968, Blaðsíða 5
Pöstudagur 6. september 1968 — ÞJÓÐVmTNN — Sl£>A g Ræða Jósefs Smrkovskýs, forseta Þjóðþings Tékkóslóvakíu, eftir heimkomuna frá Moskvu Kæru borgairar föðiuiiands okkar, Tékkóslóvakíu, Kæru vinir. Við höfuim ávairpaö ykkur unörguim sininium síðustu daga, kainnsiki jafnvel o£ ofit. Eg hef aliltaf sagt ykfcur hvað ég hugs- aði, og ég hef aiiitaf staðið við það sem ég hef sagt. Nú í dag vildi ég segja ykkur, að oktour hefuir aildrei verið edns þungt uotn hjarta og á þessari stund. Það eiina sem hefiur stutt oikkur eru þið, Tókkiar og Slóvakar. í þessari erftiðu raun, kannski hinni erfiðusitu, þá hefur frani- teoma ykkar verið slík, að mig skortir orð til þess ad lýsa yfir þakfclæti mímu og tttjúka lofsorði á yktouir öll. Ég beygi mdg fyrir ykkur fyrir þjóð okkar, ég beygi mig fyrir fornuim, hennar, fyrir hug- retoki heninar og sitá'lldngu. Ég vdi etoki endurtaka það sem Svoboda forseti, Alexander Duibcek, aðalritari, og Oidrich Cernik, forsætisráðherra, hafa þegar sagt. Leyfið mér aðeins að seigja yktour frá . því - semn óg firm sjálfur til. Ég er sex- tugur og ég. hef séð. margvís- laga atburði. Ég hefði aldrei ¦ímyndað imér að nofckuð sem væri erfiðara, biði mín, að ég þyrfti að tatoa enn erfiðani á- kvarðanir. yið höfum ekki tekið nægilegt tillit til utanríkismála Ég endurteto' að þeir daigar, sem við höfum nýlaga lifað, hafa verið erfiðusitu dagar lífs miíms, en ég veát einnig að kom- andi dagar verða ekfai auðveld- ir. Mér er ektoi ókunnugt um það, bvað yfcfcur er efst í huga, því að saima máii gegnir um oktouir, ektoi aðedffls frá því nú i dag, heidur frá því við komum til Moskvu: hvað það er, sem verður um okkur, uim lýð- veldið okkair. Þetta er etoki stund til að líta um öxl cg vei+a því fyrdr sér hvað hafd áunn- izt síðain í jainúar. Atburðir eíðustu daga haía sannað það, að hdngað till höfum við efcki tekið nægilegt tilllit í starfi okk- ar til ýmdssa atriða, aem hafa affltaikil áhrif á þróun lamds okfcar, einkum höfuim við efaki tekið tdllit tii ástands utanrífcs- méla og aiþjóðamiála, sem hafa síðan skapað himiar fiiótenustu og erfiðustu aðstæður fyrir aliar ökfcar áætlanir. Þið vitið, að stafina flok'ks okfcar fór smiám saimian að verða fyrir gagnrýni og þving- uinuim frá sósíalistístou ná- grramnaríkjunum. Þessar þving- ainir urðu óhóflega miklar þann 21. áigúst, eða nánar sagt að- faran,ótt þesisa dags. Hrifcaiegt þruimuveður, sem ómögulegt og vonlaust var að svara á sama hátt, dundi þá yfir Jandið. Þvd miður eru silíkir atbuirðir engin nýjung og ekkd áin for- dæmiis í- fortíð otokar. Þedr hafa gerzt mönguim sinnum í sögu Tékka og Sióvaka og þegar tvisvar sinnum á þessari öld. Þetta er hanmsaga lítiillar þjóð- ar, sam býr á krossgötuim i imeginlandd okkar, þetta er líka harmsaga um viðl-eitni til end- urmýjunar þjóðfólagsims, harm- saga þeirra sem reyna að flara á undain, harmsaga þeirra þjóða, sam hafa hátt og göfugt markmið. Siík viðieitni er aldr- ei auðveld,, o@ hún er ennþá erfiðari, þegar um eir að ræða litlar þjóðir, því að þeim mas- tekst freimur og þær mœita meiira skdlningsleysi. Ég held aö vdð böfuim gieirt oitokur grein fyrir þessairi ha?ttu, en okkur daitt attdrei í hug að við yrðum aö greiða það verð, setn við urðuim að greiða aðlfaranótt 21. ágúst. Uppfrá þeirri sitund hefur ekki aðeins öll okkar vdðleitni sdðam í janúar, heldur líka allt það sam er einhvers vdrði í okkair auiguim, þ.e.a,s. rítoið og fuilliveldi þess, freisdð, þróun innanirikismála okfcar eða jafn- vel tilvera og öryggi hivers borgara, verdð í hdnni mestu hasttu. Samningaviðræður við fátíð skilyrði SamningaviðraBðuirnar í Mosfcvu £óru fraim vid fáitið skiiyrði. Þdð vitdð, að vdð kom- um ekki þangað allir saman, og þið vdtdð vdð hvaða aðstœð- ailllit, sem hafði gerzt, þá væri anmar möguieiiki fyrir hendi, möguleiki, sam vdð gátuim ekki látið vera að kanna fyrst við vorum stjórnmáiamenn. Þess vegna leituðuimst vdð síðan við að finna einhverja viðunandi málaimiðluin. Bn við gerðuim okkur einndg í (þessu tillvifci grein fyrir þeim siðferðiliagu og sögulegu afledð- ingum, sem slík lausn hefði í för með sér. Ég bið ykkur uim að trúa því að á þessum stund- um voru okkur persónuieg ör- lög okkar ekki efst í huga, þótt okkur hafi ekki verið sama um þau, eins og eðliilegt er uim manniegar verur. Aðaiatriðið var hvort enn væri fmögulegt að bjarga tékknestoa rífcinu og sem aðrir hafa skipað, heldur a,f þeim stofnunum, sem kosn- ar hafa verið lögmætri kosn- inigu, og þjóðþingdð tekur vdð ölluim þeiim störfum, seim því ber samkvaamt stjómarskráinini. Utanríkisstefna Tékkóslóvakíu verður sú sama og áður. Hei'sveitir Varsjárbandalags- ins hafa, eins og segir í hinni saimeiiginiegu yfirlýsdmgu, her- numið iandið um stundarsakir. Þær muou ekki skipta sér at innainiríkismálum lands okkar, og fara strax og ástandið er komdð í eðlilegt horf. Kommúnisftafiokkur okkar mun einnig halda áfraim sinu stjóimmálahlutveirki í anda stanfsóættanarinnar. Sérhver imin geta falllizt á það, að ræðdsiegs sósiailisima og gera hana erfiðari. Við erum sann- færðir um, að þið sfciljið hvers vegna málum verður að vera svona háttað, og þið haldið ekfci að stjórn fiokksins og rík- isins hafd neitt ilit í huga. Við erum þess fullrvissir að þið lit- \ ið á ailt þetta sem mikilvæga leið til þess aö koma ástand- í eðlilegt horf að nýju, fá her- inn fluttan úr landi og hefja að nýju þróundna til lýðræðis- legs sósíalisma. I>egar ég ræði við ykfcur uin árangur samninigaviðræðnanna í Mosfcvu hef ég í huiga þá miklu ábyrgð sem nú hvílir á æðstu stofnun lýðveldis ofckar, Þjóðþingdnu, en ég er forseti þess að ykkar vdija. Þjóðþdngið Forseti Þjóðþdngs Tékkó- slóvakíu, hinn 57 ára gaimii Jósef Smirkovsfcý, hefur verið eimin heizsti hvata- maður þess undanfarna mánuði að tekndr yröu upp frjálslegri stjórmiarhættir í Tékkóslóvafcíu. Smrkovský er gömul heitja úr and- spyrinuhreyfíngunini gegn hernámi Þjóðverja á styrj- aldarárunum og var hann einn af stjómenduim ólðg- legrar hreyfingar., Á þess- um árutm var hanin þegar orðinn komimunisti, en notokrutm árum eftir valda- töku komimúnista var Smr- kovský dærndur í 'ævi'lainigt fangelsd og sat hann innd í nokkur ér. Þann 21. jain- úar síðastliðinn skrifaði hann gagnimerka gredn <' málgagn aiíþýðusaimbands Tékkósllóvakíu, „Práce", þar sem hann -fór • fram á skoð- anafrelsi. • Hér fer á eftir textd út- varpsræðu þeirrar, setti Jósef Smrfcovský . héit fdmmtudagiinn 29. ágúst tii að stoýra Tékkósilóvötoum frá afstöðu sinni gagnivart Mosfcvusiamningunuim. Ra?ð- an er hér þýdd efltdr franska dagblaðinu Le Monde. Smrkovský ræðir við landa sína eftir heimkomuna frá Moskvn. ur ýimsdr imeðai okkar fóru þangað og tóku þátt í samn- ingaviðræðunum. Ég held að ég þurfi ekkd að segja frá þessu í smáatrdðum, sem eru ennþá sársaufcafulil fyrdr mig eins og fyrir félaga Dubcek og hdna. Edns og hver se(m er getur gert sér grein fyrir, var það ákai- lega vafasamt að taka ákvarð- anir við slíkar aöstæður. Saimband akkar vdð landið var ákafflega tatomiarkað. I byrj- un fenguni við aðeins lítið af upplýsiniguim., svo að ég segi etokd engar upplýsiriigar, og við uirðuim allir að treysta imeiiia á trú otokar á því hvert rari vid- horf löodsrnanina en á upplýs- ingiar um raumvemiega atburðd. Hins vegar var ofckur gi'einilega skýrt frá afsitöðu þeirra, sem við rædduim við, en okkur grunaði að hin vopnaða inmrás hefðd komidð þeim í stjómmala- lega kií.pu. Við vissum að aimenningsá- litdð befðd samúð með okkur, en stói"veldin vildu heldur málaimdðllun en nokfcuð annað. Við vorum þess vegna i tolemmu, sem við komuimst etoki úr. Við gátum neitað að semja Við gáruim neitað að semija og látið máiin þróast áfram, unz komið hefði verið á fót hemámsstjórn með öllum þeim affleiðdnguim, sem það hefði haít fyrir fullveldi ríkisins, stjórn- málarétti'ndin, efnahaginn. Sh'k þrióun hefði vafalaust haft í för með sér manntjón. Ég verð að segja aö við höfum etoki gleymt því, að sú stund getur komdð að maður leiðist tdl þess að hafna alliri málaimdölun og beita byssuistiingjum til að reka her- sveitirnar af landi sínu til þess að varðveita eimkenni þjóðar- innar. Bn þegar alit kom til alis þá fammst otokur að mál- in væru ekfci komdn á þetta hættuiega sittg og þrátt fyrir fólki þess úr þeirri kreppu sem það var sbatt í ám þess að eiga sök á hanini. Það hillti undir sifkan mögutteitea þegar hin skýra og eimróma afsitaða Tekfca og Slóvaka gagnvart hemáminu kom í ljós. Hún hafði mdkil á- hrif á þá, sem við ræddumri við, og persónulega stöðu okkar. Stundum kom til harðra deilna Við átováðum þá að velja seinni leiðina, leið málaimiðlun- ar sem gaf okkur von um ¦ad hægt yrði að haida áfraim á þeirri leið, sem fuilskipaður miðstiórnarfundur átovarðaðd í janúar. Viðmæiendur okkar feilust á þetta sem huigsanleg- legan grundivöll lausnar. En það var etoki auðveldara aö tatoa á- kvarðandr eftir það og við bið- uim sólarhring áður en við gerðum það. Við gerðum okkur grein fyrir því, að tékkóslóvasfca þióðin og saigan gat kaillað áfcvörðun okikar skynsaimlega lausm eða svik. Við gerðum okfcur gredn fyrir því að við höfðum vafa- samt umboð og taikmairtoað. Eg bdð ykfcur að trúa því að við þögðum ékki, og stumd- uim kom tdi harðra deilna, etoki aðeims mdlli ofckar og viðmæi- enda okkar heldur einnig mdiii otokiar ininibyrdis, og við notuO- uim öil rölk, sem okfcur voru til- tæk. Ánangur alls þessa var svo lausn sú, sem þið hafið heyrt í aðaiatriðyim, einkum af vör- uim Svoboda forseta, aðairitara kommúnistaflokksdns og for- sætisráðherrans, en þeir hafa talað skiljamlegra mál en hin opinbera tillkymning og mál, sem sitendur okkur nær. Bims og flest ykkair vdta, þá eru aðaiatriði Moskvusaminings- ins efitirfarandi: Inmainiríkisimái oktoar verða áfram eins og ákveðið var á fuiiskipuðum miðstjómarfumdi í janúar. Stjómimáilalifd okkar verður etotoi stjðmiað af ríkisstjórn, kommúnistafHoktourinn hafi i atburðum síðustu daga fært söninur á hæf ni sína og að hana sé eina aflldð, sem fært sé um að stjórna Téktoum og Slóvök- um. Við erum aliir samnfærðir um að hann muni enm sýna hæfni síma í framtíðinini, í ein- iniguinni um Dubcek og féflaga hans, tíl þess að Ieysa öll vamdaimól innainilainds af still- ingu og skynsemi í samræmi við þá stefnu sam ákveðin var á fullskipuðum mdðstjórnair- fuindd í janúar. Menn velta þvi áreiðamlega fyrir sér hvaða trygigdngu við höfum fyrir því að þessir samn- ingar verði vdrtir. Ég segi það hreimsfcdlimisiega, að þrátt fyrir alla hjálp vina oktoar, sem eru miargir og eiga einiægar þatok- ir sfcilið, þá má land okkar við núveramdi ástamd heimsmálanna etoki treysita á neina aðra tryggingu en sina eigin skyn- semi og þó eínkum eimdmigu sína. Eftir fyrstu viðbrögð sársauka og reiði, þá vil ég biðja ykkur að íhuga ástanddð af ró og still- ingu. Hersiveiitir Vamsjárbanda- lagsins eiga að dveljast hér noktoum tíma og rífcisstjórn Tékkóslóvafcíu er nú að hefja viðrœður um brottöutning þeiinra. Við mumum þurfa að gera neyðarráðsbafanir hvað snertir biöð, útvarp og sjón- varp, til að ekki sé unnið gegn nauðsynjuim utamríikismála og hagsmumum liýðveldisdns. Takmarkanir stjórnmálafrelsis Á sviði félagsfirelsds munu þær ráðstafainir, sem krafizt er, leiða til þess að stjórniméla- Múbbar verðd leystir upp og bannað aö stofna nýja stjómmáiaflokka. Af þessum sökum mun rdfcisstjórnin fá sér- stakt vald. Allar þassar ráð- stafamir verða ræddar á þdng- inu næstu daga. Við gerum okkur grein fyrir því að þarna er um að ræða aðgerðir sem stöðva þróunina í átt til Ilýð- hefur gert skyidu sína á heið- arlegan hátt þassa erfiðu daga. Yfdrgnæfamdi meirihluii þimg- mamina okfcar hefur komið fram sem frjálsir og fuilvalda full- trúar fólksins. Þeir hafa í við- urvist erlendra herdeilda, sem komnai* voru inn á lamdsvæði okfcar, barizt fyrir því að lög- unum væri fyigt og sitofnanir sem ákveðnar eru af stjórnar- skrénni gætu starfað. Ég geri mér greim fyrir á- byrgð miinmi og tek nú aftur við stöðu þdmgforseta við það nýja ástamd, sem verið hefur síðam við komum aftur frá Mostovu. Þingið hefur þegar samþykkt yfirlýsingu um þetta ástand og farið fnam á það við stjóm lýðveldisins að hún lieggi sem fyrst fyrir það sfcýrslu um sammingaviðræðumar í Moskvu og álit sitt á árangri þessara sammingaviðræðma. Það er eðli- legt að þimgið fjaMi um þessa skýrslu, vegea þess að umddr þá stofmum heyra aiilar ráðstafan- ir sem varða fullliveldi og landamæri landsins og stjórn- mái þess inmamiamds. Ég hef þegar sagt hver hafi verið aðaluimhugsunarefni otok- ar í samiinimigaviðræðuinum i Mosfcvu. Við það hefur nú bætzt sú staðreynd að við verð- um að stamda framimi fyrir þjóðinni og lögboðnum stofnun- uin ríkisins. Einhvem tíma mun sagam eimmig dæma okk- ur á misfcuminarlausain hátt, þvi að þessa daga hötfum við verið staddir á krossgötum sögunnar þar sem við höfum orðið að taka tilldt til þedrra grundvall- araitriða sem við verðum að verja hvað sem það kostar, til þess að Téfckar og Slóvakar geti dregið andann að mýju og hattdið áfram á þeirri braut, sem er hin eina rétba braut fyr- ir þá og er í saimiræmi við þró- un sögummar og sjálfa tilveru þeirrta. Það hefur vatoið aðdáun um allan heim hvermig þið hafið sýnit þessa eftirtmdmmilegu daga tryggð ykfcatr við þróun sögunn- ar. Það hefur verið hinn mesrti stuðningur fyrir otokur í hinu ákaflega erfiða verkefni, sem beið okkar utam landamæranna. Ég þakka ykkur fyrir af öllu hjarta, félagar, verfcamemn og menm úr aliþýðuvarðsveitumum, þið sem hafið breytt verfc- smiðjumum í virki og vígi ein- beitninnar, þið sem hafið samn- að enn einu sinni, hvaða sögu- lega hlutverto og hvaða þjóð- félaigslllaga ábyrgð fellur yktour i skaut í þessu lamdi. Ég þakka ytokur eiminig, bæmdur, þið sem vei-ðið að uppskera ávexta ársvimmu og tiyggja daglegt brauð okkar í skugga skriðdraka og flugvéla. Ég þakfca einnig fulitrúum vís- inda og menningaríífs, og eink- um starfsmönnum blaða, út- varps og sjónvarps og ölium memntjatmöninum ofc'kar fyrir hin erfiðu störf ykfcar, sem hafa aufcið hróður téfckóslóvaskra vísinda og tækni. Ég lýsi eimm- ig yfir þafcklæti mínu við hina kæru æsku okkar, sem er fram- tíð lamdsins. Ég þakba ykfcur kæru ungu vinir fyrir kraít ykkar, hugrekki ybkar og still- ingu. Ég þakfca ykkur, felagar 1 hernum og lögreglunni, sem hafið varið máistað þjóðar ofck- ar. Ég lýk miikiu lofsorði á ytókur, konur og mæður, sem hafið lifað stuindir spennu. þjánimgar og kvaia. „yið stöndum með ykkur, standið með okkur". Ég beini þöktoum mímum til hinmar sióvöstou þjóðar á þes&utrri degi, þegar minmzt er afmælis uppreisnair Slóvaka fyrir afstöðu hennar við vöm hins tékkosló- vasfca lýðveldis, og ég fuilvissa ykfcur um það að ég imun gera alit til þess að koma á fyrir- komulagi sambamdsríkis á log- legam hátt og til þess að hægt verði að sitofna það á þeiim degi sem ákveðinm hefur verið, 28. október þetta ár. Ég er sannfærður um aðotok- ur muni takast að samræma hagsmuni okkar fullkomiega innan flokksims og ríkisins,, ig þið getið trúað því að báðir aðilar hafa góðan viija. Ég bið ykkur að gæta stillingar í þessu máli og starfa með ró og trau&ti að lausn aðalvandamálanna. Að lokum viidi ég fara að dæmi forsætisráðherrans og þatoka fyrir hönd sjálfs imín og þingsins forseta lýðveldisins, Ludvig Svoboda, fyrir starf hans á þessum stupdum sem hafa verið himar sárusitu fyrír lamdið og fyrir otokur persónu- lega. Ég bið yfcfcur, kæru vinir, að sýna okkur einindg skilning. Þumgi saimmingaviðræðmanna og þeirra átovarðana, sem þurfti að taka, hefur hvílt á herðum okkar. Við höfiuim einmig orðið að semja í sfcugga skriðdrek- amma og flugvélamna, sem höfðu hermumið lamd okkar. Ég fruli- vissa ykkur um að við höfum samdð og tefcið okfcar átovarð- anir eins og föðurlandsvinir og hermenm, eins og menn, sem hugsa etoki um sjáifa sdg og líf sitt, heldur um velrferð ogfram- tið þjóðar sinmiar. I nafni þess- arar velferðar og þessarar framtiðar ávarpa ég ykkur, Tékkar og Slóvakar, meö orðum þess ávarps, sem hughreysti oktour svo mjög þessa siðu&tu daga: „Við stöndum með ytek- ur, standið með ofckur." Látum aldrei missætti komast upp meðal otokar, því að það jafn- gilti algeru hrumi, aigerum ó- sigri máflsitaðar ofcfcar, ósigri sósíalisma í hinu frjáisa téfckó- slóvastoa lýðveldi okfcar. Og það má aidrei verða.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.